
អធ្យាយ ១ ចាប់ផ្តើមដោយ វ្យាសៈ ធ្វើមង្គលាចរណ និងស្តូត្រដល់ ព្រះសិវៈ ដោយស្គាល់ទ្រង់ជា សោមៈ មេក្រុមគណៈ ព្រះបិតាដែលមានព្រះបុត្រ និងជាព្រះអម្ចាស់នៃ ប្រធាន និង បុរសៈ—មូលហេតុនៃការបង្កើត ការរក្សា និងការលាយបាត់។ បន្ទាប់មកពិពណ៌នាគុណលក្ខណៈសំខាន់ៗរបស់ទ្រង់៖ សក្តិមិនអាចប្រៀបបាន អៃស្វរីយៈគ្របដណ្តប់ ស្វាមិត្វៈ និងវិភូត្វៈ ហើយបញ្ចប់ដោយសារ៉ណាគតិទៅកាន់ មហាទេវៈ អជាត អនន្ត អវិនាស។ រឿងបន្តទៅកាន់ទីធម៌ក្សេត្រ និងទីរថៈធំៗ ដូចជា កន្លែងប្រសព្វ គង្គា–កាលិនទី និងប្រយាគ ដែលព្រះឥសីមានវិន័យធ្វើសត្រាធំ។ ពេលឮដំណឹងនេះ សូតៈល្បីល្បាញ អ្នកស្ទាត់ក្នុងរឿងរ៉ាវ កាលៈ នីតិ និងកវីភាសា មកដល់ ហើយឥសីទទួលស្វាគមន៍ដោយគោរព និងពិធីកិត្តិយស ដើម្បីបើកសន្ទនានៃវចនាធិប្បាយបន្ត។
Verse 1
व्यास उवाच । नमश्शिवाय सोमाय सगणाय ससूनवे । प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थित्यंतहेतवे
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ សូមនមស្ការដល់ព្រះសិវៈ—ព្រះអង្គជាសោមៈ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មង្គលដូចទឹកអម្រឹត; ព្រះអង្គមានពួកគណៈបម្រើជានិច្ច និងស្ថិតជាមួយព្រះបុត្រា។ សូមនមស្ការដល់ព្រះអម្ចាស់នៃប្រធាន (សារធាតុដើម) និងបុរស (ចិត្តដឹង) ព្រះហេតុនៃការបង្កើត ការរក្សា និងការលាយលង់។
Verse 2
शक्तिरप्रतिमा यस्य ह्यैश्वर्यं चापि सर्वगम् । स्वामित्वं च विभुत्वं च स्वभावं संप्रचक्षते
ព្រះអង្គដែលមានឥទ្ធិពលមិនអាចប្រៀបបាន ហើយអធិបតេយ្យភាពរបស់ព្រះអង្គសព្វទីកន្លែង—ភាពជាម្ចាស់ ភាពគ្របដណ្តប់ទាំងអស់ និងសភាវៈដើមរបស់ព្រះអង្គ ត្រូវបានប្រកាសដូច្នេះ។
Verse 3
तमजं विश्वकर्माणं शाश्वतं शिवमव्ययम् । महादेवं महात्मानं व्रजामि शरणं शिवम्
ខ្ញុំសូមចូលជ្រកកោនព្រះសិវៈ—ព្រះអង្គមិនកើត ជាស្ថាបនិកសកល អស់កល្បជានិច្ច ជាព្រះមង្គល និងមិនរលាយ; ព្រះមហាទេវៈ ព្រះអង្គមានព្រលឹងធំ។ ចំពោះព្រះសិវៈនោះ ខ្ញុំទៅសុំទីជ្រក។
Verse 4
धर्मक्षेत्रे महातीर्थे गंगाकालिंदिसंगमे । प्रयागे नैमिषारण्ये ब्रह्मलोकस्य वर्त्मनि
នៅក្នុងធម៌ក្សេត្រ ដែនបរិសុទ្ធដ៏ធំ នៅកន្លែងធម្មយាត្រាដ៏មហិមា ដែលទន្លេគង្គា និងកាលិន្ទី (យមុនា) ជួបគ្នា—នៅព្រាយាគ ក្នុងព្រៃណៃមិស—លើផ្លូវដែលនាំទៅកាន់ព្រហ្មលោក។
Verse 5
मुनयश्शंसितात्मानः सत्यव्रतपरायणाः । महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे
ពួកមុនីទាំងនោះ មានអត្តចរិតគួរសរសើរ ប្តេជ្ញាចិត្តលើវ្រតដែលឈរលើសេចក្តីពិត មានពន្លឺវិញ្ញាណដ៏ខ្លាំង និងមានភាគវាសនាខ្ពស់ បានរៀបចំ និងចាប់ផ្តើមមហាសត្រ (mahāsatra) ដ៏ធំមួយ។
Verse 6
