Sarga 70
त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त (महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva)
युद्धकाण्ड
នៅក្នុងសarga ទី ៧០ នេះ ពណ៌នាអំពីការដួលរលំនៃមេទ័ពយក្សសំខាន់ៗនៅលើសមរភូមិ។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ នរាន្តក; មហោទរ, ទេវាន្តក និង ត្រីសិរ បានវាយប្រហារ អង្គទ។ អង្គទ បានប្រយុទ្ធយ៉ាងក្លាហាន ដោយសម្លាប់ដំរីរបស់ មហោទរ និងធ្វើឱ្យ ទេវាន្តក របួសដោយភ្លុកដំរី។ ហនុមាន និង នីល បានមកជួយ អង្គទ។ ហនុមាន បានសម្លាប់ ទេវាន្តក ដោយកណ្តាប់ដៃដ៏ខ្លាំងក្លា ចំណែកឯ នីល បានសម្លាប់ មហោទរ ដោយគប់ផ្ទាំងថ្មដ៏ធំទៅលើគាត់។ បន្ទាប់មក ត្រីសិរ បានប្រយុទ្ធយ៉ាងខ្លាំងក្លាជាមួយ ហនុមាន។ ហនុមាន បានបំផ្លាញអាវុធរបស់ ត្រីសិរ ហើយចុងក្រោយបានកាត់ក្បាលទាំងបីរបស់ ត្រីសិរ ដោយប្រើដាវរបស់យក្សនោះផ្ទាល់។ នៅចុងបញ្ចប់ មហាបារ្ស (មត្ត) បានខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង ហើយវាយប្រហារពួកវានរដោយដំបងដែក។ ឫសភ ដែលជាមេទ័ពវានរ បានប្រឈមមុខនឹងគាត់ ដណ្តើមយកដំបង ហើយសម្លាប់ មហាបារ្ស ដោយអាវុធនោះ។ ដោយឃើញមេដឹកនាំរបស់ពួកគេស្លាប់ កងទ័ពយក្សបានរត់គេចខ្លួនដោយភ័យខ្លាច។
Shlokas
Verse 1
नरान्तकंहतंदृष्टवाचुक्रुशुर्नैरृतर्षभाः ।देवान्तकस्त्रिमूर्धा च पौलस्त्यश्चमहोदरः ।।।।
ពេលឃើញ នារាន្តក ត្រូវបានសម្លាប់ មេយក្សដ៏ឧត្តមទាំងឡាយបានស្រែករំពង—ទេវាន្តក ត្រីមូឌ្ឍ ពោលស្ត្យ និង មហោទរ។
Verse 2
आरूढोमेघसङ्काशंवारणेन्द्रंमहोदरः ।वालिपुत्रंमहावीर्यमभिदुद्राववीर्यवान् ।।।।
មហោទរ ជិះលើព្រះរាជដំរីដ៏ធំស្រដៀងពពក ហើយដោយកម្លាំងក្លាហាន បានវាយប្រហារទៅលើអង្គទៈ កូនប្រុសវាលីដ៏មហាវីរៈ។
Verse 3
भ्रारातृव्यसनसन्तप्तस्तदादेवान्तकोबली ।आदायपरिघंदीप्तमङ्गदंसमभिद्रवत् ।।।।
នៅពេលនោះ ទេវាន្តកៈ អ្នកមានកម្លាំងខ្លាំង ដែលកំពុងឆេះដោយទុក្ខសោកចំពោះវិបត្តិរបស់ញាតិមិត្ត បានកាន់យកដំបងដែកភ្លឺរលោងដូចភ្លើង ហើយរត់ប្រញាប់ចូលវាយអង្គទៈ។
Verse 4
रथमादित्यसङ्काशंयुक्तंपरमवाजिभिः ।आस्थायत्रिशिरावीरोवालिपुत्रमथाभ्ययात् ।।।।
បន្ទាប់មក វីរបុរស ត្រីសិរៈ បានឡើងជិះរថសង្គ្រាមភ្លឺចែងចាំងដូចព្រះអាទិត្យ ដែលភ្ជាប់ដោយសេះល្អឥតខ្ចោះ ហើយបានចូលទៅរក អង្គទៈ កូនរបស់ វាលី។
Verse 5
स त्रिभिर्देवदर्पघ्नेर्नेरृतीन्द्रेरभिद्रुतः ।वृक्षमुत्पाटयामासमहाविटपमङ्गदः ।।।।
ពេលមេរាក្សសបីនាក់—អ្នកបំបាក់មោទនភាពរបស់ទេវតា—រត់ចូលវាយប្រហារគាត់ អង្គទៈបានដកឫសដើមឈើធំមួយ ដែលមានមែកសាខារីកសន្ធឹង។
Verse 6
देवान्तकायतंवीरच्शिक्षेपसहसाङ्गदः ।महावृक्षंमहाशाखंशक्रोदीप्तमिवाशनिम् ।।।।
វីរបុរស អង្គទ បានគប់ដើមឈើធំមហាសាខា ទៅលើ ទេវាន្តកៈ—ដូចព្រះឥន្ទ្រ បោះវជ្រៈភ្លឺចែងចាំង។
