Sarga 76
युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः (Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva)
युद्धकाण्ड
សර්ගទី ៧៦ បង្ហាញពីការប្រយុទ្ធគ្នាមួយទល់នឹងមួយដ៏សាហាវនៅក្នុងសមរភូមិ។ អង្គទ ដែលចង់ប្រយុទ្ធខ្លាំង បានចូលវាយជាមួយ កម្បនៈ ហើយបន្ទាប់ពីត្រូវរបួស អង្គទបានតាំងស្មារតីឡើងវិញ និងសម្លាប់កម្បនៈដោយប្រើកំពូលភ្នំគប់ទៅលើ។ បន្ទាប់មក សោណិតាក្ស, ប្រជង្ឃ និង យូបាក្ស បានចូលវាយលុក; ពេលនោះ មៃន្ទ និង ទ្វីវិទ ដែលជាពូរបស់អង្គទ បានចូលមកជួយការពារ។ នៅក្នុងការប្រយុទ្ធដោយប្រើដើមឈើនិងថ្ម ប្រជង្ឃ និង យូបាក្ស ត្រូវបានសម្លាប់ ចំណែកឯ សោណិតាក្ស ត្រូវបាន ទ្វីវិទ វាយឱ្យរបួសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ បន្ទាប់មក កុម្ភៈ (កូនរបស់កុម្ភកណ៌) បានចេញមកលើកទឹកចិត្តពួកយក្ស និងប្រើធ្នូរបស់គេបាញ់ឱ្យអង្គទរបួស និងបញ្ឈប់ការរុលទៅមុខរបស់ទ័ពស្វា។ សុគ្រីព បានចេញមកតទល់ផ្ទាល់ ដោយកាច់ធ្នូរបស់កុម្ភៈ និងចូលចាប់កាច់គ្នា។ បន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធយ៉ាងស្វិតស្វាញ សុគ្រីពបានដាល់កុម្ភៈមួយដៃយ៉ាងខ្លាំងបណ្តាលឱ្យស្លាប់ ដែលធ្វើឱ្យផែនដីរង្គោះរង្គើ និងធ្វើឱ្យពួកយក្សភ័យខ្លាចជាខ្លាំង។
Shlokas
Verse 1
प्रवृत्तेसङ्कुलेतस्मिन् घोरेवीरजनक्ष्ये ।अङ्गदःकम्पनंवीरमाससादरणोत्सुकः ।।।।
ពេលសង្គ្រាមដ៏សាហាវ និងច្របូកច្របល់នោះកំពុងរាលដាល—បណ្តាលឲ្យវីរជនជាច្រើនវិនាស—អង្គទៈ ដែលក្តៅក្រហមចង់ចូលរណសិរ្ស បានចូលទៅប្រឈមមុខកម្បនៈវីរបុរស។
Verse 2
आहूयसोङ्गदंकोपात्ताडयामासवेगितः ।गदयाकम्पनःपूर्वं स चचालभृशाहतः ।।।।
ដោយកំហឹង គាត់បានហៅប្រកួតអង្គទៈ ហើយកម្បនៈបានវាយមុនដោយគទាយ៉ាងរហ័ស; អង្គទៈត្រូវប៉ះទង្គិចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយរំញ័ររអិលរំកិល។
Verse 3
स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीचिक्षेपशिखरंगिरेः ।अर्दितस्तत्प्रहारेणकम्पनःपतितोभुवि ।।।।
អង្គទៈអ្នកមានពន្លឺតេជៈ ពេលបានស្មារតីវិញ ក៏បោះកំពូលភ្នំមួយចេញទៅ; កំពណៈត្រូវបុកប៉ះដោយការវាយនោះ រងរបួសបាក់បែក ហើយដួលធ្លាក់លើដី។
Verse 4
ततस्तुकम्पनंदृष्टवाशोणिताक्षोहतंरणे ।रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रंतत्राङ्गदमभीतवत् ।।।।
បន្ទាប់មក ពេលឃើញកម្បនៈត្រូវសម្លាប់នៅលើសមរភូមិ សោណិតាក្សៈដែលមិនភ័យខ្លាច ក៏ជិះរថសង្គ្រាមប្រញាប់ទៅយ៉ាងលឿន ទៅកាន់កន្លែងដែលអង្គទៈឈរនៅ។
Verse 5
सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।।।।क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ।।।।
បន្ទាប់មក គេបានរត់លឿន ហើយបាញ់ព្រួញមុតៗចាក់ចូលអង្គទៈ—ព្រួញដ៏សាហាវ បំបែកសាច់ឈាម ដូចភ្លើងនៃព្រាល័យ—ដោយព្រួញជាច្រើនប្រភេទ៖ ក្សុរ ក្សុរប្រ នារាច វត្សដន្ត សិលីមុខ ករណី សល្យ វិបាដ និងព្រួញមុតផ្សេងៗទៀតជាច្រើន។
Verse 6
सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।।6.76.5।।क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ।।6.76.6।।
បន្ទាប់មក គេបានរត់លឿន ហើយបាញ់ព្រួញមុតៗចាក់អង្គទ—ព្រួញស្រួចឆ្កួតឆ្កាង បំបែកសាច់ឈាម ដូចភ្លើងប្រល័យ—ដោយព្រួញជាច្រើនប្រភេទ៖ ក្សុរ ក្សុរប្រ នារាច វត្សদন্ত សិលីមុខ ករណី សល្យ វិបាឋ និងព្រួញមុតស្រួចផ្សេងៗទៀតជាច្រើន។
Verse 7
अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रःप्रतापवान् ।धनुरग्य्रंरथंबाणान्ममर्दतरसाबली ।।।।
អង្គទៈ កូនប្រុសវាលីដ៏មានអំណាច ទោះបីរាងកាយត្រូវព្រួញចាក់ក៏ដោយ បានបោលទៅដោយកម្លាំងខ្លាំង ហើយកម្ទេចធ្នូដ៏សាហាវ រទេះសង្គ្រាម និងព្រួញរបស់សត្រូវឲ្យខ្ទេចខ្ទី។
Verse 8
शोणिताक्षस्ततःक्षिप्रमसिचर्मसमाददे ।उत्पपातदिवंक्रुद्धोवेगवानविचारयन् ।।।।
