Sarga 57
प्रहस्तनिर्याणम् — Prahasta’s Departure and the Muster of the Rakshasa Host
युद्धकाण्ड
សರ್ಗ ៥៧ ប្រែពីការភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះមរណភាពអកម្បន ទៅកាន់ការវាយតបរបស់ពួករាក្សសដែលមានរបៀបរៀបចំ។ រាវណៈ ដែលត្រូវពិពណ៌នាថា កំពុងខឹងក្រហាយតែស្បែកមុខស្លេកស្លាំង ពិគ្រោះជាមួយមន្ត្រី ពិនិត្យទីតាំងការពារនានានៅលង្កា ហើយមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ប្រហស្តៈ ជាអ្នកជំនាញសង្គ្រាម ថា ត្រូវការអ្នកដឹកនាំប្រយុទ្ធដ៏ដាច់ខាត ដើម្បីសង្គ្រោះទីក្រុងដែលកំពុងត្រូវសង្កត់សង្កិន។ ព្រះองค์លើកឡើងថា ភារកិច្ចនេះអាចមានអ្នកទទួលបានផ្សេងទៀត (ព្រះองค์ឯង កុម្ភករណៈ ឥន្ទ្រជិត និកុម្ភ) ប៉ុន្តែទោះយ៉ាងណា ក៏ប្រគល់ឱ្យប្រហស្តៈប្រមូលកងទ័ពភ្លាមៗ។ ប្រហស្តៈឆ្លើយដោយសំឡេងពោរពេញដោយអនុសាសន៍ រំលឹកការពិចារណាមុនៗ ហើយបញ្ជាក់ថា ការប្រគល់សីតាវិញ គឺជាមាគ៌ាដែលនាំសេចក្តីល្អ; បើបដិសេធ សង្គ្រាមមិនអាចជៀសវាងបាន។ ទោះជាយ៉ាងណា គាត់សន្យាស្មោះត្រង់ ទទួលស្គាល់អំណោយ និងកិត្តិយសដែលបានទទួល ហើយស្ម័គ្រចិត្តបូជាជីវិតក្នុងសមរភូមិ។ គាត់បញ្ជាមេបញ្ជាការឲ្យប្រមូលកងទ័ពធំ; លង្ការហ័សរហួនពោរពេញដោយយោធាអាវុធធ្ងន់ រាងកាយដូចដំរី ហើយមានពិធីសាសនា—បូជាភ្លើង ការគោរពព្រះព្រាហ្មណ៍ និងមាលាដែលបានអភិសេក។ ប្រហស្តៈឡើងលើរទេះសង្គ្រាមដ៏អស្ចារ្យ មានទង់រូបពស់ សំណាញ់មាស និងសំឡេងគគ្រឹកគគ្រេង ចេញដំណើរជាមួយអ្នកជំនួយការ ក្រោមសូរស្គរ ស័ង្ខ និងស្រែកគួរឱ្យខ្លាច។ ប៉ុន្តែសញ្ញាអមង្គលក៏កើតឡើងជាប់ៗ—បក្សីស៊ីសាកសពហោះវង់បញ្ច្រាសទិស អាចម៍ផ្កាយធ្លាក់ ខ្យល់កន្ត្រាក់ខ្លាំង សត្វចចកយំ ភ្លៀងឈាម អក្សរ៉ាហ្គ្រីធ្រៈចុះលើទង់ និងកន្ទួតសារថីរអិលចេញ—បង្ហាញវិនាសកម្មទោះមានភាពរុងរឿងខាងក្រៅ។ កងវានរត្រៀមខ្លួនដោយដើមឈើ និងថ្ម ការប្រកួតប្រជែងសំឡេងកាន់តែខ្លាំង ហើយប្រហស្តៈដូចមេអំបៅចូលភ្លើង បុកចូលកណ្តាលកងស្វា ដើម្បីស្វែងរកជ័យជម្នះ បង្ហាញមេរៀនអំពីអហങ്കារ ការឈ្លានពានដែលមានលាភអមង្គល និងចលនាអាណិតនៃសង្គ្រាម។
Shlokas
Verse 1
अकम्पनवधंश्रुत्वाक्रुद्धोवैराक्षसेश्वरः ।किञ्चिददीनमुखश्चापिसचिवांस्तानुदैक्षत ।।।।
ពេលបានឮដំណឹងអំពីការស្លាប់របស់អកម្បនៈ ព្រះមហាក្សត្ររាក្សសក៏កើតកំហឹងខ្លាំង; ទោះយ៉ាងណា ព្រះមុខក៏ស្លេកបន្តិច ហើយបានបង្វែរព្រះនេត្រទៅមើលមន្ត្រីរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 2