Verse 7
त्रिशिरास्तंप्रचिच्छेदशरैराशीविषोपमैः ।स वृक्षंकृत्तमालोक्यउत्पपाततदाङ्गदः ।।।।
ត្រីសិរាសបានកាត់ដើមឈើទាំងនោះដោយព្រួញដូចពស់ពិស។ ពេលអង្គទៈឃើញដើមឈើត្រូវកាត់ផ្តាច់ គាត់ក៏លោតផុសឡើងភ្លាមៗ។
Verse 8
स ववर्षततोवृक्षान् शैलाश्चकपिकुञ्जरः ।तान् प्रचिच्छेदसङ्कृद्धस्त्रिशिरानिशितैश्शरैः ।।।।
បន្ទាប់មក វីរវានរដ៏អស្ចារ្យបានបាញ់បោះដើមឈើ និងថ្មភ្នំដូចភ្លៀង។ ត្រីសិរៈកំហឹងខ្លាំង ក៏ប្រើព្រួញមុតកាត់បំបាក់វាទាំងអស់។
Verse 9
परिघाग्रेणतान् वृक्षान्बभञ्ज च महोदरः ।त्रिशिराश्चाङ्गदंवीरमभिदुद्रावसायकैः ।।।।
មហោទរាបានប្រើចុងដំបងដែកបំបាក់ដើមឈើទាំងនោះឲ្យខ្ទេចខ្ទី។ ហើយត្រីសិរៈក៏ស្ទុះចូលប្រយុទ្ធលើវីរអង្គទ ដោយបាញ់ព្រួញជាភ្លៀង។
Verse 10
गजेनसमभिद्रुत्यवालिपुत्रंमहोदरः ।जघानोरसिसङ्कृद्धस्तोमरैर्वज्रसन्निभैः ।।।।
មហោទរ បើកដំរីរបស់ខ្លួនវាយប្រហារទៅលើកូនវាលី ហើយដោយកំហឹង បានចាក់ទ្រូងគាត់ដោយលំពែងធំៗរឹងដូចវជ្រៈ។
Verse 11
देवान्तकश्चसङ्कृद्धःपरिघेणतदाङ्गदम् ।उपगम्याभिहत्याशुव्यपचक्रामवेगवान् ।।।।
ទេវាន្តក ក៏កំហឹងដែរ បានចូលទៅជិត អង្គទ ហើយវាយគាត់ភ្លាមៗដោយដំបងដែក រួចអ្នករហ័សនោះក៏ថយចេញទៅ។
Verse 12
सत्रिभिर्नैरृतश्रेष्ठैर्युगतपत्समभिद्रुतः ।न विव्यथेमहातेजावालिपुत्रःप्रतापवान् ।।।।
ទោះបីត្រូវបានយក្សឆ្នើមបីនាក់វាយប្រហារព្រមគ្នាក៏ដោយ កូនវាលីដ៏មានពន្លឺ និងក្លាហាននោះ មិនបានរង្គើឡើយ។
Verse 13
स वेगवान्महावेगंकृत्वापरमदुर्जयः ।तलेनभृशमुत्पत्यजघानास्यमहागजम् ।।।।
បន្ទាប់មក អង្គទ ដ៏រហ័ស—ដែលពិបាកនឹងឈ្នះ—បានប្រមូលកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លា លោតឡើងយ៉ាងខ្លាំង ហើយវាយបំបាក់ដំរីធំរបស់វាដោយការប៉ះទង្គិចដ៏ធ្ងន់ពីបាតជើង។
Verse 14
तस्यतेनप्रहारेणनागराजस्यसंयुगे ।पेततुर्लोचनेतस्यविननाद स वारणः ।।।।
ដោយការវាយប្រហារនោះ នៅកណ្ដាលសមរភូមិ ភ្នែកទាំងពីររបស់ដំរីរាជនៃនាគរាជបានធ្លាក់ចេញ ហើយដំរីនោះបានស្រែកគំហុកដោយទុក្ខវេទនា។
Verse 15
विषाणंचास्यसःनिष्कृष्यवालिपुत्रोमहाबलः ।देवान्तकमभिप्लुत्यताडयामाससंयुगे ।।।।
បន្ទាប់មក កូនប្រុសវាលីដ៏មហាបលបានទាញដកដងស្នែង(ងា)របស់វាចេញ ហើយលោតចូលប្រយុទ្ធលើទេវាន្តក ក្នុងសមរភូមិ ដោយវាយគាត់ដោយងានោះ។
Verse 16
स विह्वलस्तुतेजस्वीवातोद्धूतइवद्रुमः ।लक्षारससवर्णं च सुस्रावरुधिरंमहत् ।।।।
រាក្សសដ៏គួរភ័យនោះបានរង្គើដូចដើមឈើត្រូវខ្យល់បោកបក់ ហើយឈាមច្រើនបានហូរចេញ ពណ៌ក្រហមដូចជាលាក់។
Verse 17
अथाश्वस्यमहातेजाःकृच्छ्राद्देवान्तकोबली ।आविध्यपरिघंवेगादाजघानतदाङ्गदम् ।।।।
បន្ទាប់មក ទេវាន្តកដ៏មានកម្លាំង និងមានពន្លឺគួរភ័យ បានប្រឹងប្រមូលកម្លាំងដោយលំបាក រួចកាន់ដំបងដែកវាយបោកដោយល្បឿន ហើយវាយលើអង្គទ។
