मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः (Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters)
ជំពូកនេះបន្តលំដាប់ពូជពង្សនៃការបង្កើត។ វាយុពណ៌នាថា ព្រះប្រជាបតិទទួលបានអំណាចទេវភាពអចិន្ត្រៃយ៍ (śāśvatī parā śakti) ពីព្រះឥśvara ហើយមានបំណងបង្កើតសត្វលោកជាគូ (maithunaprabhavā sṛṣṭi)។ អ្នកបង្កើតបែងចែកជាពាក់កណ្តាលប្រុស–ស្រី ដោយភាគស្រីបង្ហាញជាព្រះនាង Śatarūpā។ ព្រះប្រហ្មាបង្កើត Virāj; ភាគប្រុសត្រូវស្គាល់ថា Svāyaṃbhuva Manu។ Śatarūpā ធ្វើតបស្យាខ្លាំង ហើយទទួល Manu ជាស្វាមី។ ព្រះនាងបង្កើតកូនប្រុសពីរ Priyavrata និង Uttānapāda និងកូនស្រីពីរ Ākūti និង Prasūti។ Manu ប្រគល់ Prasūti ដល់ Dakṣa និង Ākūti ដល់ Ruci; ពី Ākūti កើត Yajña និង Dakṣiṇā ដែលគាំទ្ររបៀបរបបលោក។ Dakṣa មានកូនស្រី ២៤ នាក់ ដូចជា Śraddhā, Lakṣmī, Dhṛti, Puṣṭi, Tuṣṭi, Medhā, Kriyā, Buddhi, Lajjā, Vapuḥ, Śānti, Siddhi, Kīrti ជាដើម។ Dharma ទទួលកូនស្រីទាំងនេះជាភរិយា ហើយមានការរាយនាមបន្ថែមដូចជា Khyāti, Smṛti, Prīti, Kṣamā, Anasūyā, Ūrjā, Svāhā, Svadhā។ ព្រះឥសីធំៗ និងមុខងារកោស्मिक (Bhṛgu, Marīci, Aṅgiras, Pulaha, Kratu, Pulastya, Atri, Vasiṣṭha, Pāvaka, Pitṛs) រៀបការជាមួយពួកនាង បង្កើតពូជពង្សជាច្រើន។ ជំពូកនេះប្រៀបធៀបកូនចៅតាមធម៌ដែលនាំសុខ និងកូនចៅភ្ជាប់អធម៌ដែលនាំទុក្ខ និងហិង្សា ដោយបង្ហាញពូជពង្សជាមូលហេតុសីលធម៌–កោស्मिक។
Shlokas
Verse 1
स्वायंभुवसुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः
ពីព្រាសូតី កូនស្រីរបស់ស្វាយಂಭូវមនុ បានប្រសូត្រចេញមក នូវមាតាទាំងឡាយនៃលោកទាំងអស់។
Verse 3
विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽर्धन पुरुषो ऽभवत् । स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते । सा देवी शतरूपा तु तपः कृत्वा सुदुश्चरम् । भर्तारं दीप्तयशसं मनुमेवान्वपद्यत
ព្រះព្រហ្មា បានបង្កើត វិរាជ ហើយអង្គនោះបានក្លាយជា បុរសដើមកំណើត ជាពុរុષដំបូង។ អង្គនោះហៅថា ស្វាយಂಭូវមនុ ជាមនុដំបូងនៃមនុស្សទាំងឡាយ។ រីឯទេវី សតរូបា បានធ្វើតបស្យាដ៏លំបាកយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានទទួលយក មនុ អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះភ្លឺរលោង ជាស្វាមី។
Verse 5
तस्मात्तु शतरूपा सा पुत्रद्वयमसूयत । प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ । कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जातास्त्विमाः प्रजाः । आकूतिरेका विज्ञेया प्रसूतिरपरा स्मृता