तत्र सत्रं समाकर्ण्य तेषामक्लिष्टकर्मणाम् । साक्षात्सत्यवतीसूनोर्वेदव्यासस्य धीमतः
នៅទីនោះ ព្រះវេដវ្យាស បុត្រពិតនៃសត្យវតី អ្នកប្រាជ្ញធំ បានឮអំពីពិធីសត្រៈដែលព្រះឥសីទាំងឡាយមានវត្តធម៌មិននឿយហត់កំពុងប្រតិបត្តិ ហើយបានមកដល់ទីនោះ។
Verse 7
शिष्यो महात्मा मेधावी त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित्
គាត់ជាសិស្សមួយរូប មានចិត្តធំ និងប្រាជ្ញា ល្បីល្បាញក្នុងលោកទាំងបី ហើយជាអ្នកដឹងច្បាស់អំពីគុណ និងទោសនៃពាក្យសម្របសម្រួលតាមទម្រង់ប្រាំអវយវៈ។
Verse 8
उत्तरोत्तरवक्ता च ब्रुवतो ऽपि बृहस्पतेः । मधुरः श्रवणानां च मनोज्ञपदपर्वणाम्
សូម្បីតែព្រះព្រហស្បតិ៍កំពុងនិយាយ ក៏អ្នកនិយាយបន្ទាប់បាននិយាយល្អលើសទៅទៀត; ហើយវាចារណ៍នោះផ្អែមល្ហែមដល់ត្រចៀក ដោយពាក្យ និងឃ្លាដែលជ្រើសរើសល្អ បង្កើតសេចក្តីរីករាយដល់ចិត្ត។
Verse 9
कथानां निपुणो वक्ता कालविन्नयवित्कविः । आजगाम स तं देशं सूतः पौराणिकोत्तमः
បន្ទាប់មក សូតៈ អ្នកពន្យល់បុរាណកថាដ៏ល្អឥតខ្ចោះ បានមកដល់តំបន់នោះ—ជាអ្នកនិយាយរឿងធម៌យ៉ាងជំនាញ ជាកវីដឹងកាលៈទេសៈ និងដឹងវិន័យប្រពៃណី។
Verse 10
तं दृष्ट्वा सूतमायांतं मुनयो हृष्टमानसाः । तस्मै साम च पूजां च यथावत्प्रत्यपादयन्
ពេលឃើញសូតាមកដល់ មុនីទាំងឡាយមានចិត្តរីករាយ។ ពួកគេបានថ្វាយពាក្យស្វាគមន៍ និងការគោរពបូជាដោយត្រឹមត្រូវ ដូចដែលបានបញ្ជា។
Verse 11
प्रतिगृह्य सतां पूजां मुनिभिः प्रतिपादिताम् । उद्दिष्टमानसं भेजे नियुक्तो युक्तमात्मनः
ក្រោយទទួលយកការគោរពបូជារបស់អ្នកមានធម៌ ដែលមុនីទាំងឡាយបានអនុវត្តត្រឹមត្រូវ សូតា—មានវិន័យក្នុងខ្លួន និងដើរតាមភារកិច្ចបរិសុទ្ធ—បានផ្តោតចិត្តទៅលើគោលដៅវិញ្ញាណដែលបានកំណត់។
Verse 12
ततस्तत्संगमादेव मुनीनां भावितात्मनाम् । सोत्कंठमभवच्चितं श्रोतुं पौराणिकीं कथाम्
បន្ទាប់មក ដោយសារការសមាគមនោះជាមួយព្រះមុនីទាំងឡាយ ដែលចិត្តវិញ្ញាណបានបរិសុទ្ធដោយសមាធិ ចិត្តក៏កើតក្តីអន្ទះសា ចង់ស្តាប់រឿងព្រះបុរាណដ៏បរិសុទ្ធ (អំពីព្រះសិវៈ)។
Verse 13
तदा तमनुकूलाभिर्वाग्भिः पूज्य १ महर्षयः । अतीवाभिमुखं कृत्वा वचनं चेदमब्रुवन्
បន្ទាប់មក ព្រះមហាមុនីទាំងឡាយ បានគោរពបូជាគាត់ដោយពាក្យសមរម្យ និងគួរគោរព ហើយបង្វែរខ្លួនមកមុខគាត់យ៉ាងពេញលេញ រួចនិយាយពាក្យទាំងនេះ។
Verse 14
ऋषय ऊचुः । रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान्नो भाग्यगौरवात् । संप्राप्तोद्य महाभाग शैवराज महामते
ព្រះឥសីទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «ឱ រោមហರ್ಷណៈ អ្នកដឹងគ្រប់យ៉ាង! ដោយសារសំណាងដ៏ធំរបស់យើង អ្នកបានមកដល់យើងនៅថ្ងៃនេះ។ ឱ អ្នកមានភាគ្យធំ ឱ ព្រះរាជានៃអ្នកបម្រើព្រះសិវៈ ឱ មហាមុនីចិត្តធំ!»