सतुध्यात्वामुहूर्तंतुमन्त्रिभिस्संविचार्यच ।ततस्तुरावणःपूर्वदिवसेराक्षसाधिपः ।।।।पुरींपरिययौलङ्कांसर्वगुल्मानवेक्षितुम् ।
រាវណៈ អធិបតីនៃរាក្សស បានគិតពិចារណាស្របពេលមួយ ហើយពិភាក្សាជាមួយមន្ត្រីរបស់ខ្លួនរួច ទើបចេញទៅនៅពេលព្រឹក ដើម្បីដើរត្រួតពិនិត្យក្រុងលង្កា និងមើលមូលដ្ឋានយោធាទាំងអស់។
Verse 3
तांराक्षसगणैर्गुप्तांगुल्मैर्बहुभिरावृताम् ।।।।ददर्शनगरींलङ्कांपताकाध्वजमालिनीम् ।
ព្រះអង្គបានឃើញនគរលង្កាដ៏មហិមា—ត្រូវបានក្រុមរាក្សសការពារយ៉ាងតឹងរឹង ព័ទ្ធជុំវិញដោយទីតាំងយាមជាច្រើន ហើយតុបតែងដោយជួរទង់ជ័យ និងទង់សញ្ញាជាច្រើន។
Verse 4
रुद्धांतुनगरींदृष्टवारावणोराक्षसेश्वरः ।।।।उवाचात्महितंकालेप्रहस्तंयुद्धकोविदम् ।
ពេលឃើញទីក្រុងត្រូវបានឡោមព័ទ្ធ រាវណៈ ម្ចាស់នៃពួករាក្សស នៅវេលាសំខាន់នោះ បាននិយាយពាក្យដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួនទៅកាន់ប្រហស្តៈ អ្នកជំនាញសង្គ្រាម។
Verse 5
पुरस्योपनिविष्टस्यसहसापीडितस्यवा ।।।।नान्यंयुद्धात्प्रपश्यामिमोक्षंयुद्धविशारद ।
សម្រាប់ទីក្រុងនេះ—ដែលត្រូវបានឡោមព័ទ្ធ និងត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំយ៉ាងភ្លាមៗ—ឱ អ្នកជំនាញសង្គ្រាម! ខ្ញុំមិនឃើញផ្លូវរំដោះណាផ្សេងទៀតក្រៅពីការប្រយុទ្ធទេ។
Verse 6
अहंवाकुम्भकर्णोवात्वंवासेनापतिर्मम ।।।।इन्द्रजिद्वानिकुम्भोवावहेयुर्भारमीदृशम् ।
មិនថា ខ្ញុំ ឬ កុម្ភករណៈ ឬ អ្នក—មេបញ្ជាការរបស់ខ្ញុំ—ឬ ឥន្ទ្រជិត ឬ និកុម្ភៈ; ក្នុងចំណោមយើង មានអ្នកណាម្នាក់អាចទ្រាំទ្រភារកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរដូចនេះបាន។
Verse 7
सत्वंबलमतश्शीघ्रमादायपरिगृह्यच ।।।।विजयायाभिनिर्याहियत्रसर्वेवनौकसः ।
ដូច្នេះ អ្នកចូរយកកម្លាំងយ៉ាងឆាប់រហ័ស កាន់កាប់ការបញ្ជាការ ហើយចេញដំណើរទៅដើម្បីជ័យជម្នះ ទៅកាន់ទីដែលយោធាវានរាទាំងអស់បានប្រមូលផ្តុំគ្នា។
Verse 8
निर्याणायादेवतेनूनंचपलाहरिवाहिनी ।।।।नर्दतांराक्षसेन्द्राणांश्रुत्वानादंद्रविष्यति ।
ពេលដែលអ្នកចេញដំណើរទៅភ្លាមៗ កងទ័ពវានរាដែលរវល់រវាយនោះ នឹងរត់គេចជាក់ជាមិនខាន ពេលបានឮសំឡេងអ៊ូអរ និងសម្រែកគំហុករបស់អធិរាជរាក្សស។