បន្ទាប់មក នាង សតរូបា បានប្រសូតកូនប្រុសពីរ គឺ ព្រីយវ្រត និង ឧត្តានបាទា ជាកូនប្រុសដ៏ប្រសើរនៃអ្នកមានកូន។ នាងក៏បានប្រសូតកូនស្រីដ៏មហាភាគ្យពីរ ដែលតាមរយៈពួកនាង ពូជពង្សទាំងនេះបានរីកចម្រើន៖ មួយគេហៅថា អាគូតិ និងមួយទៀតគេចងចាំថា ប្រាសូតិ។
Verse 7
स्वायंभुवः प्रसूतिं च ददौ दक्षाय तां प्रभुः । रुचेः प्रजापतिश्चैव चाकूतिं समपादयत् । आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् । यज्ञश्च दक्षिणा चैव याभ्यां संवर्तितं जगत्
ព្រះអម្ចាស់ ស្វាយಂಭូវ (មនុ) បានប្រគល់ ព្រសូតិ ជាភរិយាដល់ ទក្ខ; ហើយ ព្រាជាបតិ រុចិ ក៏ទទួល អាកូតិ។ ពីអាកូតិ ដោយរុចិដែលកើតពីចិត្ត បានកើតជាគូដ៏មង្គល—យជ្ញ និង ទក្ខិណា—ដោយពួកគេ សកលលោកត្រូវបានចាប់ផ្តើម និងបន្តរបៀបរបប។
Verse 9
चतस्रो विंशतिः कन्या दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः । श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिः पुष्टिस्तुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर्लज्जा वपुः शांतिस्सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी
ព្រះអម្ចាស់ ទក្ខ បានបង្កើតកូនស្រី ២៤ នាក់—ស្រទ្ធា, លក្ខ្មី, ធ្រឹតិ, ពុષ્ટិ, ទុષ્ટិ, មេធា, ក្រិយា; ហើយក៏មាន ពុទ្ធិ, លជ្ជា, វពុះ, សាន្តិ, សិទ្ធិ, កីર્તិ—ទាំងនេះជាចំនួនដប់បីដែលបានរាយនាមនៅទីនេះ។
Verse 11
पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः । ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिः सत्यर्थसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा
ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការយកភរិយា ព្រះធម៌ដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិបានទទួលយកបុត្រីទាំងឡាយរបស់ព្រះទក្ស។ ពីភរិយាទាំងនោះ បុត្រីដប់មួយអង្គដែលមានភ្នែកស្រស់ស្អាតត្រូវបានប្រសូតមកដល់អ្នកដែលក្មេងជាងគេគឺ៖ ខ្យាតិ, សត្យាត៌្ហ-សម្ភូតិ, ស្ម្រឹតិ, ព្រីតិ, ក្សមា, សន្នតិ, អនសូយា, អ៊ូជ៌ា, ស្វាហា និង ស្វធា។
Verse 13
भृगुश्शर्वो मरीचिश्च अंगिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यो ऽत्रिर्विशिष्ठश्च पावकः पितरस्तथा । ख्यात्याद्या जगृहुः कन्यामुनयो मुनिसत्तमाः । कामाद्यास्तु यशोंता ये ते त्रयोदश सूनवः
ភ្រឹគុ, សវ៌ៈ, មរីចិ, អង្គីរសៈ, បុលហៈ, ក្រតុ, បុលស្ត្យៈ, អត្រិ, វសិស្ថៈ និង បាវកៈ រួមជាមួយពួកបិតរៈ គឺជាពួកមុនីដ៏ប្រសើរដែលបានយកនាងក្រមុំដូចជា ខ្យាតិ ជាភរិយា។ ពីពួកគេ បុត្រដប់បីអង្គត្រូវបានប្រសូតមក ដោយចាប់ផ្តើមពី កាមៈ និងបញ្ចប់ដោយ យសៈ។
Verse 15