បន្ទាប់មក សោណិតាក្សៈ បានយកដាវ និងខែលយ៉ាងរហ័ស ហើយដោយកំហឹង បានលោតឡើងទៅលើមេឃដោយល្បឿនខ្លាំង ដោយមិនស្ទាក់ស្ទើរ។
Verse 9
तंक्षिप्रतरमाफ्लुत्यपरामृश्याङ्गदोबली ।करेणतस्यतंखङ्गंसमाच्छिद्यननाद च ।।।।
ដោយលោតឡើងយ៉ាងលឿនជាងមុន អង្គទៈអ្នកមានកម្លាំង បានចាប់គាត់ ហើយដោយដៃរបស់ខ្លួន កាត់ផ្តាច់ដាវរបស់គាត់ឲ្យធ្លាក់ចុះ បន្ទាប់មកក៏ស្រែកគំហុក។
Verse 10
तस्यांसफलकेखडगंनिजघानततोऽङ्गदः ।यज्ञोपवीतवच्चैनंचिच्छेदकपिकुञ्जरः ।।।।
បន្ទាប់មក អង្គទៈ បានចាក់ដាវរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងផ្ទាំងធំលើស្មាសត្រូវ; ហើយ “ដំរីក្នុងចំណោមស្វា” នោះបានកាត់គេឲ្យបែក ដូចកាត់តាមខ្សែយជ្ញោបវីត (ខ្សែសក្ការៈ)។
Verse 11
तंप्रगृह्यमहाखडगंविनद्य च पुनःपुनः ।वालिपुत्रोऽभिदुद्रावरणशीर्षेपरानरीन् ।।।।
ដោយចាប់កាន់ដាវធំមហិមា ហើយស្រែកគំហុកម្តងហើយម្តងទៀត ព្រះបុត្ររបស់វាលី បានរត់បុកចូលទៅនៅមុខជួររណសិរ្ស ប្រឆាំងនឹងសត្រូវទាំងឡាយ។
Verse 12
आयसींतुगदांप्रगृह्य स वीरःकनकाङ्गदः ।शोणिताक्षस्समाविध्यतमेवानुपपात ह ।।।।
ប៉ុន្តែ សោណិតាក្សៈ—វីរបុរសដែលពាក់កងដៃមាស—បានកាន់គទាដែក កំណត់គោលដៅ ហើយលោតតាមទៅ ដើម្បីវាយប្រហារ។
Verse 13
प्रजङ्घसहितोवीरोयूपाक्षस्तुततोबली ।रथेनाभिययौक्रुद्दोवालिपुत्रंमहाबलम् ।।।।
បន្ទាប់មក វីរបុរសដ៏ខ្លាំងក្លា យូបាក្សៈ ជាមួយប្រជង្គៈ ដោយកំហឹង បានបើករទេះសង្គ្រាមចូលប្រយុទ្ធ ហើយវាយប្រហារលើព្រះបុត្រារបស់វាលី ដែលមានកម្លាំងមហិមា។
Verse 14
तयोर्मध्येकपिश्रेष्ठश्शोणिताक्षप्रजङ्घयोः ।विशाखयोर्मध्यगतःपूर्णचन्द्रइवाभवत् ।।।।
នៅចន្លោះរវាងទាំងពីរ—សោណិតាក្សៈ និងប្រជង្គៈ—មេវានរដ៏ប្រសើរបំផុតឈររលោងភ្លឺ ដូចព្រះចន្ទពេញវង់ស្ថិតនៅកណ្ដាលផ្កាយវិសាខា។
Verse 15
अङ्गदंपरिरक्षन्तौमैन्दोद्विविदएव च ।तस्यतस्थतुरभ्याशेपरस्परदिदृक्ष्या ।।।।
ម៉ៃន្ទៈ និង ទ្វិវិទៈ ក៏ឈរជិតៗ ការពារ អង្គទៈ ហើយចាំមើលគ្នាទៅវិញទៅមក ខណៈប្រឈមមុខសត្រូវនៅចម្ងាយជិត។
Verse 16
भिपेतुर्महाकायाःप्रतियत्तामहाबलाः ।राक्षसावानरान् रोषादसिचर्मगदाधराः ।।।।
រាក្សសដែលមានរាងកាយធំមហិមា និងកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លា—ត្រៀមខ្លួន និងពោរពេញដោយកំហឹង—កាន់ដាវ ខែល និងគទា រត់ចូលវាយលើវានរ។
Verse 17
त्रयाणांवानरेन्द्राणांत्रिभीराक्षसपुङ्गवैः ।संसक्तानांमहद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।।।।
ពេលមេវានរទាំងបីប្រយុទ្ធប្រកៀកជាមួយរាក្សសកំពូលទាំងបី នោះសង្គ្រាមដ៏ធំមួយបានផ្ទុះឡើង ធ្វើឲ្យអ្នកមើលស្ញប់ស្ញែងរហូតរោមឈរ។
Verse 18
तेतुवृक्षान् समादायसम्प्रचिपुराहवे ।खडगेनप्रतिचिच्छेदतान् प्रजङ्घोमहाबलः ।।।।
នៅកណ្ដាលសមរភូមិ ពួកគេដកដើមឈើហើយគប់ចូលទៅ; តែប្រជង្គៈអ្នកមានកម្លាំងមហិមា កាត់វាចេញដោយដាវ ឲ្យបាក់ធ្លាក់ចុះ។
Verse 19
रथानश्वान् द्रुमैश्शैलैस्तेप्रचिक्षिपुराहवे ।शरौघैःप्रतिचिच्छेदतान्यूपाक्षोनिशाचरः ।।।।
ក្នុងសមរភូមិនោះ ពួកគេគប់ដើមឈើ និងថ្មភ្នំ ទៅលើរទេះសង្គ្រាម និងសេះ; តែយូបាក្សៈ និសាចរ បានកាត់បំបែកវា ដោយព្រួញជាច្រើនជំនោរ។
Verse 20
सृष्टाव्निविदमैन्दाभ्यांद्रुमानुत्पाट्यवीर्यवान् ।बभञ्जगदयामध्येशोणिताक्षःप्रतापवान् ।।।।
សោណិតាក្សៈ អ្នកក្លាហានមានអานุភាព បានដកដើមឈើដែលទ្វិវិទៈ និងម៉ៃន្ទៈគប់មក ហើយវាយបំបែកវាដោយគទា នៅកណ្ដាលផ្លូវហោះ។
Verse 21
उद्यम्यविपुलंखडगंपरमर्मनिकृन्तनम् ।प्रजङ्घोवालिपुत्रायअभिदुद्राववेगितः ।।।।
ដោយលើកដាវធំទូលាយ ដែលមុតសម្រាប់កាត់បំបែកចំណុចសំខាន់ៗ ព្រជង្គៈបានរត់ប្រញាប់ចូលប្រហារ កូនប្រុសវាលី គឺអង្គទៈ។
Verse 22
तमभ्याशगतंदृष्टवावानरेन्द्रोमहाबलः ।आजघानाश्वकर्णेनद्रुमेणातिबलस्तदा ।।।।
ដោយឃើញគេចូលមកជិត មេស្វាដ៏ខ្លាំងពូកែបានវាយប្រហារភ្លាមៗដោយដើមឈើអស្វកាណ ជាមួយនឹងកម្លាំងដ៏អស្ចារ្យ។