Verse 18
परिघाभिहतश्चापिवानरेन्द्रात्मजस्तदा ।जानुभ्यांपतितोबूमौपुनरेवोत्पपात ह ।।।।
ទោះបីត្រូវដំបងដែកវាយក៏ដោយ កូនប្រុសនៃស្តេចវានរ បានធ្លាក់ចុះលើដីដោយជង្គង់ទាំងពីរ ប៉ុន្តែភ្លាមៗនោះគាត់បានលោតឡើងវិញ។
Verse 19
तमुत्पतन्तंत्रिशिरास्त्रिभिर्बाणैरजिह्मगैः ।घोरैर्हरिपतेःपुत्रेंललाटेऽभिजघान ह ।।।।
ពេលអង្គទៈលោតឡើងទៅមុខ ត្រីសិរៈបានបាញ់កូនប្រុសនៃព្រះអធិរាជវានរ ត្រង់ថ្ងាស ដោយព្រួញដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចបីដើម ដែលហោះត្រង់មិនវៀច។
Verse 20
ततोऽङ्गदंपरिक्षिप्तंत्रिभिर्नैरृतपुङ्गवैः ।हनूमानपिविज्ञायनीलश्चापिप्रतस्थतुः ।।।।
បន្ទាប់មក ពេលដឹងថា អង្គទៈត្រូវបានរាក្សសកំពូលបីនាក់ព័ទ្ធជុំវិញ ហនុមាន និង នីល ក៏ចេញទៅមុខដើម្បីចូលប្រយុទ្ធ។
Verse 21
तश्चिक्षेपशैलाग्रंनीलस्त्रिशिरसेतदा ।तद्रावणसुतोधीमाबनिभेदनिशितैश्शरैः ।।।।
ពេលនោះ នីលបានគប់កំពូលភ្នំទៅលើត្រីសិរៈ ប៉ុន្តែកូនប្រុសរាវណៈដ៏មានប្រាជ្ញា បានបំបែកវាដោយព្រួញមុតស្រួច។
Verse 22
तद्बाणशतनिर्भिन्नंविदारितशिलातलम् ।सविस्फुलिंगंसज्वालंनिपपातगिरेशशिरः ।।।।
កំពូលភ្នំនោះ ត្រូវព្រួញរាប់រយបាញ់ចូលបំបែក ហើយមណ្ឌលថ្មត្រូវហែកខ្ទេច រួចធ្លាក់ចុះមក ដោយបាច់បែកផ្កាភ្លើង និងអណ្តាតភ្លើង។
Verse 23
ततोजृम्भितमालोक्यहर्षाद्वेवान्तकस्तदा ।परिघेणाभिदुद्रावमारुतात्मजमाहवे ।।।।
ដោយឃើញឱកាសក្នុងការប្រយុទ្ធនោះ ទេវាន្តកៈ មានចិត្តរីករាយ ហើយស្ទុះទៅវាយហនុមានដែលជាបុត្រនៃព្រះពាយ ដោយដំបងដែក។
Verse 24
तमापतन्तमुत्प्लुत्यहनुमान्मारुतात्मजः ।आजघानतदामूर्ध्निवज्रकल्पेनमुष्टिना ।।।।
ពេលដែល ទេវាន្តកៈ ស្ទុះចូលមក ហនុមានក៏លោតឡើង ហើយវាយក្បាលរបស់គេដោយកណ្តាប់ដៃ ដូចជារន្ទះ។
Verse 25
शिरसिप्रहरवनीरस्तदावायुसुतोबली ।नादेनाकम्पयच्चैवराक्षसान् स महाकपिः ।।।।
បន្ទាប់មក ហនុមានដ៏ខ្លាំងពូកែ បានវាយក្បាលរបស់ ទេវាន្តកៈ ហើយដោយសារសំឡេងនៃការវាយប្រហារនោះ ស្ដេចស្វាបានធ្វើឱ្យពួកយក្សញាប់ញ័រ។
Verse 26
मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नमूर्धानिर्वान्तदन्ताक्षिविलम्बिजिव्वाः ।देवान्तकोराक्षसराजसूनुर्गतासुरुत्व्यांसहसापपात ।।।।
ដោយក្បាលត្រូវបានកិនកម្ទេចដោយកណ្តាប់ដៃ ធ្មេញ ភ្នែក និងអណ្តាតលៀនចេញមកក្រៅ ទេវាន្តកៈ ដែលជាបុត្ររបស់ស្តេចយក្ស បានដួលស្លាប់នៅលើដីភ្លាមៗ។
Verse 27
तस्मिन्हतेराक्षसयोधमुख्येमहाबलेसंयतिदेवशत्रौ ।क्रुद्धस्त्रिमूर्धानिशिताग्रमुग्रंववर्षनीलोरसिबाणवर्षम् ।।।।
នៅពេលដែលមេទ័ពយក្សដ៏សំខាន់នោះ ដែលជាសត្រូវរបស់ពួកទេវតា ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការប្រយុទ្ធ ត្រិសិរៈ បានខឹងយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានបាញ់ព្រួញដ៏មុតស្រួចជាច្រើន ទៅលើទ្រូងរបស់ នីលៈ។