धर्मस्य जज्ञिरे तास्तु श्रद्धाद्यास्सुसुखोत्तराः । दुःखोत्तराश्च हिंसायामधर्मस्य च संततौ । निकृत्यादय उत्पन्नाःपुत्राश्च धर्मलक्षणाः । नैषां भार्याश्च पुत्रा वा सर्वे त्वनियमाः स्मृताः
ពីព្រះធម៌ ពួកសត្វទាំងឡាយដែលចាប់ផ្តើមដោយ ស្រទ្ធា (ជំនឿ) ត្រូវបានប្រសូតមក ដែលមានលទ្ធផលប្រកបដោយសុភមង្គលដ៏វិសេស។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងវង្សត្រកូលនៃអធម៌ តាមរយៈ ហិង្សា (អំពើហិង្សា) មានពូជពង្សដែលលទ្ធផលគឺជាទុក្ខវេទនា ដូចជា និក្ឫតិ (ការបោកប្រាស់) និងអ្នកដទៃទៀត។ បុត្ររបស់ពួកគេក៏មានសញ្ញានៃធម្មជាតិមិនសុចរិតនោះដែរ។ ចំពោះអ្នកទាំងនេះ ទាំងភរិយា និងបុត្រ មិនត្រូវបានចាត់ទុកថាមានរបៀបរៀបរយឡើយ ពួកគេទាំងអស់ត្រូវបានចងចាំថាជាអ្នករស់នៅដោយគ្មានច្បាប់ ឬការទប់ស្កัด។
Verse 17
स एष तामसस्सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः । या सा दक्षस्य दुहिता रुद्रस्य दयिता सती । भर्तृनिन्दाप्रसंगेन त्यक्त्वा दाक्षायिणीं तनुम् । दक्षं च दक्षभार्यां च विनिंद्य सह बन्धुभिः
ដូច្នេះបានកើតមានសೃષ્ટិប្រភេទតាមសៈ ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងធម៌។ នាងសតី កូនស្រីរបស់ទក្ខ និងជាទីស្រឡាញ់របស់រុទ្រា ពេលមានការប្រមាថស្វាមី នាងបានបោះបង់រាងកាយដាក់សាយិណី ហើយបានទោសទក្ខ និងភរិយាទក្ខ ព្រមទាំងញាតិមិត្តទាំងអស់។
Verse 19
सा मेनायामाविरभूत्पुत्री हिमवतो गिरेः । रुद्रस्तु तां सतीं दृष्ट्वा रुद्रांस्त्वात्मसमप्रभान् । यथासृजदसंख्यातांस्तथा कथितमेव च । भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीर्नारायणप्रिया
នាងបានបង្ហាញខ្លួនជាកូនស្រីរបស់មេណា និងហិមវត ភ្នំជាស្តេច។ ពេលរុទ្រាមើលឃើញសតីនោះ ព្រះអង្គបានបង្កើតរុទ្រាច្រើនរាប់មិនអស់ ដែលភ្លឺរលោងស្មើព្រះអង្គ ដូចដែលបានពណ៌នាមកហើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ លក្ខ្មី ជាទីស្រឡាញ់របស់នារាយណៈ បានកើតពីភೃគុ និងខ្យាតិ។
Verse 21
देवौ धातृविधातारौ मन्वंतरविधारिणौ । तयोर्वै पुत्रपौत्राद्याश्शतशो ऽथ सहस्रशः । स्वायंभुवे ऽंतरे नीताः सर्वे ते भार्गवा मताः । मरीचेरपि संभूतिः पौर्णमासमसूयत
មានអំណាចទេវៈពីរ គឺ ធាត្រ និង វិធាត្រ ដែលទ្រទ្រង់ និងរៀបចំមន្វន្តរៈ។ ពីពួកគេកើតមានកូន ចៅ និងវង្សបន្តជាច្រើន រយៗ ទៅដល់ពាន់ៗ។ ក្នុងស្វាយម្ភូវមន្វន្តរៈ ពួកគេទាំងអស់ត្រូវបានរាប់ថាស្ថិតក្នុងវង្សភារគវៈ។ ពីមរីចិផងដែរ មានពូជពង្សកើតឡើង; ពៅរណមាសីបានប្រសូត្រ។
Verse 23
कन्याचतुष्टयं चैव महीयांसस्तदन्वयाः । येषां वंशे समुत्पन्नो बहुपुत्रस्य कश्यपः । स्मृतिश्चांगिरसः पत्नी जनयामास वै सुतौ । आग्नीध्रं शरभञ्चैव तथा कन्याचतुष्टयम्