Verse 9
चपलाह्यविनीताश्चचलचित्ताश्चवानराः ।।।।नसहिष्यन्तितेनादंसिंहनादमिवद्विपाः ।
ព្រោះវានរាទាំងនោះមានចិត្តរវើរវាយ គ្មានវិន័យ និងចិត្តមិនស្ថិតស្ថេរ; ពួកគេនឹងមិនអាចទ្រាំទ្រសំឡេងគំហុករបស់អ្នកបាន ដូចដំរីមិនអាចទ្រាំសំឡេងគំហុកសត្វសិង្ហ។
Verse 10
विद्रुतेचबलेतस्मिन् रामःसौमित्रिणासह ।।।।अवशस्तेनिरालम्बःप्रहस्तवशमेष्यति ।
“ពេលកងទ័ពនោះរត់បែកខ្ចាត់ខ្ចាយ ព្រះរាមជាមួយសោមិត្រី (ព្រះលក្ខមណ៍) នឹងក្លាយជាអសមត្ថ មិនមានទីពឹង ហើយនឹងធ្លាក់ចូលក្រោមអំណាចរបស់អ្នក ឱ ព្រះហស្ត (ប្រហស្ត)!”
Verse 11
आपत्संशयिताश्रेयोनात्रनिस्संशयीकृता ।।।।प्रतिलोमानुलोमंवायद्वानोमन्यसेहितम् ।
នៅពេលមានវិបត្តិ អ្វីដែលហៅថា «ល្អប្រសើរ» ក៏ក្លាយជារឿងសង្ស័យ មិនមានអ្វីណាដែលកំណត់បានដោយគ្មានសង្ស័យនៅទីនេះទេ។ ដូច្នេះ សូមពិចារណាមើលថា ផ្លូវណាផ្ទុយ ឬស្រប ហើយសម្រេចតាមអ្វីដែលលោកយល់ថាជាប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ។
Verse 12
रावणेनैवमुक्तस्तुप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।।।।राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना ।
ពេលរាវណៈបាននិយាយដូច្នោះ ព្រះហស្តៈ មេបញ្ជាការកងទ័ព បាននិយាយពាក្យទាំងនេះទៅកាន់ព្រះអម្ចាស់នៃរាក្សស ដូចអុសនា កាលមុនធ្លាប់និយាយទៅកាន់ព្រះអម្ចាស់នៃអសុរ។
Verse 13
राजन्मन्त्रितपूर्वंनःकुशलैस्सहमन्त्रिभिः ।।।।विवादश्चापिनोवृत्तस्समवेक्ष्यपरस्परम् ।
បពិត្រព្រះរាជា មុននេះយើងបានពិគ្រោះយោបល់រួចហើយ ជាមួយអមាត្យដែលមានប្រាជ្ញា; ហើយក្រោយពេលពិនិត្យពិចារណាគ្នាទៅវិញទៅមក ក៏មានការខ្វែងគំនិតកើតឡើងក្នុងចំណោមយើង។
Verse 14
प्रदानेनतुसीतायाःश्रेयोव्यवसितंमया ।।।।अप्रदानेपुनर्युद्धंदृष्टमेत्तथैवनः ।
តាមការសម្រេចរបស់ខ្ញុំ ផ្លូវដែលល្អប្រសើរគឺត្រូវប្រគល់សីតាវិញ; ប៉ុន្តែបើមិនប្រគល់ទេ នោះសង្គ្រាម—ដូចដែលយើងឃើញ—នឹងកើតឡើងជៀសមិនរួច។
Verse 15
सोऽहंदानैश्चमानैश्चसततंपूजितस्त्वया ।।।।सान्त्वैश्चविविधैःकालेकिंनकुर्यांहितंतव ।
ខ្ញុំតែងតែត្រូវបានលោកគោរពបូជាជានិច្ច ដោយទាន ដោយកិត្តិយស និងដោយពាក្យលួងលោមជាច្រើនប្រភេទតាមកាលៈទេសៈ; ដូច្នេះពេលវេលាមកដល់ហើយ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើអ្វីដែលជាប្រយោជន៍ដល់លោកដូចម្តេចបាន?