Verse 28
महोदरस्तुसङ्कृद्धःकुञ्जरंपर्वतोपमम् ।भूयस्समधिरुह्याशुमन्दरंरमशिमानिव ।।।।ततोबाणमयंवर्षंनीलस्योरस्यपातयत् ।गिरौवर्षंतडिच्चक्रचापवानिवतोयदः ।।।।
បន្ទាប់មក មហោទរ ដែលកំពុងក្តៅគគុកដោយកំហឹង បានឡើងជិះដំរីដូចភ្នំយ៉ាងរហ័ស—ដូចព្រះអាទិត្យមានរស្មីភ្លឺចែងចាំងរះលើភ្នំមន្ទរ—ហើយបន្ទាប់មក គាត់បានបាញ់ភ្លៀងព្រួញធ្លាក់លើទ្រូងនីល ដូចពពកភ្លៀងមានផ្លេកបន្ទោរ និងឥន្ទធនូ បង្ហូរភ្លៀងលើភ្នំ។
Verse 29
महोदरस्तुसङ्कृद्धःकुञ्जरंपर्वतोपमम् ।भूयस्समधिरुह्याशुमन्दरंरमशिमानिव ।।6.70.28।।ततोबाणमयंवर्षंनीलस्योरस्यपातयत् ।गिरौवर्षंतडिच्चक्रचापवानिवतोयदः ।।6.70.29।।
ខនេះមានន័យដដែល៖ មហោទរ ដែលពោរពេញដោយកំហឹង បានឡើងជិះដំរីដូចភ្នំ ហើយបាញ់ភ្លៀងព្រួញលើទ្រូងនីល ដូចពពកព្យុះមានផ្លេកបន្ទោរ និងឥន្ទធនូ បង្ហូរភ្លៀងលើភ្នំ។
Verse 30
ततश्शरौघेरभिवर्ष्यमाणोविभिन्नगात्रःकपिसैन्यपालः ।नीलोबभूवाथविसृष्टगात्रोविष्टम्भितस्तेनमहाबलेन ।।।।
បន្ទាប់មក នីល មេបញ្ជាការកងវានរ ត្រូវបានភ្លៀងព្រួញស្រោចពីគ្រប់ទិស ដល់ថ្នាក់អវយវៈត្រូវចាក់បែកបាក់ ហើយគាត់ឈរញ័រញាប់ រាងកាយទន់ខ្សោយ ការរុញទៅមុខត្រូវបានទប់ស្កាត់ដោយកម្លាំងដ៏មហិមានោះ។
Verse 31
ततस्तुनीलःप्रतिलभ्यसंज्ञांशैलंसमुत्पाट्यसवृक्षषंण्डम् ।ततस्समुत्पत्यभृशोग्रवेशोमहादरंतेनजघानमूर्ध्नि ।।।।
ប៉ុន្តែ នីល បានបានស្មារតីវិញ ហើយបានទាញដកភ្នំមួយទាំងព្រៃឈើជុំវិញចេញមក; បន្ទាប់មក គាត់លោតទៅមុខដោយល្បឿនដ៏សាហាវ ហើយវាយមហោទរលើក្បាលដោយភ្នំនោះ។
Verse 32
तत: स्सशैलेद्रनिपातभग्नोमहोदरस्तेनमहाद्विपेन ।विपोथितोभूमितलेगतासुःपपातवज्राभिहतोयथाद्रिः ।।।।
បន្ទាប់មក មហោទរ ត្រូវបាក់បែកដោយការប៉ះទង្គិចនៃភ្នំនោះ ហើយជាមួយដំរីធំរបស់គាត់ ត្រូវបានបោះទម្លាក់ចុះលើផែនដី; ជីវិតបានផុត ហើយគាត់ដួលរលំដូចភ្នំដែលត្រូវរន្ទះវាយ។
Verse 33
पितृव्यंनिहतंदृष्टवात्रिशिराश्चापमाददे ।हनूमन्तं च सङ्कृद्धोविव्याथनिशितैश्शरैः ।।।।
ពេលឃើញពូរបស់ខ្លួនត្រូវសម្លាប់ ត្រីសិរៈក៏យកធ្នូឡើង; ហើយដោយកំហឹងដ៏ក្តៅគគុក គាត់បានបាញ់ព្រួញមុតៗចាក់ហនុមាន។
Verse 34
स वायुसुनूःकुपितश्चिक्षेपशिखरंगिरेः ।त्रिशिरास्तच्छरैस्तीक्ष्णैर्बिभेदबहुधाबली ।।।।
ហនុមាន កូននៃព្រះវាយុ កើតកំហឹងហើយបានគប់កំពូលភ្នំមួយ; ប៉ុន្តែត្រីសិរៈដ៏មានកម្លាំង បានប្រើព្រួញមុតៗបំបែកវាជាច្រើនបំណែក។
Verse 35
तद्व्यर्थंशिखरंदृष्टवाद्रुमवर्षंमहाकपिः ।विससर्जरणेतस्मिन्रावणस्यसुतंप्रति ।।।।
ពេលឃើញថាកំពូលភ្នំដែលគប់ទៅនោះឥតប្រយោជន៍ មហាកពិ ក្នុងសមរភូមិនោះ ក៏បញ្ចេញភ្លៀងនៃដើមឈើទៅលើបុត្ររបស់រាវណ។