ពីវង្សនោះបានកើតមានអ្នកស្នងត្រកូលដ៏ឧត្តម; ហើយក្នុងវង្សនោះ ក៏មានកាស្យប កេរ្តិ៍ឈ្មោះថា «ឪពុកនៃកូនជាច្រើន»។ ស្ម្រឹតិ ភរិយារបស់ឥសី អង្គិរាស បានប្រសូត្រកូនប្រុសពីរ—អាគ្នីធ្រ និង សរភ—ហើយក៏មានកូនស្រីបួននាក់ផងដែរ។
Verse 25
तदीयाः पुत्रपौत्राश्च येतीतास्ते सहस्रशः । प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दन्तोग्निरभवत्सुतः । पूर्वजन्मनि योगस्त्यस्स्मृतः स्वायंभुवे ऽंतरे । तत्संततीया बहवः पौलस्त्या इति विश्रुताः । क्षमा तु सुषुवे पुत्रान्पुलहस्य प्रजापतेः
កូន និងចៅរបស់ពួកគេដែលបានលាចាកទៅហើយ មានរាប់ពាន់។ ពីព្រីតិ ភរិយារបស់ពុលស្ត្យា បានប្រសូតកូនប្រុសឈ្មោះ ដន្តោគ្និ។ ក្នុងជាតិមុន គេរំលឹកថាគាត់គឺ យោគស្ត្យា នៅស្វាយម្ភូវ មន្វន្តរ។ អ្នកជាច្រើនក្នុងពូជពង្សរបស់គាត់ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា «ពោលស្ត្យៈ»។ ហើយ ក្សមា បានប្រសូតកូនប្រុសៗដល់ ពុលហៈ ព្រះប្រជាបតិ។
Verse 27
कर्दमश्च सुरिश्चैव सहिष्णुश्चेति ते त्रयः । त्रेताग्निवर्चसस्सर्वे येषां वंशः प्रतिष्ठितः । क्रतोः क्रतुसमान्भार्या सन्नतिस्सुषुवे सुतान् । नैषां भार्याश्च पुत्राश्च सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः
ករទមៈ សុរិ និង សហិṣṇុ—បីនាក់នេះ សុទ្ធតែភ្លឺរលោងដូចភ្លើងបូជានៃយុគត្រេតា ហើយតាមរយៈពួកគេ ពូជពង្សបានតាំងមូលដ្ឋានយ៉ាងមាំមួន។ ចំពោះ ក្រតុ ភរិយារបស់គាត់ សន្នតិ—សមស្របដូចក្រតុផ្ទាល់—បានប្រសូតកូនប្រុសៗ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់កូនទាំងនោះ មិនមានភរិយា និងកូនចៅឡើយ ព្រោះពួកគេទាំងអស់ជាអ៊ូរធ្វរេតសៈ រក្សាថាមពលបង្កើតដោយវ្រតៈព្រហ្មចារីយ៍។
Verse 29
षष्टिस्तानि सहस्राणि वालखिल्या इति स्मृताः । अनूरोरग्रतो यांति परिवार्य दिवाकरम् । अत्रेर्भार्यानुसूया च पञ्चात्रेयानसूयत । कन्यकां च श्रुतिं नाम माता शंखपदस्य च
គេរំលឹកថា ពួកវាលខិល្យៈ មានចំនួនហុកសិបពាន់ នាំគ្នាព័ទ្ធជុំវិញព្រះអាទិត្យ ហើយដើរនាំមុខទ្រង់ នៅខាងមុខភ្លៅរបស់ទ្រង់។ អនសូយា ភរិយារបស់អត្រី បានបង្កើតកូនប្រាំនាក់ជាអាត្រេយៈ ហើយក៏បានបង្កើតកុមារីមួយឈ្មោះ «ស្រុតិ» ដែលក្លាយជាមាតារបស់ សង្ខបដ។
Verse 31
सत्यनेत्रश्च हव्यश्च आपोमूर्तिश्शनैश्चरः । सोमश्च पञ्चमस्त्वेते पञ्चात्रेयाः प्रकीर्तिताः । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च ह्यात्रेयाणां महात्मनाम् । स्वायंभुवे ऽंतरे ऽतीताः शतशो ऽथ सहस्रशः
សត្យនេត្រ និង ហវ្យៈ អាបោមូរតិ និង សនៃශ්ចរៈ ហើយ សោមៈ ជាទីប្រាំ—ទាំងនេះត្រូវបានប្រកាសថា ជា អាត្រេយៈ ប្រាំ។ កូន និង ចៅរបស់អាត្រេយៈ មហាត្មា ទាំងនោះ បានលង់លះទៅក្នុង ស្វាយಂಭូវ មន្វន្តរៈ ជារយៗ ហើយជាពាន់ៗ។
