
ជំពូកនេះជាសំណួររបស់យុធិષ્ઠិរ និងចម្លើយរបស់មារកណ្ឌេយៈ បង្ហាញរឿងធម៌-សីលធម៌អំពីសោមៈ (ទេវតាព្រះចន្ទ) និងមូលហេតុ-វិធីព្យាបាលទុក្ខវេទនា។ ព្រះឥសីរំលឹកថា កន្ទ្រហាសា ជាទីបរិសុទ្ធបន្ទាប់ ហើយពន្យល់ពីរបៀបដែលសោមៈបានទទួល «សិទ្ធិដ៏ឧត្តម» (បរាសិទ្ធិ)។ ទុក្ខរបស់សោមៈកើតពីបណ្តាសារបស់ទក្សៈ ដោយភ្ជាប់ទៅនឹងគោលធម៌ជីវិតគ្រួសារ និងការមិនអនុវត្តកាតព្វកិច្ចស្វាមីភរិយា ដែលនាំឲ្យមានផលកម្ម។ បន្ទាប់មក សោមៈធ្វើដំណើរទៅតាមទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធជាច្រើន រហូតដល់ទន្លេនរមទា/រេវា ដែលត្រូវបានសរសើរថាជាអ្នកលាងបាប។ ដោយអនុវត្តវ្រតៈយ៉ាងតឹងរឹង ១២ ឆ្នាំ—អាហារតិច/អត់ឃ្លាន ការបរិច្ចាគ ពាក្យសច្ចៈ និងការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍—សោមៈបានរួចផុតពីភាពមិនបរិសុទ្ធ។ ការបញ្ចប់គឺការស្នាន/អភិសេកមហាទេវ និងការបង្កើត-បូជាព្រះសិវៈ ដែលផ្តល់ផលធម៌អចិន្ត្រៃយ៍ (អក្សយ) និងគោលដៅខ្ពស់។ ជំពូកនេះក៏បញ្ជាក់វិធីធីរថៈ និងពេលវេលាសមស្រប៖ ស្នាននៅសោមតីរថៈ និងកន្ទ្រហាសា ជាពិសេសពេលគ្រាសចន្ទ/គ្រាសព្រះអាទិត្យ និងចំណុចប្រតិទិនដូចជា សង្ក្រាន្តិ វ្យតីបាត អយន និងវិសុវ—នាំឲ្យបរិសុទ្ធភាព បុណ្យអចិន្ត្រៃយ៍ និងពន្លឺដូចសោមៈ។ ចុងក្រោយ ប្រៀបធៀបអ្នកធម្មយាត្រាដែលដឹងគុណកន្ទ្រហាសាលើរេវា ជាមួយអ្នកមិនដឹង ហើយបន្ថែមថា ការបោះបង់លោកនៅទីនោះ នាំទៅផ្លូវសុភមង្គលមិនត្រឡប់ក្រោយ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងលោកសោមៈ។
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् । यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः
ព្រះមារកណ្ឌេយៈមានវាចា៖ «បន្ទាប់មក ឱ ព្រះមហីបាល ចូរធ្វើដំណើរទៅមុខពី ចន្ទ្រហាសមតៈ ទៅកាន់ទីកន្លែងដែល សោមរាជៈ ព្រះអាទិទេវដ៏ប្រសើរ បានទទួលសិទ្ធិដ៏ឧត្តម»។
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ
យុធិស្ឋិរៈមានវាចា៖ «សោមនាថៈ ព្រះអម្ចាស់នៃលោក បានទទួលភាពសម្រេចដ៏ឧត្តមដោយរបៀបណា? ខ្ញុំប្រាថ្នាស្តាប់ទាំងអស់—ឱ អ្នកគ្មានបាប សូមប្រាប់ខ្ញុំ»។
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि
ព្រះមារកណ្ឌេយៈមានវាចា៖ «កាលពីមុន ឱ ភារតៈ គាត់ត្រូវបានមហាមុនី ទក្ខៈ ដាក់បណ្តាសាច្បាស់ថា ‘ដោយសារអ្នកមិនបម្រើ និងមិនស្និទ្ធស្នាលជាមួយភរិយាដែលស្របធម៌ អ្នកនឹងក្លាយជាអ្នកឈឺជំងឺខ្សោយសាច់ (ខ្ស័យរោគ)’»។
Verse 4
उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप
«បុរសណាដែលមិនបំពេញធម៌ជីវិតគូស្របគួរចំពោះភរិយាដែលបានរៀបការ—ឱ ព្រះនរាធិប សូមស្តាប់ផលដ៏ច្បាស់លាស់ (និឋ្ឋា) ដែលកើតមានចំពោះបុរសទាំងនោះ»។
Verse 5
ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्
ក្នុងរដូវមានផល ដោយការរួមស្និទ្ធជាមួយស្ត្រី កូនប្រុសកើតឡើង; ហើយដោយកូនប្រុស នាំមកសួគ៌ និងសូម្បីតែម៉ោក្សៈ—ដូចដែលស្រុតិបានប្រកាស។