Verse 36
तमापतन्तमाकाशेद्रुमवर्षंप्रतापवान् ।त्रिशिरानिशितैर्बाणैश्चिच्छेद च ननाद च ।।।।
ពេលភ្លៀងនៃដើមឈើនោះហោះមកតាមអាកាស ត្រីសិរៈដ៏មានអំណាច ក៏កាត់បំបែកវាដោយព្រួញមុតៗ—ហើយស្រែកគំហុកយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 37
हनूमानुतोप्लुत्यहयंस्त्रीशिरसस्तदा ।विददारनखैःक्रुद्धोनागेन्द्रंमृगराडिव ।।।।
បន្ទាប់មក ហនុមាន លោតឡើងដោយកំហឹង ហើយក៏ក្រញ៉ាំបំបែកសេះរបស់ ត្រីសិរៈ ដោយក្រចក ដូចសីហៈបំបែកដំរីព្រះអង្គម្ចាស់។
Verse 38
अथशक्तिंसमादायकाळरात्रिमिवान्तकः ।चिक्षेपानिलपुत्रायत्रिशिरारावणात्मजः ।।।।
បន្ទាប់មក ត្រីសិរៈ កូនរបស់ រាវណៈ បានកាន់សក្តិ (លំពែង) ហើយបោះទៅលើកូនព្រះពាយ ដូចអន្តកៈ (មរណៈ) បោះកាលរាត្រី។
Verse 39
दिवःक्षिप्तामिवोल्कांतांशक्तिंक्षिप्तामसङ्गताम् ।गृहीत्वाहरिशार्दूलोबभञ्ज च ननाद च ।।।।
លំពែងនោះហោះមកដោយល្បឿនមិនមានអ្វីរារាំង ដូចអុគ្គកា (អាចម៍ផ្កាយភ្លើង) ធ្លាក់ពីស្ថានសួគ៌; ហនុមាន ព្យាឃៈក្នុងចំណោមវានរ បានចាប់វា បំបែកវា ហើយក៏ស្រែកគំហុក។
Verse 40
तांदृष्टवाघोरसङ्काशांशक्तिंभग्नांहनूमता ।प्रहृष्टावानरगणाविनेदुर्जलदाइव ।।।।
ពេលបានឃើញលំពែងដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចនោះ ត្រូវហនុមានបំបែកហើយ កងវានរទាំងឡាយក៏រីករាយ ហើយស្រែកគំហុកដូចពពកភ្លៀង។
Verse 41
तःखडगंसमुद्यम्यत्रिशिराराक्षसोत्तमः ।निजघानतदाव्यूढेवायुपुत्रस्यवक्षसि ।।।।
បន្ទាប់មក ត្រីសិរៈ ដែលជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមរាក្សស បានលើកដាវឡើង ហើយវាយកាត់លើទ្រូងរបស់ហនុមាន ព្រះបុត្រនៃព្រះវាយុ ដែលឈរមាំមួនក្នុងជួរប្រយុទ្ធ។
Verse 42
खडगप्रहाराभिहतोहनुमान्मारुतात्मजः ।आजघानतिशिरसंतलेनोरसिवीर्यवान् ।। ।।
ទោះបីត្រូវរបួសដោយការវាយដាវក៏ដោយ ហនុមាន ព្រះបុត្រនៃមារុត អ្នកមានវីរភាពខ្លាំង បានវាយទ្រូងត្រីសិរៈដោយបាតដៃ។
Verse 43
सतलाभिहतस्तेनस्रस्तहस्तायुधोभुवि ।निपपातमहातेजास्त्रिशिरास्त्यक्तचेतनः ।।।।
ពេលត្រូវបាតដៃរបស់គេវាយប៉ះ ត្រីសិរៈអ្នកមានតេជៈធំ បានធ្វើឲ្យអាវុធរអិលចេញពីដៃ ស្មារតីរលត់ ហើយដួលធ្លាក់លើដី។
Verse 44
स तस्यपततःखङ्गंतमाच्छिद्यमहाकपिः ।ननादगिरिसङ्काशस्त्रासयन् सर्वनैरृता ।।।।
នៅពេលត្រីសិរៈកំពុងដួល មហាកពិបានឆក់យកដាវរបស់គេ ហើយគ្រហឹមដូចភ្នំ ធ្វើឲ្យរាក្សសទាំងអស់ភ័យខ្លាច។
Verse 45
अमृष्यमाणस्तंघोषमुत्पपातनिशाचरः ।उत्पत्य च हनूमन्तंताडयामासमुष्टिना ।।।।
មិនអាចទ្រាំនឹងសំឡេងគ្រហឹមនោះបានទេ រាក្សសអ្នកដើរពេលយប់បានលោតឡើង ហើយក៏លោតចូលទៅរកហនុមាន វាយដោយកណ្ដាប់ដៃ។
Verse 46
तेनमुष्टिप्रहोरेणसञ्चुकोपमहाकपिः ।कुपितश्चनिजग्राहकिरीटेराक्षसर्षभम् ।।।।