Verse 33
ऊर्जायां तु वसिष्ठस्य पुत्रा वै सप्त जज्ञिरे । ज्यायसी च स्वसा तेषां पुंडरीका सुमध्यमा । रजो गात्रोर्ध्वबाहू च सवनश्चानयश्च यः । सुतपाश्शुक्र इत्येते सप्त सप्तर्षयः स्मृताः
ពី ឩរជា ពិតប្រាកដណាស់ វសិષ્ઠ បានកើតកូនប្រុសប្រាំពីរ។ បងស្រីច្បងរបស់ពួកគេឈ្មោះ ជ្យាយសី ហើយ ពុណ្ឌរីកា អង្គស្តើងចង្កេះ ក៏បានកើតផងដែរ។ រាជោ កាត្រ ឩರ್ಧ្វបាហូ សវន អនយ សុតបា និង សុក្រ—ទាំងនេះត្រូវបានចងចាំថា ជា សប្តឫសិ ប្រាំពីរ។
Verse 35
गोत्राणि नामभिस्तेषां वासिष्ठानां महात्मनाम् । स्वायंभुवे ऽंतरे ऽतीतान्यर्बुदानि शतानि च । इत्येष ऋषिसर्गस्तु सानुबंधः प्रकीर्तितः । समासाद्विस्तराद्वक्तुमशक्यो ऽयमिति द्विजाः
ដូច្នេះ បានប្រកាសអំពី គោត្រ និង នាមរបស់ពួកវាសិષ્ઠ មហាត្មា ទាំងនោះ ព្រមទាំងការតភ្ជាប់ និង លំដាប់បន្ត។ ក្នុង ស្វាយಂಭូវ មន្វន្តរៈ មានកោដិរាប់មិនអស់ ហើយសូម្បីតែរយកោដិ បានកន្លងផុតទៅហើយ។ ហេតុនេះ ឱ ទ្វិជៈទាំងឡាយ កំណើត និង ការរីកសាយនៃឫសិ នេះ អាចនិយាយបានតែដោយសង្ខេប ប្រាប់លម្អិតពេញលេញ មិនអាចធ្វើបានទេ។
Verse 37
यो ऽसौ रुद्रात्मको बह्निब्रह्मणो मानसस्सुतः । स्वाहा तस्य प्रिया लेभे पुत्रांस्त्रीनमितौजसः । पावकः पवमानश्च शुचिरित्येष ते त्रयः । निर्मंथ्यः पवमानस्स्याद्वैद्युतः पावकस्स्मृतः
អគ្គីនោះ ដែលមានសភាពជារុទ្រៈ—ជាកូនកើតពីចិត្តរបស់ ព្រះព្រហ្មា—បានទទួល ស្វាហា ជាព្រះនាងជាទីស្រឡាញ់។ ពីទ្រង់ បានកើតកូនប្រុសបីនាក់ មានអានុភាពមិនអាចវាស់បាន៖ បាវកៈ បវមានៈ និង សុចិ—ទាំងនេះជាបី។ ក្នុងចំណោមពួកគេ អគ្គីដែលកើតពីការកូរបង្កើត ត្រូវហៅថា បវមានៈ ហើយអគ្គីកើតពីរន្ទះ ត្រូវចងចាំថា បាវកៈ។
Verse 39
सूर्ये तपति यश्चासौ शुचिः सौर उदाहृतः । हव्यवाहः कव्यवाहः सहरक्षा इति त्रयः । त्रयाणां क्रमशः पुत्रा देवपितृसुराश्च ते । एतेषां पुत्रपौत्राश्च चत्वारिंशन्नवैव ते
ព្រះអង្គដ៏ភ្លឺរលោងដែលឆេះនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ ត្រូវហៅថា «សុចិ» ហើយក៏គេហៅថា «សោរៈ» ផងដែរ។ ពីព្រះអង្គនោះ កើតមានបីរូបគឺ ហវ្យវាហៈ កវ្យវាហៈ និង សហរក្សា។ តាមលំដាប់ កូនប្រុសរបស់បីរូបនោះក្លាយជា ទេវៈ បិត្រឹ (វិញ្ញាណបុព្វបុរស) និង សុរៈ។ កូន និងចៅនៃវង្សទាំងនេះ គេនិយាយថាមានចំនួន៤៩។
Verse 41
काम्यनैमित्तिकाजस्रकर्मसु त्रिषु संस्थिताः । सर्वे तपस्विनो ज्ञेयाः सर्वे व्रतभृतस्तथा । सर्वे रुद्रात्मकश्चैव सर्वे रुद्रपरायणाः । तस्मादग्निमुखे यत्तद्धुतं स्यादेव केनचित्