Verse 16
नहिमेजीवितंरक्ष्यंपुत्रदारधनानिच ।।।।त्वंपश्यमांजुहूषन्तंत्वदर्थेजीवितंयुधि ।
សម្រាប់ខ្ញុំ ជីវិតមិនមែនជារបស់ត្រូវរក្សាទុកទេ—មិនមែនកូន ប្រពន្ធ ឬទ្រព្យសម្បត្តិដែរ។ សូមទ្រង់មើលខ្ញុំ៖ ដើម្បីព្រះអង្គ នៅសមរភូមិ ខ្ញុំត្រៀមបូជាជីវិត។
Verse 17
एवमुक्त्वातुभर्तारंरावणंवाहिनीपतिः ।।।।उवाचेदंबलाध्यक्षान्प्रहस्तःपुरतःस्थितान् ।
ក្រោយពោលដូច្នេះទៅកាន់ម្ចាស់របស់ខ្លួន គឺរាវណៈ ព្រះហស្តៈ មេបញ្ជាការកងទ័ព បាននិយាយពាក្យនេះទៅកាន់មេកងទាំងឡាយដែលឈរនៅមុខ។
Verse 18
मेशीघ्रंराक्षसानांमहाद्बलम् ।।।।मद्भाणाब्दावेगेनहतानांशनिचरणाजिरे ।अद्यहृष्यन्तुमांसादाःपक्षिणःकाननौकसां ।।।।
ព្រះហស្តៈបាននិយាយថា «ចូរប្រញាប់ប្រមូលកងទ័ពរាក្សសដ៏ធំមកជាមួយខ្ញុំ ហើយនាំទៅសមរភូមិ។ ថ្ងៃនេះ បក្សីស៊ីសាច់នៅព្រៃនឹងរីករាយលើអ្នកដែលត្រូវសម្លាប់ដោយល្បឿនដូចព្យុះនៃព្រួញរបស់ខ្ញុំ»។
Verse 19
मेशीघ्रंराक्षसानांमहाद्बलम् ।।6.57.18।।मद्भाणाब्दावेगेनहतानांशनिचरणाजिरे ।अद्यहृष्यन्तुमांसादाःपक्षिणःकाननौकसां ।।6.57.19।।
ព្រះហស្តៈបាននិយាយថា «ចូរប្រញាប់ប្រមូលកងទ័ពរាក្សសដ៏ធំមកជាមួយខ្ញុំ ហើយនាំទៅសមរភូមិ។ ថ្ងៃនេះ បក្សីស៊ីសាច់នៅព្រៃនឹងរីករាយលើអ្នកដែលត្រូវសម្លាប់ដោយល្បឿនដូចព្យុះនៃព្រួញរបស់ខ្ញុំ»។
Verse 20
इत्युक्तास्तेप्रहस्तेनबलाध्यक्षा: कृतत्वरा: ।बलमुद्योजयामासुस्तस्मिन्राक्षसमन्दिरे ।।।।
ពេលត្រូវព្រះហស្តៈបញ្ជាដូច្នេះ មេកងទាំងនោះក៏ប្រញាប់រហ័សភ្លាមៗ ហើយចាប់ផ្តើមរៀបចំចល័តកងទ័ពនៅក្នុងមន្ទីរព្រះរាក្សសនោះ។
Verse 21
साबभूवमुहूर्तेननिग्मर्नानाविधायुधैः ।लङ्काराक्षसवीरैस्तैर्गजैरिवसमाकुला ।।।।
មិនយូរប៉ុន្មាន ឡង្កាក៏ពេញទៅដោយវីរបុរសរាក្សសទាំងនោះ ដែលកាន់អាវុធជាច្រើនប្រភេទ ដូចទីកន្លែងដែលកកកុញដោយហ្វូងដំរី។
Verse 22
हुताशनंतर्पयतांब्राह्मणांश्चनमस्यताम् ।आज्यगन्धप्रतिवहःसुरभिर्मारुतोववौ ।।।।
នៅពេលពួកគេបូជាភ្លើងសក្ការៈដោយគ្រឿងបូជា ហើយគោរពនមស្ការដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ខ្យល់ក្រអូបស្រទន់មួយក៏បក់មក នាំក្លិនឃី (ghee) ឲ្យរំភើបចិត្ត។
Verse 23
स्रजश्चविविधाकाराजगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः ।सङ्ग्रामसज्जाःसम्हृष्टाधरायन्राक्षसास्तदा ।।।।