Verse 23
बाहुंचास्यसनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना ।वालिपुत्रस्यघातेन स पपातक्षितावसिः ।।।।
បុត្ររបស់ពាលីបានដាល់ដៃរបស់សត្រូវដែលកាន់ដាវ; ដោយសារការវាយរបស់អង្គទ ដាវនោះក៏ធ្លាក់ចុះមកដី។
Verse 24
तंदृष्टवापतितंभूमौखङ्गमुलसन्निभम् ।मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ।।।।
ដោយឃើញដាវដ៏ធ្ងន់នោះធ្លាក់មកលើដី អ្នកខ្លាំងពូកែក៏ក្តាប់ដៃយ៉ាងណែនរឹងដូចវជ៌ ដើម្បីត្រៀមវាយប្រហារ។
Verse 25
स ललाटेमहावीर्यमङ्गदंवानरर्षभम् ।आजघानमहातेजास्समुहूर्तंचचाल ह ।।।।
អ្នកចម្បាំងដ៏ភ្លឺស្វាងនោះបានវាយទៅលើអង្គទដ៏ខ្លាំងពូកែ ដែលជាមេដឹកនាំស្វា ចំថ្ងាស; ធ្វើឱ្យអង្គទវិលមុខមួយសន្ទុះ។
Verse 26
स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीवालिपुत्रःप्रतापवान् ।प्रजङ्घस्यशिरःकायातखङ्गेनपातयत्क्षितौ ।।।।
ពេលដឹងខ្លួនឡើងវិញ បុត្រដ៏ភ្លឺស្វាងរបស់ពាលីបានកាត់ក្បាលរបស់ប្រជង្ឃចេញពីខ្លួនដោយដាវ ហើយទម្លាក់ចុះមកដី។
Verse 27
स यूपाक्षोऽश्रुपूर्णाक्षःपितृव्येनिहतेरणे ।अवरुह्यरथात्क्षिप्रंक्षीणेषुखङ्गमाददे ।।।।
យូបាក្សៈ ភ្នែកពោរទៅដោយទឹកភ្នែក ពេលឃើញពូរបស់ខ្លួនត្រូវសម្លាប់ក្នុងសមរភូមិ ក៏រហ័សចុះពីរទេះសង្គ្រាម ហើយពេលអាវុធបាញ់អស់ហើយ ក៏យកដាវឡើងកាន់។
Verse 28
तमापतन्तंसम्प्रेक्ष्ययूपाक्षंद्विविदस्त्वरन् ।आजघानोरसिक्रुद्धोजग्राह च बलाद्बली ।।।।
ពេលឃើញយូបាក្សៈកំពុងវាយប្រហារឆ្ពោះមក ទ្វិវិទៈក៏ប្រញាប់ចូលទប់ទល់; ដោយកំហឹង គាត់វាយចំទ្រូង ហើយចាប់ក្រសោបដោយកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លា។
Verse 29
गृहीतंभ्रातरंदृष्टवाशोणिताक्षोमहाबलः ।आजघानगदाग्रेणवक्षसिद्विविदंततः ।।।।
ពេលឃើញបងប្អូនរបស់ខ្លួនត្រូវចាប់ក្រសោប សោណិតាក្សៈអ្នកមានកម្លាំងធំ ក៏វាយទ្វិវិទៈចំទ្រូងដោយក្បាលគោលនៃគដា។
Verse 30
स गदाभिहतस्तेनसञ्चचालमहाबलः ।उद्यता च पुनस्तस्यजहारद्विविदोगदाम् ।।।।
ទ្វិវិទៈអ្នកមានកម្លាំងធំ ត្រូវគដាវាយហើយក៏រង្គើរ; ប៉ុន្តែគាត់បានស្ទើរត្រឡប់មកវិញ ហើយម្តងទៀតក៏ឆក់យកគដារបស់គូប្រជែងដែលលើកឡើង។
Verse 31
तस्मिन्नन्तरेमैन्दोवीरोवानरयूथपः ।यूपाक्षंताडयामासतलेनोरसिवीर्यवान् ।।।।
នៅក្នុងពេលនោះ ម៉ៃន្ទៈ វីរបុរសជាមេកងវានរ បានវាយយូបាក្សៈត្រង់ទ្រូងដោយបាតដៃដ៏មានកម្លាំង។
Verse 32
तौशोणिताक्ष्यूपाक्षौप्लवङ्गाभ्यांतरस्विनौ ।चक्रतुस्समरेतीव्रमाकर्षोत्पाटनंभृशम् ।।।।
បន្ទាប់មក សោណិតាក្សៈ និង យូបាក្សៈ ដែលទាំងពីររហ័សរហួន និងកាចសាហាវ បានចូលប្រយុទ្ធជាមួយវីរវានរទាំងពីរ ក្នុងសមរភូមិយ៉ាងសាហាវ ដោយអូសទាញ និងបង្វិលបោកគ្នាដោយកម្លាំងខ្លាំង។
Verse 33
द्विविदश्शोणिताक्षंतुविददारनखैर्मुखै ।निष्पिपेष च वेगेनक्षितावाविध्यवीर्यवान् ।।।।
ទ្វិវិទៈ វីរបុរសដ៏ក្លាហាន បានក្រញ៉ាំ និងខាំបំបែកមុខសោណិតាក្សៈដោយក្រចក និងធ្មេញ; បន្ទាប់មកគាត់បានបង្កើនល្បឿន បោកគេឲ្យធ្លាក់លើដី ហើយកិនបំផ្លាញ។
Verse 34
पाक्षमभिसङ्कृद्धो मैन्दो वानरयूथपः ।पीडयामासबाहुभ्यांसपपातहतःक्षितौ ।।।।
ម៉ៃន្ទៈ មេកងវានរ កើតកំហឹងខ្លាំង បានរឹតបង្ហាប់ និងកិនបំផ្លាញ បាក្សៈ ដោយដៃទាំងពីរ; បាក្សៈត្រូវសម្លាប់ ហើយដួលស្លាប់លើដី។
Verse 35
हतप्रवीराव्यथिताराक्षसेन्द्रचमूस्तदा ।जगामाभिमुखीसातुकुम्भकर्णसुतोयतः ।।।।
ពេលនោះ កងទ័ពនៃស្តេចរាក្សស ដែលវីរបុរសបានស្លាប់ និងជួរទ័ពរងការភ័យរន្ធត់ បានរុញទៅមុខ មកកាន់ទីកន្លែងដែលកូនប្រុសកុម្ភករណៈកំពុងប្រយុទ្ធ។
Verse 36
आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।।।।निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ।।।।