ពួកគេតាំងនៅក្នុងពិធីកម្មបីប្រភេទ—ពិធីសម្រាប់បំណង (កាម្យ), ពិធីតាមហេតុការណ៍ (នៃមិត្តិក), និងពិធីប្រចាំ (អាជស្រ)។ គេគួរដឹងថាពួកគេទាំងអស់ជាតាបស្វី និងជាអ្នកកាន់វ្រត។ ពួកគេទាំងអស់មានសភាពជារូបរុទ្រ និងស្រឡាញ់ព្រះរុទ្រតែមួយ។ ដូច្នេះ អ្វីណាដែលអ្នកណាម្នាក់បូជាចូលទៅក្នុងមាត់អគ្គី នោះពិតជាក្លាយជាបូជាដល់ព្រះរុទ្រ។
Verse 43
तत्सर्वं रुद्रमुद्दिश्य दत्तं स्यान्नात्र संशयः । इत्येवं निश्चयोग्नीनामनुक्रांतो यथातथम् । नातिविस्तरतो विप्राः पितॄन्वक्ष्याम्यतः परम् । यस्मात्षडृतवस्तेषां स्थानं स्थानाभिमानिनाम्
អ្វីៗទាំងអស់នោះ ត្រូវបូជាដោយមានព្រះរុទ្រជាគោលបំណង; មិនមានសង្ស័យឡើយ។ ដូច្នេះ ការរៀបចំដ៏ច្បាស់លាស់អំពីអគ្គីបរិសុទ្ធ ត្រូវបានពន្យល់តាមពិត។ ឥឡូវនេះ ឱ ព្រះវិប្រទាំងឡាយ ខ្ញុំនឹងនិយាយអំពីបិត្រឹ (វិញ្ញាណបុព្វបុរស) បន្តទៅ ដោយមិនពង្រីកយូរ ព្រោះរដូវទាំងប្រាំមួយជាទីស្ថានរបស់ពួកគេ ដែលមានអ្នកគ្រប់គ្រងតាមស្ថានៈនីមួយៗ។
Verse 45
ऋतवः पितरस्तस्मादित्येषा वैदिकी श्रुतिः । युष्मादृतुषु सर्वे हि जायंते स्थास्नुजंगमा । तस्मादेते पितर आर्तवा इति च श्रुतम् । एवं पितॄणामेतेषामृतुकालाभिमानिनाम्
ដូច្នេះ ស្រ៊ុតិវេទបានប្រកាសថា «រដូវទាំងឡាយគឺជាពិត្រៈ»។ ព្រោះពីព្រះអង្គទាំងឡាយ ក្នុងនាមជារដូវ សត្វទាំងអស់—ទាំងអចល និងចល—កើតមាន។ ហេតុនេះ ពិត្រៈទាំងនេះត្រូវបានហៅថា «អារតវ» គឺជាអ្នកពាក់ព័ន្ធនឹងរដូវ។ ដូច្នេះ ពិត្រៈទាំងនេះត្រូវបានយល់ថា ជាអធិបតីលើកាល និងវដ្តរដូវ។
Verse 47
आत्मैश्वर्या महात्मानस्तिष्ठंतीहाब्भ्रसंगमात् । आग्निष्वात्ता बर्हिषदः पितरो द्विविधाः स्मृताः । अयज्वानश्च यज्वानः क्रमात्ते मृहमेधिनः । स्वधासूत पितृभ्यश्च द्वे कन्ये लोकविश्रुते
នៅទីនេះ ពិត្រៈមហាត្មា ទាំងឡាយ ស្ថិតនៅកន្លែងប្រសព្វនៃពពក ដោយមានអំណាចអធិរាជរបស់ខ្លួន។ ពិត្រៈត្រូវបានចងចាំថាមានពីរប្រភេទ គឺ អាគ្និស្វាត្ត និង បរហិษទ។ តាមលំដាប់ ពួកគេក៏ត្រូវបាននិយាយថា ជាអ្នកមិនធ្វើយជ្ញ និងអ្នកធ្វើយជ្ញ ក្នុងចំណោមគ្រួសារកាន់ផ្ទះ។ ហើយពីពិត្រៈ បានកើតស្វធា ព្រមទាំងកូនស្រីពីរនាក់ ដែលល្បីល្បាញក្នុងលោក។
Verse 49
मेनां च धरणीं चैव याभ्यां विश्वमिदं धृतम् । अग्निष्वात्तसुता मेना धरणी बर्हिषत्सुता । मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं क्रौंचमेव च । गौरीं गंगां च सुषुवे भवांगाश्लेषपावनीम्
មេនា និង ធរណី—ដែលដោយពួកនាង ពិភពលោកទាំងមូលត្រូវបានទ្រទ្រង់។ មេនា ជាកូនស្រីរបស់អាគ្និស្វាត្ត ហើយ ធរណី ជាកូនស្រីរបស់បរហិษទ។ មេនា បានក្លាយជាព្រះភរិយារបស់ហិមវត និងបានបង្កើតមៃនាក និង ក្រោញ្ច ផងដែរ; ហើយនាងបានបង្កើតគោរី និង គង្គា—គង្គា អ្នកបរិសុទ្ធដោយការប៉ះពាល់នឹងព្រះកាយរបស់ភវៈ (ព្រះឝិវៈ)។
Verse 51