បន្ទាប់មក រាក្សសទាំងឡាយមានចិត្តរីករាយ ត្រៀមខ្លួនចូលសង្គ្រាម បានយកកម្រងផ្កាចម្រុះរូបរាង ដែលបានអភិមន្ត្រដោយមន្តសក្ការៈ ហើយពាក់លើខ្លួន។
Verse 24
सधनुष्काःकवचिनोवेगादाप्लुत्यराक्षसाः ।रावणंप्रेक्ष्यराजानंप्रहस्तंपर्यवारयन् ।।।।
រាក្សសទាំងឡាយកាន់ធ្នូ ស្លៀកពាសដែក លោតទៅមុខដោយល្បឿន; ក្រោយបានមើលឃើញព្រះរាជារាវណៈ ពួកគេក៏រហ័សរហួនមកប្រមូលជុំវិញប្រហស្ថ។
Verse 25
अथामन्त्ऱ्यतुराजानंभेरीमाहत्यभैरवाम् ।आरुरोहरथंयुक्तःप्रहस्तस्सज्जकल्पितम् ।।।।हयैर्महाजवैर्युक्तंसम्यक्सूतसुसंयतम् ।महाजलदनिर्घोषंसाक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम् ।।।।उरगध्वजदुर्धर्षंसुवरूथंस्ववस्करम् ।सुवर्णजालसंयुक्तंप्रहसन्तमिवश्रिया ।।।।
បន្ទាប់មក ប្រហស្ថបានលាអនុញ្ញាតពីព្រះរាជា ហើយឲ្យវាយស្គរភេរីដ៏គួរភ័យខ្លាច រួចឡើងជិះរថដែលរៀបចំស្រេចសម្រាប់សង្គ្រាម—ភ្ជាប់ដោយសេះល្បឿនខ្លាំង ត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងល្អដោយសារថីជំនាញ; សំឡេងរំពងដូចពពកធំកំពុងគ្រហឹម ភ្លឺរលោងដូចព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ; មានទង់សញ្ញារូបពស់ ងាយមិនអាចវាយប្រហារ មានរបងការពារ និងអ្នកយាមរឹងមាំ; តុបតែងដោយសំណាញ់មាស ដូចជាកំពុងញញឹមដោយសិរីរុងរឿង។
Verse 26
अथामन्त्ऱ्यतुराजानंभेरीमाहत्यभैरवाम् ।आरुरोहरथंयुक्तःप्रहस्तस्सज्जकल्पितम् ।।6.57.25।।हयैर्महाजवैर्युक्तंसम्यक्सूतसुसंयतम् ।महाजलदनिर्घोषंसाक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम् ।।6.57.26।।उरगध्वजदुर्धर्षंसुवरूथंस्ववस्करम् ।सुवर्णजालसंयुक्तंप्रहसन्तमिवश्रिया ।।6.57.27।।
បន្ទាប់មក ព្រះហ្រាស្តា ឡើងជិះរថរបស់ខ្លួន—ភ្ជាប់ដោយសេះល្បឿនលឿនខ្លាំង និងគ្រប់គ្រងយ៉ាងម៉ត់ចត់ដោយសារថីជំនាញ; សំឡេងរញ្ជួយដូចពពកផ្គរលាន់ធំ ហើយភ្លឺចែងចាំងដូចព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យផ្ទាល់។
Verse 27
अथामन्त्ऱ्यतुराजानंभेरीमाहत्यभैरवाम् ।आरुरोहरथंयुक्तःप्रहस्तस्सज्जकल्पितम् ।।6.57.25।।हयैर्महाजवैर्युक्तंसम्यक्सूतसुसंयतम् ।महाजलदनिर्घोषंसाक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम् ।।6.57.26।।उरगध्वजदुर्धर्षंसुवरूथंस्ववस्करम् ।सुवर्णजालसंयुक्तंप्रहसन्तमिवश्रिया ।।6.57.27।।