Verse 15
पुराणविद्यामखिलां व्यासात्प्रत्यक्षमीयिवान् । तस्मादाश्चर्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम्
ដោយបានទទួលវិជ្ជាបុរាណទាំងមូលដោយផ្ទាល់ពីព្រះវ្យាស អ្នកហើយជាភាជនសមស្របពិតប្រាកដ សម្រាប់រឿងរ៉ាវធម៌ដ៏អស្ចារ្យទាំងនេះ។
Verse 16
रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः । यच्च भूतं यच्च भव्यं यच्चान्यद्वस्तु वर्तते
ដូចមហាសមុទ្រជាអណ្តូងរត្នដ៏សម្បូរពេញដោយសារធាតុដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ព្រះអង្គក៏ជាប្រភពមិនអស់នៃអ្វីដែលបានកើត មាននឹងកើត និងសច្ចៈផ្សេងៗទាំងអស់។
Verse 17
न तवाविदितं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते । त्वमदृष्टवशादस्मद्दर्शनार्थमिहागतः
ក្នុងលោកទាំងបី មិនមានអ្វីណាមួយដែលលាក់លៀមពីព្រះអង្គឡើយ។ ទោះយ៉ាងណា ដោយអំណាចអដೃṣṭa—វាសនាដែលមើលមិនឃើញ—ព្រះអង្គបានមកទីនេះ ដើម្បីប្រទានឱ្យយើងបានឃើញព្រះអង្គ។
Verse 18
वेदांतसारसर्वस्वं पुराणं श्रावयाशु नः । एवमभ्यर्थितस्सूतो मुनिभिर्वेदवादिभिः
សូមព្រះអង្គប្រាប់ពួកយើងឲ្យឆាប់ នូវបុរាណៈដែលជាសារសំខាន់ និងសេចក្តីបញ្ចប់ទាំងមូលនៃវેદាន្ត។ ដូច្នេះ សូតៈ ត្រូវបានមុនីទាំងឡាយ—អ្នកឈរលើអំណាចវេដ—អង្វរឲ្យនិទាន។
Verse 19
श्लक्ष्णां च न्यायसंयुक्तां प्रत्युवाच शुभां गिरम् । सूत उवाच । पूजितो ऽनुगृहीतश्च भवद्भिरिति चोदितः
សូតាបាននិយាយថា៖ ត្រូវបានជំរុញដោយពាក្យថា «អ្នកត្រូវបានយើងគោរព និងបានទទួលព្រះគុណពីយើង» គាត់បានឆ្លើយតបដោយវាចាដ៏មង្គល ទន់ភ្លន់ សមរម្យ និងស្របតាមយុត្តិធម៌។
Verse 20
कस्मात्सम्यङ्न विब्रूयां पुराणमृषिपूजितम् । अभिवंद्य महादेवं देवीं स्कंदं विनायकम्
ហេតុអ្វីខ្ញុំមិនគួរពន្យល់យ៉ាងត្រឹមត្រូវអំពីពុរាណនេះ ដែលត្រូវបានឥសីទាំងឡាយគោរព—បន្ទាប់ពីបង្គំថ្វាយបង្គំព្រះមហាទេវ ព្រះទេវី ព្រះស្កន្ទ និងព្រះវិនាយក?
Verse 21
नंदिनं च तथा व्यासं साक्षात्सत्यवतीसुतम् । वक्ष्यामि परमं पुण्यं पुराणं वेदसंमितम्
ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងប្រកាស ពុរាណដ៏បុណ្យខ្ពង់ខ្ពស់នេះ ដែលមានអធិការស្មើវេដៈ—ដោយគោរពបូជានន្ទិន និងវ្យាសៈ ព្រះបុត្រសត្យវតី ដោយផ្ទាល់។
Verse 22
शिवज्ञानार्णवं साक्षाद्भक्तिमुक्तिफलप्रदम् । शब्दार्थन्यायसंयुक्तै रागमार्थैर्विभूषितम्
វាជា «មហាសមុទ្រនៃចំណេះដឹងព្រះសិវៈ» ដោយពិត ប្រោសប្រទានផ្លែផលនៃភក្តិ និងមោក្សៈ។ វាសម្បូរដោយយុត្តិធម៌ក្នុងពាក្យនិងអត្ថន័យ ហើយតុបតែងដោយធម៌បង្រៀននាំទៅផ្លូវសេចក្តីស្រឡាញ់ភក្តិ។
Verse 23
श्वेतकल्पप्रसंगेन वायुना कथितं पुरा । विद्यास्थानानि सर्वाणि पुराणानुक्रमं तथा
កាលពីមុន ក្នុងបរិបទនៃព្រឹត្តិការណ៍ «ស្វេតកល្បៈ» វាយុបាននិទានរឿងទាំងនេះ៖ ទីតាំងចំណេះដឹងសក្ការៈទាំងអស់ និងការរៀបរាប់លំដាប់នៃពុរាណទាំងឡាយផងដែរ។
Verse 24
तत्पुराणस्य चोत्पत्तिं ब्रुवतो मे निबोधत । अंगानि वेदाश्चत्वारो मीमांसान्यायविस्तरः