កុម្ភៈបានប្រញាប់ប្រញាល់លួងលោមកងទ័ពរាក្សសដែលកំពុងរង្គើដោយល្បឿន។ បន្ទាប់មក ពេលឃើញវីរបុរសធំៗរបស់ពួកគេត្រូវវានរាអ្នកក្លាហានដែលបានចាប់គោលដៅត្រឹមត្រូវវាយដួល កុម្ភៈដ៏ភ្លឺរលោងក៏ចាប់ផ្តើមនៅលើសមរភូមិ នូវកិច្ចការដ៏លំបាកយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 37
आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।।6.76.36।।निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ।।6.76.37।।
កុម្ភៈបានលួងលោមកងទ័ពរាក្សសដែលកំពុងស្ទាក់ស្ទើរយ៉ាងរហ័ស។ ហើយពេលឃើញវីរបុរសខ្លាំងៗរបស់ពួកគេត្រូវវានរាអ្នកមានកម្លាំងដែលបានឈ្នះអត្ថប្រយោជន៍វាយដួល កុម្ភៈដ៏ភ្លឺរលោងក៏ជំរុញក្នុងសង្គ្រាម នូវការប្រឹងប្រែងដ៏លំបាកខ្លាំងបំផុត។
Verse 38
स धनुर्धन्विनांश्रेष्ठःप्रगृह्यसुसमाहितः ।मुमोचाशीविषप्रख्यान्शरान्देहविदारणान् ।।।।
គាត់—ជាអ្នកធ្នូឆ្នើមក្នុងចំណោមអ្នកធ្នូទាំងឡាយ—បានកាន់ធ្នូដោយចិត្តស្ងប់ស្ងាត់មាំមួន ហើយបាញ់ព្រួញដូចពស់ពិស កាចសាហាវ អាចបំបែករាងកាយឲ្យខ្ទេចបាន។
Verse 39
तस्यतच्छुशुभेभूयस्सशरंधनुरुत्तमम् ।विद्युदैरावतार्चिष्मद्िद्वतीयेन्द्रधनुर्यथा ।।।।
បន្ទាប់មក ធ្នូដ៏ប្រសើររបស់គាត់ ដែលមានព្រួញត្រៀមរួច បានភ្លឺរលោងยิ่งឡើង—រលោងដូចពពកភ្លៀងដែលមានពន្លឺរន្ទះ—ដូចជាឥន្ទធនូរបស់ព្រះឥន្ទ្រាទីពីរ។
Verse 40
आकर्णाकृष्टमुक्तेनजघानद्विविदंतदा ।तेनहाटकपुङ्खेनपत्रतिणापत्त्रवाससा ।।।।
បន្ទាប់មក គាត់បានបាញ់ទ្វិវិទា ដោយព្រួញដែលទាញរហូតដល់ត្រចៀកហើយលែងចេញទៅភ្លាមៗ ព្រួញនោះមានរោមព្រួញមាស និងស្លាបដូចស្លឹក ឲ្យទៅដើម្បីសម្លាប់។
Verse 41
सहसाभिहतस्तेनविप्रमुक्तपदस्स्फुरन् ।निपपाताद्रिकूटाभोविह्वलन् प्लवगोत्तमः ।।।।
ត្រូវគាត់វាយប្រហារយ៉ាងភ្លាមៗ ទ្វិវិទា—វីរវានរល្អឯក—ញ័រខ្លួន ជើងរលុងពីទីឈរ ហើយដួលចុះដូចកំពូលភ្នំ ដោយស្រឡាំងកាំងនឹងការប៉ះទង្គិចនោះ។
Verse 42
मन्दस्तुभ्रातरंभग्नंदृष्टवातत्रमहाहवे ।लभिदुद्राववेगेनप्रगृह्यमहतींशिलाम् ।।।।
ឃើញបងប្អូនរបស់ខ្លួនត្រូវបំបាក់នៅក្នុងសង្គ្រាមដ៏ធំនោះ ម៉ៃន្ទា ក៏រត់ចូលមកដោយល្បឿន យកថ្មដ៏ធំមហិមាមួយមកកាន់។
Verse 43
तांशिलांतुप्रचिक्षेपराक्षसायमहाबलः ।बिभेदतांशिलांकुम्भःप्रसन्नैःपञ्चभिश्शरैः ।।।।
ម៉ៃន្ទាអ្នកមានកម្លាំងមហិមា បានគប់ថ្មនោះទៅកាន់រាក្សស; ប៉ុន្តែ កុម្ភៈ បានបំបែកថ្មនោះដោយព្រួញមុតប្រាំដើម។
Verse 44
सन्धायचान्यंसुमुखंशरमाशीविषोपमम् ।आजघानमहातेजावक्षसिद्विविदाग्रजम् ।।।।
បន្ទាប់មក កុម្ភៈអ្នកមានតេជៈខ្លាំង បានសន្ធាប់ព្រួញមួយទៀតដែលរចនាល្អ ឃោរឃៅដូចពស់ពិស ហើយវាយចំទ្រូងបងប្រុសរបស់ទ្វិវិទា។
Verse 45
स तुतेनप्रहारेणमैन्दोवानरयूथपः ।मर्मण्यभिहतस्तेनपपा त भुविमूर्छितः ।।।।
ដោយត្រូវព្រះអាវុធវាយប៉ះចំណុចសំខាន់ មៃន្ទៈ មេកងវានរ បានដួលសន្លប់លើដី។
Verse 46
अङ्गदोमातुलौदृष्टवापथितौतुमहाबलौ ।अभिदुद्राववेगेनकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।।।।
អង្គទៈ ឃើញពូខាងម្តាយទាំងពីរ អ្នកមានកម្លាំងធំ បានដួលចុះហើយ ក៏រត់ប្រញាប់ដោយល្បឿន ទៅរកកុម្ភៈ ដែលឈរលើកធ្នូ។
Verse 47
तमापतन्तंविव्याधकुम्भःपञ्चभिरायसैः ।त्रिभिश्चान्यैश्शितैर्बाणैर्मातङ्गमिवतोमरैः ।।।।
ពេលអង្គទៈកំពុងវាយប្រហារ កុម្ភៈបានបាញ់ចាក់គាត់ដោយព្រួញដែកប្រាំ និងព្រួញមុតផ្សេងទៀតបី ដូចដំរីត្រូវទម្លាក់ដោយលំពែង។
Verse 48
सोऽङ्गदंविविधैभिर्बाणैःकुम्भोविव्याथवीर्यवान् ।अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैःकनकभूषणैः ।।।।
កុម្ភៈអ្នកក្លាហាន បានវាយអង្គទៈដោយព្រួញជាច្រើនប្រភេទ—មុតស្រួច គែមមិនទ្រាំ និងតុបតែងដោយមាស។
Verse 49
अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रो न कम्पते ।शिलापादपवर्षाणितस्यमूर्ध्निववर्ष ह ।।।।
ទោះបីរាងកាយត្រូវព្រួញចាក់ជ្រៀតក៏ដោយ អង្គទៈ កូនវាលិន មិនរអិលរំញ័រ; គាត់បានបោះព្រួញជាភ្លៀងនៃថ្ម និងដើមឈើដកឫស ទៅលើក្បាលកុម្ភៈ។
Verse 50