រថនោះ—មានទង់សញ្ញាពស់—យាក្យចូលវាយប្រហារ មានរបងការពារ និងឧបករណ៍ទប់ការប៉ះទង្គិច ព្រមទាំងគ្របដោយសំណាញ់មាស; ក្នុងព្រះសិរីរុងរឿង វាហាក់ដូចជាញញឹម។
Verse 28
ततस्तंरथमास्थायरावणार्पितशासनः ।लङ्कायानिर्ययौतूर्णंबलेनमहतावृतः ।।।।
បន្ទាប់មក គាត់ឡើងអង្គុយលើរថនោះ ហើយអនុវត្តតាមព្រះបញ្ជាដែលរាវណៈប្រគល់ឲ្យ ក៏ចេញពីលង្កាដោយរហ័ស ដោយមានកងទ័ពធំមួយព័ទ្ធជុំវិញ។
Verse 29
ततोदुन्धुभिनिर्घोषःपर्जन्यनिनदोपमः ।वादित्राणांचनिनदःपूरयन्निवमेदिनीम् ।।।।शुश्रुवेशङ्खशब्दश्चप्रयातेवाहिनीपतौ ।
ពេលមេបញ្ជាការកងទ័ពចេញដំណើរ សំឡេងស្គរដុន្ឌុភីក៏រញ្ជួយ ដូចផ្គរលាន់នៃភ្លៀងធ្លាក់; សំឡេងវាទ្យករណ៍ក៏កងរំពង ហាក់ដូចបំពេញផែនដីទាំងមូល; ហើយនៅពេលកងទ័ពចេញទៅ សំឡេងស័ង្ខក៏ត្រូវបានឮផងដែរ។
Verse 30
निनदन्तस्स्वरान्घोरान्राक्षसाजग्मुरग्रतः ।।।।भीमरूपामहाकायाःप्रहस्तस्यपुरस्सराः ।
រាក្សសមានរូបរាងគួរឱ្យភ័យខ្លាច និងរាងកាយធំមហិមា បានស្រែកគំហុកដោយសំឡេងដ៏សាហាវ ហើយដើរនាំមុខ ជាកងមុខរបស់ប្រហស្ថ។
Verse 31
नरान्तकःकुम्भहनुर्महानादस्समुन्नतः ।।।।प्रहस्तसचिवाह्येतेनिर्ययुःपरिवार्यतम् ।
នរាន្តកៈ កុម្ភហនុ មហានាទៈ និងសមុន្នតៈ—ជាជំនួយការរបស់ប្រហស្ថ—បានចេញដំណើរ ដោយព័ទ្ធជុំវិញគាត់ទៅ។
Verse 32
व्यूढेनेवसुघोरेणपूर्वद्वारात्सनिर्ययौ ।।।।गजयूथनिकाशेनबलेनमहतावृतः ।
គាត់បានចេញពីទ្វារខាងកើត ដូចជាក្បួនយុទ្ធដ៏សាហាវដែលរៀបចំរួចរាល់ ហើយត្រូវបានព័ទ្ធដោយកម្លាំងធំមហិមា ដូចហ្វូងដំរី។
Verse 33
सागरप्रतिमौघेनवृतस्तेनबलेनसः ।।।।प्रहस्तोनिर्ययौक्रुद्धःकालान्तकयमोपमः ।
ព័ទ្ធជុំវិញដោយកងទ័ពដ៏ហូរហែ ដូចរលកមហាសមុទ្រកំពុងពុះពារ ប្រហស្ថបានចេញទៅដោយកំហឹង ប្រហាក់ប្រហែលកាលៈ អន្តកៈ និងយមៈ ក្នុងសភាពដ៏សម្លាប់បំផ្លាញ។
Verse 34
तस्यनिर्याणघोषेणराक्षसानांचनर्दताम् ।।।।लङ्कायांसर्वभूतानिविनेदुर्विकृतैस्स्वरैः ।
ដោយសារសំឡេងអ៊ូអរនៃការចេញដំណើររបស់គាត់ និងសំឡេងគំហុករបស់ពួករាក្សស នៅក្នុងលង្កា សត្វមានជីវិតទាំងអស់បានស្រែកឡើងដោយសំឡេងប្លែកបំផ្លាញ មិនធម្មតា។