मेरोस्तु धरणी पत्नी दिव्यौषधिसमन्वितम् । मंदरं सुषुवे पुत्रं चित्रिसुन्दरकन्धरम् । स एव मंदरः श्रीमान्मेरुपुत्रस्तपोबलात् । साक्षाच्छ्रीकंठनाथस्य शिवस्यावसथं गतः
ធរណី ព្រះនាងផែនដី ជាព្រះភរិយារបស់មេរុ បានប្រសូតកូនប្រុសឈ្មោះ មន្ទរៈ ពោរពេញដោយឱសថទិវ្យសម្រាប់ព្យាបាល និងមានរូបសោភាស្រស់ស្អាតអស្ចារ្យ។ មន្ទរៈដ៏រុងរឿង នោះជាកូនមេរុ ដោយអំណាចតបៈ បានទៅដល់ទីស្ថានពិតប្រាកដរបស់ព្រះសិវៈ ព្រះអម្ចាស់កណ្តាលក (Śrīkaṇṭha) ដោយផ្ទាល់។
Verse 53
सासूता धरणी भूयस्त्रिंशत्कन्याश्च विश्रुताः । वेलां च नियतिं चैव तृतीयामपि चायतिम् । आयतिर्नियतिश्चैव पत्न्यौ द्वे भृगुपुत्रयोः । स्वायंभुवे ऽंतरे पूर्वं कथितस्ते तदन्वयः
ធរណី ព្រះនាងផែនដី ក៏បានក្លាយជាមាតា ហើយល្បីល្បាញថាមានកូនស្រីសាមសិបនាក់។ ក្នុងនោះមាន វេលា និង និយតិ ហើយទីបីគឺ អាយតិ។ អាយតិ និង និយតិ បានក្លាយជាព្រះភរិយាទាំងពីររបស់កូនប្រុសនៃភ្រឹគុ។ វង្សត្រកូលរបស់ពួកគេ បានប្រាប់អ្នករួចមកហើយ ក្នុងស្វាយម្ភូវ មន្វន្តរ។
Verse 55
सुषुवे सागराद्वेला कन्यामेकामनिंदिताम् । सवर्णां नाम सामुद्रीं पत्नीं प्राचीनबर्हिषः । सामुद्री सुषुवे पुत्रान्दश प्राचीनबर्हिषः । सर्वे प्राचेतसा नाम धनुर्वेदस्य पारगाः
ពីមហាសមុទ្រ វេលា បានប្រសូតកូនស្រីមួយ អស្ចារ្យឥតទោស។ នាងមាននាម សវរណា ហៅថា សាមុទ្រី ហើយបានក្លាយជាព្រះភរិយារបស់ ព្រាចីនបរហិស។ បន្ទាប់មក សាមុទ្រី បានប្រសូតកូនប្រុសដប់នាក់ដល់ ព្រាចីនបរហិស; ពួកគេទាំងអស់ហៅថា ព្រាចេតសា និងជាអ្នកឈានដល់ចុងក្រោយនៃវិជ្ជាធនុវេទ (វិជ្ជាបាញ់ធ្នូ)។
Verse 57
येषां स्वायंभुवे दक्षः पुत्रत्वमगमत्पुरा । त्रियम्बकस्य शापेन चाक्षुषस्यांतरे मनोः । इत्येते ब्रह्मपुत्राणां धर्मादीनाम्महात्मनाम् । नातिसंक्षेपतो विप्रा नाति विस्तरतः क्रमात्
មហાત્મាទាំងនោះ—ធម្មៈ និងអ្នកដទៃ—ដែលគេដឹងថាជាព្រះបុត្ររបស់ ព្រះព្រហ្មា៖ ក្នុងចំណោមពួកគេ ដក្ខៈ កាលពីមុនបានទទួលសភាពជាកូន នៅស្វាយម្ភូវ មន្វន្តរ; ហើយដោយសារព្រះសាបរបស់ ត្រ្យំបក (ព្រះសិវៈ) គាត់បានកើតជាកូនម្តងទៀត នៅចន្លោះសម័យរបស់ ចាក្សុស មនុ។ ដូច្នេះ ឱ ព្រាហ្មណៈទាំងឡាយ ខ្ញុំបានរៀបរាប់តាមលំដាប់ អំពីព្រះបុត្ររបស់ព្រះព្រហ្មា ទាំងនេះ មិនខ្លីពេក និងមិនវែងហួសកំណត់ឡើយ។
Verse 59
वर्णिता वै मया वंशा दिव्या देवगणान्विताः । क्रियावंतः प्रजावंतो महर्धिभिरलंकृताः । प्रजानां संनिवेशो ऽयं प्रजापतिसमुद्भवः । न हि शक्यः प्रसंख्यातुं वर्षकोटिशतैरपि
ខ្ញុំបានពណ៌នាហើយអំពីវង្សត្រកូលដ៏ទេវីយៈ ដែលមានក្រុមទេវតាជាមួយ—សកម្មក្នុងកិច្ចពិធីសក្ការៈ សម្បូរបែបដោយពូជពង្ស និងតុបតែងដោយឫទ្ធិធំ។ ការរៀបចំដ៏ធំទូលាយនៃសត្វលោកនេះ កើតចេញពី ព្រះប្រជាបតិ; ហើយមិនអាចរាប់បានទេ ទោះបីជាកន្លងទៅជារយកោដិឆ្នាំក៏ដោយ។