ដោយត្រូវបុកដោយកណ្ដាប់ដៃនោះ មហាវានរក៏ពុះពារដោយកំហឹង; ហើយដោយកំហឹងខ្លាំង គាត់បានចាប់យកមេរាក្សសដ៏ប្រសើរតាមមកុដរបស់វា។
Verse 47
स तस्यशीर्षाण्यसिनाशितेनकिरीटजुष्टानिसकुण्डलानि ।क्रुद्धःप्रचिच्छेदसुतोऽनिलस्यत्वष्टुस्सुतस्येवशिरांसिशक्रः ।।।।
បន្ទាប់មក បុត្រនៃព្រះខ្យល់ ដោយកំហឹង បានប្រើដាវមុតកាត់ក្បាលទាំងនោះ ដែលតុបតែងដោយមកុដ និងក្រវិល ដូចព្រះឥន្ទ្រ (សក្រក) កាត់ក្បាលវិશ્વរូប បុត្រនៃទ្វាស្ត្រ។
Verse 48
तान्यायताक्षाण्यगसन्निभानिप्रदीप्तवैश्वानरलोचनानि ।पेतुशिरांसीन्द्ररिपोःर्धरण्यांज्योतींषिमुक्तानियथार्कमार्गात् ।।।।
ក្បាលទាំងនោះ—ធំដូចភ្នំ មានភ្នែកវែងស្រួច និងភ្លើងភ្នែករលោងដូចវៃશ્વានរ—បានធ្លាក់ចុះលើផែនដីពីសត្រូវរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ដូចផ្កាយដែលរលត់ចេញពីផ្លូវព្រះអាទិត្យ។
Verse 49
तस्मिन् न्हतेदेवरिपौत्रिशीर्षेहनूमताशक्रपराक्रमेण ।नेदुःप्लवंगाःप्रचचालभूमीरक्षांस्यथोदुद्रुविरेसमन्तात् ।।।।
ពេលត្រីសីර්ษៈ សត្រូវរបស់ទេវតា ត្រូវហនុមាន ដែលមានអานุភាពដូចព្រះសក្រក សម្លាប់បាន នោះពួកវានរក៏ស្រែកហ៊ោ ផែនដីក៏រញ្ជួយ ហើយពួករាក្សសរត់គេចខ្លួនទៅគ្រប់ទិស។
Verse 50
हतंत्रिशिरसंदृष्टवातथैवचमहोदरं ।हतौप्रेक्षयदुराधर्षौदेवान्तकनरान्तकौ ।।।।चुकोपपरमामर्षीमत्तोराक्षसपुङ्गवः ।
ពេលឃើញត្រីសិរៈត្រូវសម្លាប់ ហើយមហោទរាក៏ដូចគ្នា និងឃើញទេវាន្តកៈនិងនរាន្តកៈដែលពិបាកនឹងទប់ទល់ក៏ត្រូវសម្លាប់ដែរ ម៉ត្តៈ អ្នកឧត្តមក្នុងចំណោមរាក្សស បានផ្ទុះកំហឹងដ៏មិនអាចទប់ស្កាត់បាន។
Verse 51
जग्राहार्चिष्मतींघोरांगदांसर्वायसींशुभां ।।।।हेमपट्टपरिक्षिप्तांमांसशोणितफेनिलाम् ।विराजमानांवपुषांशत्रुशोणितरंजिताम् ।।।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम् ।ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ।।।।
បន្ទាប់មក គាត់បានកាន់យកគទាដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច និងភ្លឺរលោង—ធ្វើពីដែកទាំងស្រុងតែមានសោភ័ណ—ចងរឹតដោយខ្សែបន្ទះមាស មានពពុះលាយសាច់និងឈាម; រូបរាងរុងរឿង ត្រូវពណ៌ក្រហមដោយឈាមសត្រូវ; ចុងគទាឆេះភ្លឺដោយតេជៈ តុបតែងដោយកម្រងផ្កាក្រហម ហើយល្បីថាជាភ័យរន្ធត់សូម្បីតែអៃរាវតៈ មហាបទ្ម និងសារវភោម។
Verse 52
जग्राहार्चिष्मतींघोरांगदांसर्वायसींशुभां ।।6.70.51।।हेमपट्टपरिक्षिप्तांमांसशोणितफेनिलाम् ।विराजमानांवपुषांशत्रुशोणितरंजिताम् ।।6.70.52।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम् ।ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ।।6.70.53।।
គាត់បានកាន់យកគទាដែលរឹតដោយបន្ទះមាស ប្រឡាក់ពពុះសាច់និងឈាម; ដងគទាភ្លឺរលោង ហើយក្រហមដោយឈាមសត្រូវ។
Verse 53