ខណៈដែលខ្ញុំពោលអំពីកំណើតដើមនៃបុរាណៈនោះ សូមស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់។ វាឈរលើវេដាង្គ និងវេដទាំងបួន ហើយពង្រីកដោយទូលំទូលាយនៃមីមាំសា និងន្យាយៈ។
Verse 25
पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्याश्चेताश्चतुर्दश । आयुर्वेदो धनुर्वेदो गांधर्वश्चेत्यनुक्रमात्
តាមលំដាប់ គេរាប់បញ្ចូលបុរាណៈ និងធម្មសាស្ត្រ ហើយវិទ្យាទាំងដប់បួនសាខា—ដូចជា អាយុរវេដៈ ធនុរវេដៈ និងគន្ធរវៈ ជាដើម—ទាំងអស់ជាមធ្យោបាយសម្រាប់ជីវិតត្រឹមត្រូវ និងគោលដៅខ្ពស់ ដែលបញ្ចប់នៅក្នុងភក្តិចំពោះព្រះសិវៈ ព្រះអម្ចាស់ (បតិ)។
Verse 26
अर्थशास्त्रं परं तस्माद्विद्या ह्यष्टादश स्मृताः । अष्टादशानां विद्यानामेतासां भिन्नवर्त्मनाम्
ដូច្នេះ អត្ថសាស្ត្រ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាវិទ្យាដ៏ប្រសើរបំផុត; ហើយវិទ្យា ១៨ ប្រភេទ ត្រូវបានចងចាំ—វិទ្យាទាំង ១៨ នេះ ដើរតាមផ្លូវខ្លួនឯង ដោយខុសគ្នា។
Verse 27
आदिकर्ता कविस्साक्षाच्छूलपाणिरिति श्रुतिः । स हि सर्वजगन्नाथः सिसृक्षुरखिलं जगत्
ស្រុតិ ប្រកាសថា ព្រះអង្គជាអាទិកర్తា—ជាកវីដ៏ដឹងគ្រប់យ៉ាង—គឺ «ឝូលបាណិ» ព្រះអម្ចាស់កាន់ត្រីសូល។ ព្រះអង្គតែមួយគត់ ជាព្រះនាថនៃលោកទាំងអស់ ប្រាថ្នាបង្កើតលោកសកលទាំងមូល។
Verse 28
ब्रह्माणं विदधे साक्षात्पुत्रमग्रे सनातनम् । तस्मै प्रथमपुत्राय ब्रह्मणे विश्वयोनये
ព្រះអង្គបានបង្កើតព្រះព្រហ្មា ដោយផ្ទាល់ តាំងពីដើម ជាព្រះបុត្រអស់កល្បជានិច្ច។ ចំពោះព្រះព្រហ្មា បុត្រដំបូងនោះ—អ្នកជាមាត្រភពនៃសកលលោក—(ព្រះអង្គបានប្រគល់ភារកិច្ចនៃការបង្ហាញលោក)។
Verse 29
विद्याश्चेमा ददौ पूर्वं विश्वसृष्ट्यर्थमीश्वरः । पालनाय हरिं देवं रक्षाशक्तिं ददौ ततः
នៅដើមកាល ព្រះអីશ્વរ បានប្រទានវិទ្យាទាំងនេះ ដើម្បីបង្កើតសកលលោក។ បន្ទាប់មក ដើម្បីការពារ និងថែរក្សាពិភពលោកទាំងឡាយ ព្រះអង្គបានប្រទានអំណាចការពារ (រក្សា-សក្តិ) ដល់ព្រះហរិ (វិෂ្ណុ)។
Verse 30
मध्यमं तनयं विष्णुं पातारं ब्रह्मणो ऽपि हि । लब्धविद्येन विधिना प्रजासृष्टिं वितन्वता
ព្រះវិෂ្ណុជាកូនប្រុសកណ្ដាល; ហើយព្រះប្រហ្មា ក៏ជាអ្នកបង្កើតពូជពង្សផងដែរ។ ដោយទទួលបានវិទ្យានោះ ព្រះប្រហ្មា បានពង្រីកការបង្កើតសត្វលោក តាមវិធីដែលបានកំណត់។
Verse 31
प्रथमं सर्वशास्त्राणां पुराणं ब्रह्मणा स्मृतम् । अनंतरं तु वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः
ក្នុងចំណោមសាស្ត្រសក្ការៈទាំងអស់ ព្រះព្រហ្មា បានរំលឹក និងបង្ហាញ «បុរាណ» ជាមុនគេ; បន្ទាប់មក ព្រះវេទទាំងឡាយ បានហូរចេញពីមាត់ទាំងឡាយរបស់ទ្រង់។
Verse 32
प्रवृत्तिस्सर्वशास्त्राणां तन्मुखादभवत्ततः । यदास्य विस्तरं शक्ता नाधिगंतुं प्रजा भुवि
ដូច្នេះ ពីមាត់របស់ទ្រង់ បានកើតមានលំហូរទៅមុខនៃសាស្ត្រទាំងអស់។ ប៉ុន្តែពេលវិសាលភាពរបស់វា ធំធេងពេក មនុស្សនៅលើផែនដីមិនអាចយល់ឲ្យគ្រប់បានទេ (ហេតុនេះពួកគេស្វែងរកព្រះធម៌ដែលងាយយល់)។