स प्रचिच्छेदतान् सर्वान् बिभेद च पुनश्शिलाः ।कुम्भकर्णात्मजश्रशीमान् वालिपुत्त्रसमीरितान् ।।।।
ព្រះរាជបុត្រដ៏រុងរឿងនៃកុម្ភករណៈ បានកាត់បំបាត់វាទាំងអស់ ហើយបានបំបែកថ្មទាំងឡាយដែលកូនប្រុសវាលីបានគប់មក ឲ្យបែកខ្ទេចម្ដងទៀត។
Verse 51
आपतन्तं च ससम्प्रेक्ष्यकुम्भोवानरयूथपम् ।भ्रुवोर्विव्याथबाणाभ्यामुल्काभ्यामिवकुञ्जरम् ।।।।
ពេលឃើញមេយោធាវានរ កំពុងស្ទុះមក កុម្ភៈបានបាញ់ព្រួញពីរដើម ចាក់ចូលត្រង់ចិញ្ចើមទាំងពីរ—ដូចដំរីត្រូវគប់ដោយឈើភ្លើងកំពុងឆេះពីរដុំ។
Verse 52
तस्यसुस्रावरुधिरंपिहितेचास्यलोचने ।अङ्गदःपाणिनानेत्रेपिधायरुधिरोक्षिते ।।।।सालमासन्नमेकेनपरिजग्राहपाणिवा ।
ឈាមបានហូរចេញ ហើយភ្នែករបស់គេត្រូវបានបិទបាំង។ អង្គទៈ ដែលភ្នែកស្រោចដោយឈាម បានយកដៃមួយបិទភ្នែក ហើយដៃមួយទៀតចាប់យកដើមឈើសាលៈដែលនៅជិត។
Verse 53
सम्पीड्यरसिचास्कन्धम् करेणाभिनिवेश्य च ।।।।किञ्चिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथयथागजः ।
គេបានច្របាច់ដើមឈើឲ្យជាប់ទ្រូង ហើយដាក់ដៃទប់ឲ្យមាំ បត់វាបន្តិចមុនសិន រួចទើបក្រឡាប់ដកឡើងពីឫស—ដូចដំរីដកដើមឈើ។
Verse 54
तमिन्द्रकेतुप्रतिमंवृक्षंमन्दरसन्निभम् ।।।।समुत्सृजन्तंवेगेनपश्यतांसर्वरक्षसाम् ।
នៅចំពោះមុខពួកយក្សទាំងអស់ គេបម្រុងនឹងគ្រវែងដើមឈើនោះដោយកម្លាំង ដែលដូចជាទង់របស់ព្រះឥន្ទ្រ និងធំដូចភ្នំមន្ទរៈ។
Verse 55
सबिभेदशितैर्बाणैस्सप्तभिःकायभेदनैः ।।।।अङ्गदोविव्यधेऽभीक्षणंससादचमुमोह च ।
គេបានបាញ់ទម្លុះរាងកាយរបស់អង្គទដោយព្រួញដ៏មុតស្រួចចំនួនប្រាំពីរ។ អង្គទមានការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង គេក៏ទន់ដៃជើង ហើយសន្លប់បាត់ស្មារតី។
Verse 56
अङ्गदंव्यथितंदृष्टवासीदन्तमिवसागरम् ।।।।दुरासदंहरिश्रेष्ठंरामायन्येन्यवेदयन् ।
ដោយឃើញអង្គទ ដែលជាស្ដេចស្វាដ៏ខ្លាំងពូកែ កំពុងរងទុក្ខវេទនា និងលិចចុះដូចជាលិចទៅក្នុងមហាសមុទ្រ ពួកមេស្វាក៏បានទៅទូលដំណឹងដល់ព្រះរាម។
Verse 57
रामस्तुव्यथितंश्रुत्वावालिपुत्त्रंरणाजरे ।।।।व्यादिदेशहरिश्रेष्ठान्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ।
ព្រះរាមទ្រង់ជ្រាបថាបុត្ររបស់ពាលីត្រូវរបួសនៅសមរភូមិ ទ្រង់ក៏ចាត់ពួកស្វាដ៏ឆ្នើមៗឱ្យទៅជួយ ដោយមានជាម្ពវានជាប្រមុខ។
Verse 58
तेतुवानरशार्दूलाश्श्रुत्वारामस्यशासनम् ।।।।अभिपेतुस्सुसङ्कृद्धाःकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।
ដោយបានឮបញ្ជារបស់ព្រះរាម ពួកស្វាដ៏ក្លាហានដូចខ្លាទាំងនោះ មានសេចក្ដីខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង ក៏ស្ទុះទៅវាយប្រហារកុម្ភៈ ដែលកំពុងលើកធ្នូត្រៀមបាញ់។
Verse 59
ततोद्रुमशिलाहस्ताःकोपसंरक्तलोचनाः ।।।।रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदंवानरर्षभाः ।
បន្ទាប់មក ពួកវានរវីរបុរសដូចគោឧសភៈ កាន់ដើមឈើ និងថ្មក្នុងដៃ ភ្នែកក្រហមដោយកំហឹង បានលោតប្រញាប់ទៅ ដើម្បីការពារអង្គទ។
Verse 60
जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शी च वानरः ।।।।कुम्भकर्णात्मजंवीरंक्रुद्धास्समभिदुद्रुवुः ।
ជាម្បវាន សុសេណ និងវេគទರ್ಶី ព្រមទាំងវានរវីរបុរសផ្សេងៗទៀត ដោយកំហឹង បានរត់ប្រមូលគ្នា ទៅវាយប្រហារកូនប្រុសកុម្ភករណៈអ្នកក្លាហាន។
Verse 61
समीक्ष्यापततस्तांस्तुवानरेन्द्रान् महाबलान् ।।।।आववारशरौघेणनगेनेवजलाशयम् ।
ពេលឃើញមេវានរអ្នកមានកម្លាំងមហិមាទាំងនោះ កំពុងវាយលុកមក កុម្ភបានទប់ស្កាត់ពួកគេដោយព្រួញជាច្រើនដូចភ្លៀង—ដូចភ្នំទប់ទឹកជំនន់ដែលហូរខ្លាំង។
Verse 62
तस्यबाणपथंप्राप्य न शेकुरतिवर्तितुम् ।।।।वानरेन्द्रामहात्मानोवेलामिवमहादधिः ।
ពេលចូលដល់ចម្ងាយព្រួញរបស់គេ មេវានរអ្នកមានចិត្តធំទាំងនោះ មិនអាចឆ្លងកាត់ទៅបានឡើយ—ដូចមហាសមុទ្រ មិនអាចលើសពីឆ្នេររបស់ខ្លួន។
Verse 63
तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।।।।अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।।।।शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ।
ពេលសុគ្រីវៈ—អធិរាជនៃពលវានរ—បានឃើញកងវានរត្រូវភ្លៀងព្រួញវាយប្រហារយ៉ាងទុក្ខលំបាក គាត់បានដាក់អង្គទៈ កូនប្រុសរបស់ប្អូនប្រុស នៅពីក្រោយ ដើម្បីការពារ ហើយរត់ចូលប្រយុទ្ធប្រឆាំងកុម្ភៈដោយល្បឿនលឿន ដូចសីហៈរហ័សលោតវាយដំដំរីដែលដើរលេងតាមភ្នំ។
Verse 64
तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।।6.76.63।।अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।।6.76.64।।शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ।
(តាមការរៀបលេខនៃសំណុំអក្សរភាគត្បូង មានការនិយាយដដែល:) ពេលសុគ្រីវៈឃើញកងវានរត្រូវភ្លៀងព្រួញវាយប្រហារ គាត់បានឲ្យអង្គទៈ កូនប្រុសរបស់ប្អូនប្រុស ការពារខាងក្រោយ ហើយរត់ចូលប្រយុទ្ធប្រឆាំងកុម្ភៈដោយល្បឿនលឿន ដូចសីហៈរហ័សវាយដំដំរីដែលដើរលេងតាមភ្នំ។
Verse 65
उत्पाट्य च महाशैलनश्वकर्णान्दवान्बहून् ।।।।अन्यांश्चविविधान्ववृक्षाचिक्षेपचिमहाबलः ।
បន្ទាប់មក វីរបុរសមហាបល បានដកឈើធំៗជាច្រើន ដូចជា អស្វកណ៌ និងឈើព្រៃនានាប្រភេទផ្សេងទៀត ចេញពីឫស ហើយបោះគប់ទៅលើសត្រូវ។
Verse 66
तांछादयन्तीमाकाशंवृक्षवृष्टिंदुरासदाम् ।।।।कुम्भकर्णात्मजश्शीघ्रंचिच्छेदनिशितैश्शरैः ।
កូនប្រុសរបស់កុម្ភករណៈ បានប្រញាប់ប្រើព្រួញមុតស្រួច កាត់បំបែកភ្លៀងឈើនោះ ដែលគ្របដណ្តប់មេឃ និងពិបាកចូលទៅជិត។
Verse 67
अभिलक्षेणतीव्रेणकुम्भेननिशितैश्शरैः ।।।।अचितास्तेद्रुमारेजुर्यथाघोराषतघ्नयः ।
ដោយព្រួញមុតស្រួចដែលកុម្ភៈបាញ់ដោយការចំគោលដ៏កាចសាហាវ ឈើទាំងនោះត្រូវព្រួញចាក់ពេញ ហើយភ្លឺរលោង ដូចអាវុធ «សតឃ្នី» ដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច។
Verse 68
द्रुमवर्षंतुसञ्छिन्नंदृष्टवाकुम्भोनवीर्यवान् ।।।।वानराधिपति: शीमान्महासत्त्वो न विव्यथे ।
ពេលឃើញថា «ភ្លៀងដើមឈើ» ត្រូវកុម្ភៈអ្នកក្លាហានកាត់បំបែករលាយទៅហើយ ព្រះអធិរាជវានរដ៏រុងរឿង មានចិត្តធំ មិនបានរអាក់រអួលសោះ។
Verse 69
निर्भिद्यमानस्सहसासहमानश्चतान् शरान् ।।।।कुम्भस्यधनुराक्षिप्यबभञ्जेन्द्रधनुष्प्रभम् ।
ទោះបីត្រូវព្រួញចាក់ជ្រៀត និងអត់ទ្រាំព្រួញទាំងនោះក៏ដោយ គាត់បានឆាប់រហ័សឆក់យកធ្នូរបស់កុម្ភៈ ដែលភ្លឺរលោងដូចឥន្ទ្រធនូ ហើយបំបាក់វាចោល។
Verse 70
अवफ्लुत्यततश्शीघ्रंकृत्वाकर्मसुदुष्करम् ।।।।अब्रवीत्कुपितःकुम्भंभग्नशृङ्गमिवद्विपम् ।
បន្ទាប់មក គាត់បានលោតឡើងយ៉ាងរហ័ស បំពេញកិច្ចការដ៏លំបាកយ៉ាងខ្លាំង ហើយដោយកំហឹង បាននិយាយទៅកាន់កុម្ភៈ ដែលឈរដូចដំរីមានភ្លុកបាក់។
Verse 71
निकुम्भाग्रजवीर्यंतेबाणवेगवदद्भुतम् ।।।।सन्नतिश्चप्रभावश्चतववारावणस्यवा ।
ឱ បងប្រុសធំរបស់និកុម្ភៈ! វីរភាពរបស់អ្នក អស្ចារ្យដូចល្បឿនព្រួញ ក៏ដូចជាវិន័យ និងពន្លឺសិរីរុងរឿងរបស់អ្នក គួរឱ្យកោតសរសើរ ដូចរបស់រាវណៈផ្ទាល់។
Verse 72
प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुभेरवरुणोपम ।।।।एकस्त्वमनुजातोऽसिपितरंबलवृत्ततः ।
អ្នកមានពលកម្លាំងប្រៀបដូច ព្រះប្រាហ្លាទ ព្រះបលី អ្នកសម្លាប់វ្រឹត្រា (ព្រះឥន្ទ្រ) ព្រះកុបេរ និងព្រះវរុណ; ហើយមានតែអ្នកម្នាក់គត់ដែលកើតមកស្រដៀងព្រះបិតា—សមនឹងកម្លាំង និងសេចក្តីអង្គអាចរបស់ទ្រង់។
Verse 73
त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।।।
ឱ អ្នកមានដៃធំ អ្នកកាន់ធ្នូ អ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ! មានតែអ្នកម្នាក់គត់ដែលសូម្បីតែទេវតាទាំងសាមសិបបីក៏មិនអាចលើសលប់បាន ដូចទុក្ខវេទនាដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងអ្នកឈ្នះឥន្ទ្រីយ៍។ ដូច្នេះ ឱ អ្នកមានប្រាជ្ញាធំ សូមបង្ហាញវីរភាព និងកិច្ចការរបស់អ្នកឲ្យខ្ញុំបានឃើញ!