जग्राहार्चिष्मतींघोरांगदांसर्वायसींशुभां ।।6.70.51।।हेमपट्टपरिक्षिप्तांमांसशोणितफेनिलाम् ।विराजमानांवपुषांशत्रुशोणितरंजिताम् ।।6.70.52।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम् ।ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ।।6.70.53।।
ក្បាលគទាឆេះភ្លឺដោយតេជៈដ៏ក្តៅគគុក តុបតែងដោយកម្រងផ្កាក្រហម ហើយបង្កភ័យសូម្បីតែអៃរាវតៈ មហាបទ្ម និងសារវភោម។
Verse 54
गदामादायसङ्कृद्धोमत्तोराक्षसपुङ्गवः ।हरीन् समभिदुद्रावयुगान्तानगिरिवज्वलन् ।।।।
កាន់យកគទាហើយ ដោយកំហឹងក្តៅគគុក ម៉ត្តៈ អ្នកឧត្តមក្នុងចំណោមរាក្សស បានស្ទុះទៅរកពួកវានរ ដូចភ្លើងនៃចុងកល្បកាលកំពុងឆេះរលោង។
Verse 55
अथर्षभस्समुत्पत्यवानरोरावणानुजम् ।मत्तानीकमुपागम्यतस्थौतस्याग्रतोबली ।।।।
បន្ទាប់មក ឫសភៈ វានរដ៏មានកម្លាំង បានលោតឡើង ហើយចូលទៅជិត មត្តានីកៈ សត្រូវរាក្សសា រួចឈរយ៉ាងមាំមួននៅមុខគាត់ដោយអานุភាព។
Verse 56
तंपुरस्तात् स्थितंदृष्टवावानरंपर्वतोपमम् ।आजघानोरसिक्रुद्धोगदयावज्रकल्पया ।।।।
ពេលឃើញវានរឈរនៅមុខដូចភ្នំ រាក្សសាដ៏ខឹងក្រហម បានវាយទ្រូងគាត់ដោយគទាដូចព្រហ្មទណ្ឌព្រហ្មពល ដូចរន្ទះ។
Verse 57
स तयाऽभिहतस्तेनगदयावानरर्षभः ।भिन्नवक्षास्समाधूतस्सुस्रावरुधिरंबहु ।।।।
ត្រូវគទានោះវាយប៉ះ ឫសភៈ—អ្នកដ៏ប្រសើរដូចគោឧសភៈក្នុងចំណោមវានរ—ទ្រូងបែកខ្ទេច រងការញ័រខ្លាំង ហើយឈាមហូរច្រើន។
Verse 58
स संज्ञांप्राप्यसुचिरादृषभोवानरर्षभः ।क्रुद्धोविस्फुरमाणौष्ठोमहापार्श्वमुदैक्षत ।।।।
ក្រោយពេលយូរ ឫសភៈ—វានរអ្នកប្រសើរ—បានស្មារតីឡើងវិញ; ដោយកំហឹង បបូរមាត់ញ័រ គាត់បានចងក្រងសម្លឹងទៅលើ មហាបារស្វៈ។
Verse 59
स वेगवान् वेगवदभ्युपेत्यतंराक्षसंवानरवीरमुख्यः ।सम्वर्त्यमुष्टिंसहसाजघानबाह्वन्तरेशैलनिकाशरूपः ।।।।
ដោយល្បឿន និងកម្លាំង វីរវានរអ្នកជាមុខមាត់នៃយុទ្ធជនវានរ មានរាងដូចភ្នំ បានស្ទុះចូលទៅរករាក្សសានោះ; ក្តាប់កណ្ដាប់ដៃ ហើយវាយយ៉ាងខ្លាំងភ្លាមៗចន្លោះរវាងដៃទាំងពីរ។
Verse 60
स कृत्तमूलस्सहसेववृक्षःक्षितौपपातक्षतजोक्षिताङ्गः ।तांचास्यघोरांयमदण्डकल्पांगदांप्रगृह्याशुतदाननाद ।।।।
ដូចដើមឈើដែលត្រូវកាត់ឫស គេបានដួលលើដី កាយសព្វអង្គស្រោចដោយឈាម; បន្ទាប់មកឆាប់រហ័សចាប់យកគទាដ៏សាហាវ ដូចយមទណ្ឌ ហើយស្រែកគំហុក។
Verse 61
मुहूर्तमासीत्सगतासुकल्पःप्रत्यागतात्मासहसासुरारिः ।उत्पत्यसन्ध्याभ्रसमानवर्णस्तंवारिराजात्मजमाजघान ।।।।
មួយភ្លែត សត្រូវនៃទេវតា ដេកដូចជាបាត់បង់ជីវិត; បន្ទាប់មកភ្លាមៗបានស្ទើរត្រឡប់ស្មារតី—ពណ៌ដូចពពកពេលសន្ធ្យា—លោតឡើងហើយវាយលើកូនប្រុសនៃព្រះអម្ចាស់ទឹក (ឫសភៈ)។
Verse 62
स मूर्भितोभूमितलेपपातमुहूर्तमुत्पत्यपुनस्ससंज्ञः ।तामेवतस्याद्रिवराद्रिकल्पांगदांसमाविध्यजघानसङ्ख्ये ।।।।