Verse 6
तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् । तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्
អ្នកណាដែលត្រូវចងក្រងដោយអំពើបាប ព្រោះមិនប្រតិបត្តិធម៌តាមកាលសមគួរ នឹងធ្លាក់ចូលនរករោរវៈ; នៅទីនោះ មនុស្សបាបផឹកឈាមនាង តាមរយៈពេលដែលវាសនាកំណត់។
Verse 7
ततोऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा
បន្ទាប់មក ដោយអំណាចកាលៈ ពេលវេលានាំឲ្យធ្លាក់ចុះវិញ គាត់ចូលទៅក្នុងយោនីណាៗ ក៏ក្នុងកំណើតនោះៗ វិញ្ញាណអាក្រក់នោះតែងកើតមកជាអភ័ព្វជានិច្ច។
Verse 8
नारीणां तु सदा कामोऽभ्यधिकाः परिवर्तते । विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः
ក្នុងស្ត្រី ក្តីប្រាថ្នាតែងខ្លាំង និងវិលត្រឡប់ជានិច្ច; ជាពិសេសនៅរដូវមានផល ពួកនាងត្រូវរងការឈឺចាប់ដោយព្រួញនៃកាមទេវ។
Verse 9
परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्तेऽन्यं पतिं स्त्रियः । ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्
ពេលស្ត្រីត្រូវស្វាមីមើលងាយ និងមិនគិតគូរពីប្រយោជន៍របស់នាង នាងអាចគិតដល់បុរសផ្សេងជាស្វាមី; បន្ទាប់មក កូនប្រុសដែលកើតឡើង នឹងដើរវង្វេង នាំមកនូវកេរ្តិ៍អាម៉ាស់ និងបំផ្លាញសូម្បីតែវង្សត្រកូលដ៏ថ្លៃថ្នូរ។
Verse 10
स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते
ដោយសារគាត់ បិតរបុព្វបុរស—ឪពុក បុព្វជន និងជីតា—ដែលស្ថិតនៅសួគ៌ ក៏ធ្លាក់ចុះភ្លាមៗតាំងពីពេលគាត់កើត; ដូច្នេះគេហៅថា ‘កុលត’ អ្នកក្បត់វង្សត្រកូល។
Verse 11
तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः
ដោយវិបាកនៃកម្មនោះ ព្រះចន្ទ (សសី) ត្រូវរងជំងឺស្គមស្គាំង; បោះបង់លោកនៃទេវតា ហើយចុះមកកាន់លោកមនុស្ស។
Verse 12
ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्
បន្ទាប់មក គាត់បានដើរធ្វើធម្មយាត្រាទៅកាន់ទីរថៈជាច្រើន និងទីស្ថានបុណ្យស័ក្តិសិទ្ធិ ហើយបានទៅដល់ទន្លេនរមទា—អ្នកបំផ្លាញបាបទាំងអស់។
Verse 13
उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस्तथा । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः
គាត់បានអនុវត្តអុបវាស ការធ្វើទាន វ្រត និងវិន័យនានា អស់រយៈពេលដប់ពីរឆ្នាំ; បន្ទាប់មកគាត់បានរួចផុតពីអំពើបាប។
Verse 14
स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्
ក្រោយបានស្រង់ស្នានព្រះមហាទេវ—អ្នកបំផ្លាញមហាបាបទាំងអស់—គាត់បានចាកចេញដោយពេញទៅដោយពន្លឺរុងរឿង ទៅកាន់លោកអនុត្តម។
Verse 15
येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते
តាមរយៈអ្នកណាដែលបានស្ថាបនាព្រះទេវតា ហើយបានបូជាជាចំនួនឆ្នាំប៉ុន្មាន ព្រះទេវតានោះត្រូវបានគោរពបូជានៅក្នុងលោករុទ្រា (Rudraloka) ជាចំនួនពាន់ឆ្នាំស្មើគ្នា។