Verse 74
त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।6.76.73।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।6.76.74।।
ឱ អ្នកមានដៃធំ អ្នកកាន់ធ្នូ អ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ! មានតែអ្នកម្នាក់គត់ដែលសូម្បីតែទេវតាក៏មិនអាចលើសលប់បាន ដូចទុក្ខវេទនាដែលមិនអាចឈ្នះអ្នកឈ្នះឥន្ទ្រីយ៍។ ដូច្នេះ ឱ អ្នកមានប្រាជ្ញាធំ សូមបង្ហាញពលកម្លាំង និងវីរភាពរបស់អ្នកនៅមុខខ្ញុំ!
Verse 75
वरदानापतितृव्यस्तेसहतेदेवदानवान् ।कुम्भकर्णस्तुवीर्येणसहते च सुरासुरान् ।।।।
ដោយអานุភាពនៃពរ (វរដាន) ពូរបស់អ្នកអាចទ្រាំទ្របានសូម្បីតែទេវតា និងដានវៈ; ចំណែកកុម្ភករណ៍វិញ ដោយវីរភាពសុទ្ធៗ ក៏អាចទ្រាំទ្របានទាំងសុរៈ និងអសុរៈ។
Verse 76
ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु 76.81।।अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ।।6.76.82।।
បន្ទាប់មក កុម្ភៈបានចាប់សុគ្រីវដោយដៃទាំងពីរភ្លាមៗ។ ដូចដំរីពីរក្បាលដែលកំពុងស្រវឹងដោយមាត់ (រដូវមាត់) ពួកគេក្រវ៉ាត់ប្រយុទ្ធគ្នា អវយវៈជាប់គ្នា ទាញអូសគ្នាទៅមកម្តងហើយម្តងទៀត ខ្យល់ដកដង្ហើមខ្លាំងៗ; ហើយដោយសារការនឿយហត់ ពួកគេហាក់ដូចបញ្ចេញអណ្តាតភ្លើងពីមាត់ ព័ទ្ធដោយផ្សែង។
Verse 77
महाविमर्दंसमरेमयासहतवाद्भुतम् ।अद्यभूतानिपश्यन्तुशक्रशम्बरयोरिव ।।।।
សូមឲ្យសត្វលោកទាំងអស់នៅថ្ងៃនេះ បានឃើញការប៉ះទង្គិចដ៏អស្ចារ្យ និងដ៏មហិមា ក្នុងសមរភូមិរវាងអ្នក និងខ្ញុំ—ដូចសង្គ្រាមល្បីល្បាញរបស់ព្រះឥន្ទ្រ (សក្រក) ជាមួយសម្បរ។
Verse 78
कृतमप्रतिमंकर्मदर्शितंचास्त्रकौशलम् ।पातिताहरिवीराश्चत्वयावैभीमविक्रमाः ।।।।
អ្នកបានបំពេញកិច្ចការដ៏គ្មានអ្វីប្រៀបបាន ហើយបានបង្ហាញជំនាញក្នុងអាវុធ; ពិតប្រាកដណាស់ ដោយដៃអ្នក វីរបុរសវានរជាច្រើន ដែលមានវីរភាពគួរឲ្យខ្លាច ត្រូវបានផ្តួលចុះ។
Verse 79
उपालम्भभयाच्चापिनासिवीरमयाहतः ।कृतकर्मपरिश्रान्तोविश्रान्तःपश्यमेबलम् ।।।।
ឱ វីរបុរស! ខ្ញុំមិនបានសម្លាប់អ្នកទេ ព្រោះខ្លាចថាពេលក្រោយនឹងត្រូវគេបន្ទោសថា ‘បានសម្លាប់អ្នកដែលនឿយហត់’។ អ្នកនឿយហត់ដោយសកម្មភាពរបស់ខ្លួន ហើយឈប់សម្រាក; ឥឡូវក្រោយសម្រាកហើយ ចូរមើលកម្លាំងរបស់ខ្ញុំ។
Verse 80
तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ।।।।
ដោយពាក្យរបស់សុគ្រីវៈ—ដែលសរសើរប៉ុន្តែបង្កប់ការមើលងាយ—គាត់ទាំងឈឺចាប់ទាំងត្រូវជំរុញ; ហើយតេជៈរបស់គាត់ក៏កើនឡើង ដូចភ្លើងដែលលេចឡើងខ្លាំងជាងមុន ពេលបានបន្ថែមជី (ghee) ជាអាហូតិ។
Verse 81
तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ।।6.76.80।।
ដោយពាក្យរបស់សុគ្រីវៈ ដែលទោះបីជាសរសើរប៉ុន្តែមានសំឡេងមើលងាយផង នោះបានជំរុញឲ្យព្រះតេជៈរបស់គាត់កើនឡើង ដូចភ្លើងដែលលេចឡើងខ្លាំងជាងមុនពេលទទួលអាហូតិជាមួយនឹងឃី។
Verse 82
ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु 76.81।।अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ।।।।
បន្ទាប់មក កុម្ភៈបានចាប់សុគ្រីវៈដោយដៃទាំងពីរ។ ពួកគេទាំងពីរ ដូចដំរីកំពុងឆ្កួតមាត់ (រដូវក្តៅ) បានចងកាយជាប់គ្នា ទាញរុញគ្នាម្តងហើយម្តងទៀត ដកដង្ហើមហត់ៗ ហើយដោយភាពនឿយហត់ខ្លាំង ពួកគេបានបញ្ចេញអណ្តាតភ្លើងលាយផ្សែងចេញពីមាត់។
Verse 83
तयोःपादाभिघाताच्चनिमग्नाचाभवन्महि ।व्याघूर्णिततरङ्गश्चचुक्षुभेवरुणालयः ।।।।
ដោយការបុកជើងរបស់ពួកគេ ដីដូចជាលិចចុះ ហើយសមុទ្រ—ទីស្ថិតរបស់ព្រះវរុណ—ក៏ក្លាយជាព្រឺព្រួច កម្រិតរលកវិលវង់យ៉ាងខ្លាំង។
Verse 84
ततःकुम्भंसमुत्क्षिप्यसुग्रीवोलवणाम्भसि ।पातयामासवेगेनदर्शयन्नुदधेस्तलम् ।।।।
បន្ទាប់មក សុគ្រីវៈបានលើកកុម្ភៈឡើង ហើយបោះចោលដោយកម្លាំងទៅក្នុងសមុទ្រសាបស្រាល (ទឹកប្រៃ) ដូចជាចង់បង្ហាញឲ្យគាត់ឃើញបាតសមុទ្រ។
Verse 85
ततःकुम्भनिपातेनजलराशिस्समुत्थितः ।व्निध्यमन्दरसङ्काशोविससर्पसमन्ततः ।।।।