ឫសភៈ ត្រូវវាយឲ្យសន្លប់ ដួលលើដីមួយភ្លែត; បន្ទាប់មកលោតឡើងវិញបានស្មារតី ហើយយកគទានោះ—ដូចថ្មច្រាំងនៃភ្នំធំ—បង្វិលវាយសត្រូវក្នុងសមរភូមិ។
Verse 63
सातस्यरौद्रासमुपेत्यदेहंरौद्रस्यदेवाध्वरविप्रशत्रोः ।बिभेदवक्षःक्षतजं च भूरिसुस्रावधात्वम्भइवाद्रिराजः ।।।।
ឫសភៈ ចូលទៅជិតកាយសត្រូវដ៏កាចសាហាវនោះ—សត្រូវនៃទេវតា នៃយជ្ញ និងនៃព្រះព្រាហ្មណ៍—ហើយបំបែកទ្រូងវា; ឈាមហូរច្រើន ដូចទឹកមានធាតុរ៉ែហូរចេញពីស្តេចភ្នំ។
Verse 64
अभिदुद्राववेगेनगदांतस्यमहात्मनः ।गृहीत्वातांगदांभीमामाविध्य च पुनःपुनः ।।।।मत्तानीकंमहात्मानंजघानरणमूर्धनि ।
ដោយល្បឿនលឿន គាត់បានរត់ចូលទៅរកដំបងគប់របស់វីរបុរសមានព្រះចិត្តធំ។ ឫសភៈចាប់យកដំបងគប់ដ៏គួរឱ្យខ្លាចនោះ ហើយបង្វិលវាវាយម្តងហើយម្តងទៀត បោកលើម៉ត្តានីកៈនៅមុខជួរប្រយុទ្ធ។
Verse 65
स स्वयागदयाभग्नोविदीर्णदशनेक्षणः ।।।।निपपातततोमत्तोवज्राहतइवाचलः ।
ត្រូវបោកបំផ្លាញដោយដំបងគប់របស់ខ្លួនឯង ធ្មេញនិងភ្នែកបែកបាក់ ម៉ត្តាក៏ដួលរលំ—ដូចភ្នំត្រូវរន្ទះបាញ់។
Verse 66
विदीर्णनयनेभूमौगतसत्त्वेगतायुषि ।।।।पतितेराक्षसेतस्मिन् विद्रुतंराक्षसंबलम् ।
ពេលរាក្សសនោះដួលទៅលើដី—ភ្នែកបែកបាក់ កម្លាំងអស់ អាយុជីវិតផុត—កងទ័ពរាក្សសក៏រត់ភៀសខ្លួនបែកខ្ទេច។
Verse 67
तस्मिन्न्हतेभ्रातरिरावणस्यतन्नैरृतानांबलमर्णवाभम् ।त्यक्तायुधंकेवलजीवितार्थंदुद्रावभिन्नार्णवसन्निकाशम् ।।।।
ពេលបងប្អូនរបស់រាវណៈត្រូវសម្លាប់ កម្លាំងនៃពួកនៃរឋៈ (នៃរាក្សស) ដែលដូចមហាសមុទ្រនោះ ក៏បោះចោលអាវុធ ហើយរត់គេចដើម្បីរក្សាជីវិតតែប៉ុណ្ណោះ—ដូចសមុទ្រលើកលែងព្រំដែនដោយរលក។
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the targeted removal of battlefield commanders (Devantaka, Mahodara, Trisira, and Matta/Mahaparsva). The narrative frames decisive force as legitimate when directed toward immediate aggressors and when it protects allied formations under siege.
Upadesha is conveyed through action rather than speech: steadfastness under coordinated attack (Angada), timely reinforcement of an encircled ally (Hanuman and Nila), and the principle that morale and order collapse when unjust command structures lose their leaders.
No named terrestrial landmark dominates; instead, the sarga uses cultural-cosmological references—Indra’s slaying of Viśvarūpa (Tvaṣṭṛ’s son) and the directional elephants (Airāvata, Mahāpadma, Sārvabhauma)—to index weapons, power, and epic-scale comparison.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.