Verse 33
तदा विद्यासमासार्थं विश्वेश्वरनियोगतः । द्वापरांतेषु विश्वात्मा विष्णुर्विश्वंभरः प्रभुः
ពេលនោះ តាមព្រះបញ្ជារបស់វិශ්វេស្វរ (ព្រះសិវៈ) ដើម្បីសង្ខេប និងថែរក្សាវិជ្ជាសក្ការៈ នៅចុងសម័យទ្វាបរ ព្រះវិષ્ણុ—ព្រះអាត្មាខាងក្នុងនៃសកលលោក និងជាអ្នកទ្រទ្រង់ពិភពទាំងឡាយ—បានទទួលភារកិច្ចនោះ។
Verse 34
व्यासनाम्ना चरत्यस्मिन्नवतीर्य महीतले । एवं व्यस्ताश्च वेदाश्च द्वापरेद्वापरे द्विजाः
នៅក្នុងយុគទ្វាបរ រៀងរាល់លើក ព្រះអង្គចុះមកលើផែនដី ហើយដើរទៅមកក្រោមនាម «វ្យាស»; ហើយដូច្នេះ ឱ ពួកទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) វេទទាំងឡាយក៏ត្រូវបានបែងចែក និងរៀបចំឡើងវិញ នៅក្នុងទ្វាបរ រៀងរាល់លើក។
Verse 35
निर्मितानि पुराणानि अन्यानि च ततः परम् । स पुनर्द्वापरे चास्मिन्कृष्णद्वैपायनाख्यया
បន្ទាប់ពីនោះ ពុរាណៈផ្សេងៗទៀតក៏ត្រូវបាននិពន្ធឡើង។ ហើយម្តងទៀត ក្នុងទ្វាបរយុគនេះ ព្រះអង្គ—ដែលគេស្គាល់ថា «ក្រឹṣṇa ទ្វៃបាយន»—បានរៀបចំ និងបង្ហាញវាទាំងនោះ។
Verse 36
अरण्यामिव हव्याशी सत्यवत्यामजायत । संक्षिप्य स पुनर्वेदांश्चतुर्धा कृतवान्मुनिः
ដូចភ្លើងឆេះរលោងដែលត្រូវបានបញ្ឆេះក្នុងព្រៃ មុនី ហវ្យាសី បានកើតពី សត្យវតី។ បន្ទាប់មក មុនីនោះ បានសង្ខេបវេទាដ៏ធំ ហើយរៀបចំឡើងវិញជាបួនភាគ។
Verse 37
व्यस्तवेदतया लोके वेदव्यास इति श्रुतः । पुराणानाञ्च संक्षिप्तं चतुर्लक्षप्रमाणतः
ដោយសារតែទ្រង់បានរៀបចំ និងចាត់ថ្នាក់វេទា ទ្រង់ត្រូវបានល្បីលើលោកថា «វេទវ្យាស»។ ហើយទ្រង់ក៏បានប្រមូលរៀបចំពុរាណៈជារូបសង្ខេប មានចំនួនសរុបបួនសែនកថា។
Verse 38
अद्यापि देवलोके तच्छतकोटिप्रविस्तरम् । यो विद्याच्चतुरो वेदान् सांगोपणिषदान्द्विजः
សូម្បីតែសព្វថ្ងៃ នៅក្នុងលោកទេវៈ ការពិពណ៌នានោះនៅតែពង្រីកដល់រាប់រយកោដិជាប្រវែង។ ទោះបីជាទ្វិជៈណាម្នាក់រៀនចេះវេទាទាំងបួន ព្រមទាំងអង្គៈ និងឧបនិសដ៍ ក៏មិនងាយអស់ចប់នូវភាពធំទូលាយនោះឡើយ។
Verse 39
न चेत्पुराणं संविद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः । इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत्
បើមនុស្សមិនយល់ព្រះបុរាណៈដោយពិត នោះមិនអាចហៅថាជាអ្នកមានវិចារណញ្ញាណបានទេ។ ព្រោះវេដត្រូវបានពង្រីក និងបំភ្លឺឲ្យត្រឹមត្រូវ ដោយអិតិហាស និងបុរាណៈទាំងឡាយ។
Verse 40
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वंतराणि च
វេដខ្លាចអ្នកសិក្សាតិច ដោយគិតថា «មនុស្សនេះនឹងព្យាយាមឆ្លងកាត់ខ្ញុំដោយខុស»។ វេដនិយាយអំពីការបង្កើត និងការលាយលះ ក៏ដូចជាវង្សត្រកូល និងវដ្តមនុវន្តរៈនៃមនុទាំងឡាយផងដែរ។
Verse 41
वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् । दशधा चाष्टधा चैतत्पुराणमुपदिश्यते
ការរៀបរាប់វង្សត្រកូល (វಂಶ) និងប្រវត្តិសាស្ត្របន្តបន្ទាប់ (វಂಶានុചരិត) នោះហើយជាពុរាណៈ ដែលមានលក្ខណៈកំណត់ប្រាំ។ ពុរាណៈនេះក៏ត្រូវបានបង្រៀនថា មានការបែងចែកជាប្រភេទដប់ និងប្រភេទប្រាំបីផងដែរ។