បន្ទាប់មក ដោយការធ្លាក់ចុះរបស់កុម្ភៈ មហាសំណុំទឹកបានផ្ទុះឡើងខ្ពស់ ដូចភ្នំវិន្ធ្យ និងមន្ទរ ហើយរាលដាលរលកស្ទុះទៅគ្រប់ទិស។
Verse 86
ततःकुम्भस्समुत्पत्यसुग्रीवमभिपद्य च ।आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रवेगेनमुष्टिना ।।।।
បន្ទាប់មក កុម្ភៈលោតឡើងវិញ រត់ចូលទៅរក សុគ្រីវៈ ហើយដោយកំហឹង វាយទ្រូងគាត់ដោយកណ្តាប់ដៃល្បឿនដូចវជ្រៈ។
Verse 87
तस्यचचर्मच पुस्फोटबहुसुस्रावशोणितम् ।स च मुष्टिर्महावेगःप्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले ।।।।
អាវការពាររបស់គាត់បែក ហើយឈាមហូរចេញច្រើន។ កណ្តាប់ដៃនោះដែលមានកម្លាំងមហិមា បានបុកយ៉ាងខ្លាំងដល់គ្រោងឆ្អឹង។
Verse 88
त्दावेगेनतत्रासीत्तेजःप्रज्वलितंमहत् ।वज्रनिष्पेषसञ्जाताज्वालामेरोर्यथागिरेः ।।।।
ដោយសារកម្លាំងនៃការវាយនោះ នៅទីនោះឯងហាក់ដូចមានពន្លឺតេជៈដ៏ធំភ្លឺឡើង—ដូចអណ្តាតភ្លើងកើតពីការបុកបំបែកដោយវជ្រៈលើភ្នំមេរុ។
Verse 89
स तत्राभिहतस्तेनसुग्रीवोवानरर्षभः ।मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ।।।।
ត្រូវគាត់វាយនៅទីនោះ សុគ្រីវៈ—ដូចគោឧសភៈក្នុងចំណោមវានរ មានកម្លាំងមហិមា—បានក្តាប់កណ្តាប់ដៃឲ្យរឹង ដូចវជ្រៈ។
Verse 90
अर्चिस्सहस्रविकचरविमण्डलसप्रभम् ।स मुष्टिंपातयामासकुम्भस्योरसिवीर्यवान् ।।।।
បន្ទាប់មក សុគ្រីវៈ អ្នកក្លាហាន បានវាយកណ្ដាប់ដៃចុះលើទ្រូងកុម្ភៈ—ការវាយនោះភ្លឺរលោងដូចវង់ព្រះអាទិត្យ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយរស្មីរាប់ពាន់កំពុងពន្លាយ។
Verse 91
स तुतेनप्रहारेणविह्वलोभृशताडितः ।निपपाततदाकुम्भोगतार्चिरिवपावकः ।।।।
ដោយសារត្រូវការវាយនោះយ៉ាងខ្លាំង កុម្ភៈក៏រងរបួសឈឺចាប់ ស្រវឹងស្រវា និងត្រូវទង្គិចយ៉ាងធ្ងន់; បន្ទាប់មកគាត់បានដួលចុះ—ដូចភ្លើងដែលរលត់ពន្លឺ។
Verse 92
मुष्टिनाभिहतस्तेननिपपाताशुराक्षसः ।लोहिताङ्गइवाकाशाददीप्तरमशिर्यदृच्छया ।।।।
ត្រូវកណ្ដាប់ដៃនោះវាយប៉ះ អារក្សរាក្សសៈក៏ដួលរហ័ស—ដូចអាចម៍ផ្កាយពណ៌ក្រហមភ្លឺឆេះ ដែលដោយចៃដន្យធ្លាក់ចុះពីមេឃ។
Verse 93
कुम्भस्यपततोरूपंभग्नस्योरसिमुष्टीना ।बभौरुद्राभिपन्नस्ययथारूपंगवांपतेः ।।।।
ពេលកុម្ភៈកំពុងដួល រូបរាងរបស់គាត់—ទ្រូងដែលបែកបាក់ដោយកណ្ដាប់ដៃ—មើលទៅដូចព្រះអាទិត្យ (សូរ្យ) នៅពេលត្រូវព្រះរុទ្រៈគ្របសង្កត់។
Verse 94
तस्मिन्हतेभीमपराक्रमेणप्लवङ्गमानामृषभेणयुद्धे ।महीसशैलासवनाचचालभयं च रक्षांस्यधिकंविवेश ।।।।
នៅពេលគាត់ត្រូវសម្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមដោយ “គោឧសភៈ” ក្នុងចំណោមកងពលវានរ—អ្នកមានអานุភាពគួរឱ្យខ្លាច—ផែនដីក៏រញ្ជួយជាមួយភ្នំ និងព្រៃឈើទាំងឡាយ ហើយសេចក្តីភ័យខ្លាចកាន់តែធំបានចូលគ្របដណ្ដប់លើពួករាក្សសៈ។
Frequently Asked Questions
The pivotal action is protective warfare under pressure: Mainda and Dvivida take positions to safeguard Angada, and later Sugriva advances with Angada held to the rear, modeling alliance-duty where personal valor is subordinated to shielding vulnerable leaders and stabilizing the line.
Sugriva’s address to Kumbha illustrates speech as a strategic instrument: calibrated praise and challenge can shape an opponent’s emotional state, revealing that leadership in war includes psychological governance alongside physical force.
The ocean (Varuṇa’s abode) functions as a dramatic battlefield landmark when Sugriva hurls Kumbha into it; the narration also uses cultural-poetic benchmarks—Indra’s bow, Mandara/Vindhya, Meru, and Śakra–Śambara—to index scale, intensity, and cosmic resonance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.