Verse 16
तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः
ហេតុនេះហើយ មនុស្សនៅលើផែនដីស្ថាបនាព្រះទេវតាតាមបទបញ្ជានៃសាស្ត្រ ព្រោះដោយការនេះ មនុស្សទទួលបានកាលៈនៃបុណ្យដែលមិនចេះអស់ និងមិនចេះសាបសូន្យ។
Verse 17
सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । स भ्राजते नरो लोके सोमवत्प्रियदर्शनः
នៅសោមទីរថៈ បុរសម្នាក់ក្រោយពេលងូតទឹកបរិសុទ្ធ គួរបូជាព្រះអីស្វរៈ (ព្រះម្ចាស់)؛ បុរសនោះភ្លឺរលោងក្នុងលោក ដូចព្រះចន្ទ ងាយឲ្យគេស្រឡាញ់ពេលឃើញ។
Verse 18
चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
អ្នកណាដែលទៅកាន់ចន្ទ្រហាស ហើយនៅពេលគ្រាសព្រះចន្ទ ឬគ្រាសព្រះអាទិត្យ ងូតទឹកដោយសទ្ធាភក្តី នោះនឹងរួចផុតពីអំពើបាបទាំងអស់។
Verse 19
तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्
ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរបំផុត! នៅទីនោះ ក្នុងចន្ទ្រហាស ការងូតទឹក និងការធ្វើទាន—មិនថាធ្វើដោយហេតុផលល្អ ឬអាក្រក់—ទាំងអស់ក្លាយជាផលបុណ្យមិនចេះអស់។
Verse 20
ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः
ពិតជាព្រះពរដល់មហាត្មាទាំងនោះ; កំណើតរបស់ពួកគេមានន័យពេញលេញ—អ្នកដែលបានងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅចន្ទ្រហាសា ហើយបានទស្សនាគ្រាស។
Verse 21
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति
បាបដោយពាក្យ បាបដោយចិត្ត និងបាបដែលកើតពីកម្មដែលបានធ្វើមុន—ឱ ព្រះរាជាធិរាជ នៅទីរថៈនោះ គ្រាន់តែងូតទឹកបរិសុទ្ធប៉ុណ្ណោះ ក៏រលាយអស់។
Verse 22
बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्
មនុស្សជាច្រើនដែលត្រូវមហាមោហៈគ្របដណ្តប់ មិនស្គាល់ព្រះអង្គទេ—ព្រះអង្គជារូបនៃអានន្ទដ៏បរម—ទោះបីដូចជាស្ថិតនៅក្នុងកាយរបស់សត្វទាំងអស់ក៏ដោយ។
Verse 23
पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः
ផលបុណ្យណាដែលទទួលបានដោយទៅសមុទ្រខាងលិច ហើយងូតទឹកនៅសោមទីរថៈ—ផលនោះទាំងមូលទទួលបាននៅចន្ទ្រហាសា ដោយគ្មានសង្ស័យ។
Verse 24
संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
នៅពេលសង្ក្រាន្ត នៅវ្យតីបាត នៅអាយន និងនៅវិសុវៈផងដែរ—មនុស្សដែលងូតទឹកនៅចន្ទ្រហាសា នឹងរួចផុតពីបាបទាំងអស់។
Verse 25
ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्
ពួកគេវង្វេង ពួកគេមានចរិតអាក្រក់ កំណើតរបស់ពួកគេគឺគ្មានប្រយោជន៍ អ្នកដែលមិនស្គាល់ ចន្ទ្រហាស ដែលស្ថិតនៅលើទន្លេ រេវា។
Verse 26
चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः
ទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) ណាម្នាក់ដែលធ្វើសន្យាសនៅ ចន្ទ្រហាស នឹងទទួលបានផ្លូវដែលមិនអាចត្រឡប់វិញបាន គឺការទៅដល់ពិភពនៃព្រះចន្ទ ដោយគ្មានការសង្ស័យឡើយ។
Verse 121
। अध्याय
ជំពូក (ចប់អធ្យាយ)