Verse 42
बृहत्सूक्ष्मप्रभेदेन मुनिभिस्तत्त्ववित्तमैः । ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा
ព្រះមុនីទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកដឹងសច្ចៈយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ បានបែងចែកពុរាណៈតាមការបែងចែកធំ និងល្អិត ដោយរួមមាន ប្រាហ្មៈ (Brāhma), បាទ្មៈ (Pādma), វៃષ્ણវៈ (Vaiṣṇava), សៃវៈ (Śaiva) និងភាគវតៈ (Bhāgavata) ផងដែរ។
Verse 43
भविष्यं नारदीयं च मार्कंडेयमतः परम् । आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैंगं वाराहमेव च
«(បន្ទាប់មកមាន) ភវិષ្យ (Bhaviṣya), នារទីយ (Nārada), ហើយបន្ទាប់ទៀត ម៉ារកណ្ឌេយ (Mārkaṇḍeya)។ ក៏មាន អាគ្នេយ (Āgneya), ព្រហ្មវៃវរត (Brahmavaivarta), លៃង្គ (Laiṅga) និង វារាហ (Vārāha) ផងដែរ»។
Verse 44
स्कान्दं च वामनं चैव कौर्म्यं मात्स्यं च गारुडम् । ब्रह्मांडं चेति पुण्यो ऽयं पुराणानामनुक्रमः
«ស្កន្ទៈ វាមនៈ កូರ್ಮៈ ម៉ាត្ស្យៈ និងការុឌៈ ព្រមទាំង ប្រាហ្មាណ្ឌៈ—នេះហើយជាលំដាប់ដ៏បរិសុទ្ធនៃបុរាណទាំងឡាយ។»
Verse 45
तत्र शैवं तुरीयं यच्छार्वं सर्वार्थसाधकम् । ग्रंथो लक्षप्रमाणं तद्व्यस्तं द्वादशसंहितम्
«ក្នុងចំណោមនោះ ផ្នែកសៃវៈគឺទីបួន ជារបស់សារវៈ (ព្រះសិវៈ) អាចសម្រេចគោលបំណងទាំងអស់នៃជីវិត។ គម្ពីរនោះមានប្រមាណមួយសែនស្លោក ហើយរៀបចែកជាសំហិតា ១២។»
Verse 46
निर्मितं तच्छिवेनैव तत्र धर्मः प्रतिष्ठितः । तदुक्तेनैव धर्मेण शैवास्त्रैवर्णिका नराः
ស្ថាបនានោះ ត្រូវបានព្រះសិវៈបង្កើតដោយព្រះអង្គតែមួយ ហើយធម៌ត្រូវបានដាក់ឲ្យមាំមួននៅទីនោះ។ ដោយធម៌ដែលព្រះអង្គបានប្រកាសនោះ មនុស្សទាំងបួនវណ្ណៈ ក៏ក្លាយជាសៃវៈ—អ្នកដើរតាមព្រះសិវៈ និងវិន័យរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 47
तस्माद्विमुकुतिमन्विच्छञ्च्छिवमेव समाश्रयेत् । तमाश्रित्यैव देवानामपि मुक्तिर्न चान्यथा
ដូច្នេះ អ្នកដែលស្វែងរកមោក្សៈ គួរតែសុំជ្រកកោននៅព្រះសិវៈតែមួយ។ ពិតប្រាកដណាស់ ដោយពឹងផ្អែកលើព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ ទោះជាទេវតាក៏ទទួលបានការលែងចេញ—មិនមានវិធីផ្សេងទៀតឡើយ។
Verse 49
यदिदं शैवमाख्यातं पुराणं वेदसंमितम् । तस्य भेदान्समासेन ब्रुवतो मे निबोधत
ពុរាណសៃវៈនេះ ដែលបានប្រកាសឡើង គឺស្របតាមវេទទាំងស្រុង។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងនិយាយអំពីការបែងចែករបស់វាដោយសង្ខេប—សូមស្តាប់ខ្ញុំដោយយកចិត្តទុកដាក់។
Verse 50
विद्येश्वरं तथा रौद्रं वैनायकमनुत्तमम् । औमं मातृपुराणं च रुद्रैकादशकं तथा
«មានផ្នែក វិទ្យេឝ្វរ (Vidyeśvara), ផ្នែក រោទ្រ (Raudra), ផ្នែក វៃនាយក (Vaināyaka) ដ៏អស្ចារ្យឥតប្រៀប, ផ្នែក អោម (Auma), ព្រះបុរាណ មាត្រឹ (Mātṛ-purāṇa), ហើយក៏មានផ្នែកអំពី រុទ្រ ដប់មួយ (Eleven Rudras) ផងដែរ»។