Verse 61
राज्ञामपि च यो वंशो द्विधा सो ऽपि प्रवर्तते । सूर्यवंशस्सोमवंश इति पुण्यतमः क्षितौ । इक्ष्वाकुरम्बरीषश्च ययातिर्नाहुषादयः । पुण्यश्लोकाः श्रुता ये ऽत्र ते पि तद्वंशसंभवाः
សូម្បីតែវង្សត្រកូលស្តេចក៏ដំណើរការជាពីរផ្លូវដែរ។ លើផែនដី វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបរិសុទ្ធបំផុត គឺវង្សព្រះអាទិត្យ និងវង្សព្រះចន្ទ។ អិក្ស្វាគុ អំបរីษ យយាតិ នហុษ និងអ្នកដទៃ—អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះបរិសុទ្ធដែលគេបានឮនៅទីនេះ—ក៏កើតចេញពីវង្សទាំងនោះដែរ។
Verse 63
अन्ये च राजऋषयो नानावीर्यसमन्विता । किं तैः फलमनुत्क्रांतैरुक्तपूर्वैः पुरातनैः । किं चेश्वरकथा वृत्ता यत्र तत्रान्यकीर्तनम् । न सद्भिः संमतं मत्वा नोत्सहे बहुभाषितुम्
«មានរាជឥសីផ្សេងទៀតផង ដ៏ពោរពេញដោយវីរភាពជាច្រើនប្រភេទ។ ប៉ុន្តែមានផលអ្វីក្នុងការរំលឹករឿងបុរាណដែលបាននិយាយរួចហើយ ហើយមិននាំឲ្យឆ្លងផុតពីចំណង? ហើយមានប្រយោជន៍អ្វីក្នុងការនិទានកថាព្រះអម្ចាស់ (ឥស្វរ) ប៉ុន្តែបែរទៅសរសើរអ្នកដទៃនៅទីនេះទីនោះ? ដោយដឹងថាការនិយាយបែបនោះ មិនត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញអនុម័ត ខ្ញុំមិនចង់និយាយវែងទេ»។
Verse 65
प्रसंगादीश्वरस्यैव प्रभावद्योतनादपि । सर्गादयो ऽपि कथिता इत्यत्र तत्प्रविस्तरैः
នៅទីនេះ ការពិពណ៌នាអំពីការបង្កើត និងអ្វីៗផ្សេងទៀត ត្រូវបាននិយាយតែដោយចៃដន្យ ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីបំភ្លឺព្រះមហិទ្ធិរបស់ព្រះអម្ចាស់។ ដូច្នេះ គួរយល់វានៅក្នុងបរិបទនោះ ជាមួយការពន្យល់សមស្រប។
Frequently Asked Questions
The paired manifestation leading to Manu and Śatarūpā, their children (Priyavrata, Uttānapāda, Ākūti, Prasūti), and the subsequent marital-genealogical distribution through Dakṣa and Ruci that stabilizes cosmic order (including Yajña and Dakṣiṇā).
Genealogy encodes metaphysics: śakti enables differentiation into complementary principles, and the resulting marriages assign cosmic functions (virtues, ritual powers, sages) to maintain ṛta/dharma—turning lineage into a symbolic ontology.
Śatarūpā as the feminine manifestation from the creator’s half; Manu as the primordial human/progenitor; and Dakṣa’s daughters as personified qualities and ritual agencies (e.g., Śraddhā, Lakṣmī, Svāhā, Svadhā) distributed among dharmic and ṛṣi lineages.