Verse 51
कैलासं शतरुद्रं च शतरुद्राख्यमेव च । सहस्रकोटिरुद्राख्यं वायवीयं ततःपरम्
«(មាន) សំហិតា កៃលាស (Kailāsa), សតរុទ្រ (Śatarudra), ហើយក៏មានអ្វីដែលត្រូវហៅថា ‘សតរុទ្រ’ ដោយខ្លួនវាផ្ទាល់; បន្ទាប់មកមានអ្វីដែលមាននាម ‘សហស្រកោដិរុទ្រ’ (Sahasrakoṭirudra); ហើយក្រោយពីនោះ គឺ វាយវីយ (Vāyavīya) សំហិតា»។
Verse 52
धर्मसंज्ञं पुराणं चेत्येवं द्वादश संहिताः । विद्येशं दशसाहस्रमुदितं ग्रंथसंख्यया
ដូច្នេះ ពុរាណដែលមាននាមថា «ធម្ម» ត្រូវបានបង្ហាញជា ១២ សំហិតា; ហើយភាគ វិទ្យេឝ្វរ ត្រូវបានប្រកាសថាមាន ១០,០០០ គាថា តាមការរាប់នៃផ្នែកៗ។
Verse 53
रौद्रं वैनायकं चौमं मातृकाख्यं ततः परम् । प्रत्येकमष्टसाहस्रं त्रयोदशसहस्रकम्
«រៅទ្រ», «វૈនាយក», «ចೌម», ហើយបន្ទាប់មក «មាតೃកា»—មួយៗមាន ៨,០០០ គាថា; ខណៈដែលសរុបរួមគ្នា មាន ១៣,០០០ គាថា។
Verse 54
रौद्रकादशकाख्यं यत्कैलासं षट्सहस्रकम् । शतरुद्रं त्रिसाहस्रं कोटिरुद्रं ततः परम्
ផ្នែកដែលហៅថា «រៅទ្រកាដឝក» នោះគឺ «កៃលាស» មាន ៦,០០០ គាថា។ «ឝតរុទ្រ» មាន ៣,០០០ គាថា; ហើយលើសពីនោះទៅទៀត គឺ «កោតិរុទ្រ»។
Verse 55
सहस्रैर्नवभिर्युक्तं सर्वार्थज्ञानसंयुतम् । सहस्रकोटिरुद्राख्यमेकादशसहस्रकम्
វាត្រូវបានបំពាក់ដោយចំនួនប្រាំបួនពាន់ និងពោរពេញដោយចំណេះដឹងអំពីគោលបំណងទាំងអស់នៃជីវិត។ វាត្រូវបានហៅថា «សហស្រកោដិរុទ្រ» ហើយសរុបមានដប់មួយពាន់ (ឯកតា/បទ)។
Verse 56
चतुस्सहस्रसंख्येयं वायवीयमनुत्तमम् । धर्मसंज्ञं पुराणं यत्तद्द्वादशसहस्रकम्
វាយវីយៈសំហិតាដ៏ឧត្តមនេះ ត្រូវបានរាប់ថាមានបួនពាន់ (បទ)។ ហើយពុរាណដែលគេស្គាល់ថា «ធម្ម» នោះ ត្រូវបានរាប់ថាមានដប់ពីរពាន់ (បទ)។
Verse 57
तदेवं लक्षमुद्दिष्टं शैवं शाखाविभेदतः । पुराणं वेदसारं तद्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
ដូច្នេះ សញ្ញាពិសេសនៃធម៌សៃវៈ ត្រូវបានបង្ហាញតាមការបែងចែកសាខានានា។ ពុរាណនោះជាសារសំខាន់នៃវេទទាំងឡាយ ហើយប្រទានផលទាំងភោគៈ និងមុក្កតិ។
Verse 58
व्यासेन तत्तु संक्षिप्तं चतुर्विंशत्सहस्रकम् । शैवन्तत्र पुराणं वै चतुर्थं सप्तसंहितम्
អត្ថបទធំធេងនោះ ព្រះឥសី វ្យាស បានសង្ខេបជាព្រះគម្ពីរ ២៤,០០០ គាថា។ ក្នុងសំណុំបែបបទនោះ ពុរាណសៃវៈជាលំដាប់ទីបួន ព្រមទាំងមានសំហិតា ៧។
Verse 59
विद्येश्वराख्या तत्राद्या द्वितीया रुद्रसंहिता । तृतीया शतरुद्राख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका
នៅទីនោះ សំហិតាទីមួយហៅថា វិទ្យេឝ្វរ; ទីពីរគឺ រុទ្រសំហិតា។ ទីបីគេហៅថា សតរុទ្រ ហើយទីបួនគឺ កោដិរុទ្រ។
Verse 60
पञ्चमी कथिता चोमा षष्ठी कैलाससंहिता । सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहिता इह
«សំហិតាទីប្រាំ ត្រូវបានប្រកាសថា ឧមា-សំហិតា; ទីប្រាំមួយ គឺ កៃលាស-សំហិតា; ទីប្រាំពីរ មាននាមថា វាយវីយ-សំហិតា។ ដូច្នេះ នៅទីនេះ មានសំហិតា៧ ក្នុងព្រះសិវបុរាណ»។
Verse 61
विद्येश्वरं द्विसाहस्रं रौद्रं पञ्चशतायुतम् । त्रिंशत्तथा द्विसाहस्रं सार्धैकशतमीरितम्
វិទ្យេស្វរ-ភាគ ត្រូវបាននិយាយថា មានពីរពាន់ (គាថា)។ រោទ្រ-ភាគ មានហាសិបពាន់។ ដូចគ្នានេះទៀត មានសាមសិបពីរពាន់ និងមួយរយហាសិប ត្រូវបានប្រកាស (សម្រាប់ភាគដែលនៅសល់)។
Verse 62
शतरुद्रन्तथा कोटिरुद्रं व्योमयुगाधिकम् । द्विसाहस्रं च द्विशतं तथोमं भूसहस्रकम्
ដូចគ្នានេះ មានផ្នែក «សតរុទ្រ» និង «កោតិរុទ្រ»; ហើយផ្នែក «វ្យោម» ដែលលើសដោយពីរយុគ; មាន «ទ្វិសាហស្រ» និង «ទ្វិឝត»; ដូចគ្នានេះ មាន «ឧមា» និង «ភូសហស្រក»។
Verse 63
चत्वारिंशत्साष्टशतं कैलासं भूसहस्रकम् । चत्वारिंशच्च द्विशतं वायवीयमतः परम्
ឯ «កៃលាសសំហិតា» មានខគម្ពីរ ៨៤០ ហើយបន្ថែមទៀត ១,០០០។ លើសពីនោះ «វាយវីយ» មាន ២៤០ ខ។
Verse 64
चतुस्साहस्रसंख्याकमेवं संख्याविभेदतः । श्रुतम्परमपुण्यन्तु पुराणं शिवसंज्ञकम्
ដូច្នេះ តាមការបែងចែកនៃចំនួន នេះ «បុរាណ» ដែលមាននាមថា «សិវ» ត្រូវបានរាប់ថា មានចំនួន ៤,០០០; ហើយត្រូវបានស្តាប់ថា មានបុណ្យកុសលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។
Verse 65
चतुःसाहस्रकं यत्तु वायवीयमुदीरितम् । तदिदं वर्तयिष्यामि भागद्वयसमन्वितम्
វាយវីយៈ ដែលបានប្រកាសថាមានបួនពាន់គាថា—អត្ថបទនេះហើយ ខ្ញុំនឹងពន្យល់ឥឡូវនេះ ដោយបំពេញគ្រប់គ្រាន់ជាពីរភាគ។
Verse 66
नावेदविदुषे वाच्यमिदं शास्त्रमनुत्तमम् । न चैवाश्रद्धधानाय नापुराणविदे तथा
គម្ពីរអនុត្តមនេះ មិនគួរបង្រៀនដល់អ្នកមិនដឹងវេដៈទេ; ហើយក៏មិនគួរបង្រៀនដល់អ្នកគ្មានសទ្ធា និងអ្នកមិនស្ទាត់បុរាណៈដែរ។
Verse 67
परीक्षिताय शिष्याय धार्मिकायानसूयवे । प्रदेयं शिवभक्ताय शिवधर्मानुसारिणे
ព្រះធម៌/គម្ពីរនេះ គួរផ្តល់តែដល់សិស្សដែលបានសាកល្បងហើយ—មានធម៌ មិនមានចិត្តអាក្រក់—ជាអ្នកភក្តិព្រះសិវៈ និងរស់តាមធម៌របស់ព្រះសិវៈ។
Verse 68
पुराणसंहिता यस्य प्रसादान्मयि वर्तते । नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे
ដោយព្រះគុណរបស់ទ្រង់ សម្រង់បុរាណនេះបានស្ថិតនៅក្នុងខ្ញុំ; ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំដល់ព្រះបាទវ្យាសៈ អម្ចាស់ដ៏មានពន្លឺមិនអាចវាស់បាន។
The Purāṇic frame is set: sages perform a great satra at renowned tīrthas, and the authoritative storyteller Sūta arrives and is formally welcomed, enabling the ensuing doctrinal narration.
It positions Śiva as lord over both primordial matter (pradhāna) and conscious principle (puruṣa), implying transcendence beyond dual categories and grounding his role as ultimate causal agency.
Incomparable śakti, universal aiśvarya, sovereignty (svāmitva), pervasion (vibhutva), and eternality/immutability—culminating in śaraṇāgati to Mahādeva.