Verse 35
व्यभ्रमाकाशमाविश्यमांसशोणितभोजनाः ।।।।मण्डलान्यपसव्यानिखगाश्चक्रूरथंप्रति ।
បក្សីស៊ីសាក—អ្នកបរិភោគសាច់ និងឈាម—បានហើរឡើងទៅលើមេឃ ហើយវិលជុំជារង្វង់ទិសបញ្ច្រាសជុំវិញរថសង្គ្រាម; នោះជាលក្ខណៈអពមង្គលដ៏គួរឱ្យខ្លាច។
Verse 36
सम्नत्यःपावकज्वालाःशिवाघोराववाशिरे ।।।।अन्तरिक्षात्पपातोल्कावायुश्चपरुषंवनौ ।
ចចកដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចបានហ៊ោឡើង ដូចជាកំពុងក្អួតអណ្តាតភ្លើង; អូល្កា (អាចម៍ផ្កាយភ្លើង) បានធ្លាក់ពីអាកាស ហើយខ្យល់កាចបានបក់—ជាលក្ខណៈនាំមកនូវវិនាសសម្រាប់កងទ័ពអធម៌។
Verse 37
अन्योन्यमभिसंरब्धाग्रहाश्चनचकाशिरे ।।।।मेघाश्चखरनिर्घोषारथस्योपरिरक्षसः ।ववृषंरुधिरंचास्यसिषिचुश्चपुरस्सरान् ।।।।
គ្រោះទាំងឡាយដូចជាប៉ះទង្គិចគ្នា ហើយមិនភ្លឺចែងចាំងទៀត; ពពកបានគំហុកសំឡេងខ្លាំង ហើយលើរថរបស់រាក្សស វាបានធ្លាក់ភ្លៀងឈាម ស្រោចឲ្យអ្នកដើរនាំមុខសើមជោក។
Verse 38
अन्योन्यमभिसंरब्धाग्रहाश्चनचकाशिरे ।।6.57.37।।मेघाश्चखरनिर्घोषारथस्योपरिरक्षसः ।ववृषंरुधिरंचास्यसिषिचुश्चपुरस्सरान् ।।6.57.38।।
ផ្កាយទាំងឡាយហាក់ដូចជាប៉ះទង្គិចគ្នា ហើយស្រកពន្លឺ; ពពកគ្រហឹមសម្លេងខ្លាំង បានបង្អុរឈាមលើរទេះរបស់រាក្សស ហើយស្រោចស្រពកងមុខឲ្យជ្រាប—ជាលក្ខណៈអពមង្គលដែលកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 39
केतुर्मूर्धनिगृध्रोऽस्यनिलीनोदक्षिणामुखः ।तुदन्नुभयतःपार्श्वंसमग्रामहरत्प्रभाम् ।।।।
លើកំពូលទង់របស់គេ មានសត្វអក្សរ (ក្រពើ) មួយចុះស្នាក់ មុខបែរទៅទិសខាងត្បូង; វាចឹកទាំងសងខាង ហាក់ដូចជាលួចយកពន្លឺរុងរឿងទាំងមូល—ជាសញ្ញាច្បាស់នៃការបរាជ័យដែលកំពុងខិតជិត។
Verse 40
सारथेर्भहुशश्चास्यसङ्ग्राममवगाहतः ।प्रतोदोन्यपतद्धस्तात्सूतस्यहयसादिनः ।।।।
ពេលគេចូលសមរភូមិ សារថីរបស់គេ—អ្នកជំនាញក្នុងការគ្រប់គ្រងសេះ—បានធ្វើឲ្យកន្ទួតធ្លាក់ពីដៃម្តងហើយម្តងទៀត; នោះក៏ជាលក្ខណៈអពមង្គលនៃការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង។
Verse 41
निर्याणश्रीश्चयाऽस्यासीद्भास्वरावसुदुर्लभाः ।साननाशमुहूर्तेनसमेचस्खलिताहयाः ।।।।
សិរីល្អនៃសង្គ្រាមដ៏ភ្លឺចែងចាំងដែលធ្លាប់អមដំណើររបស់គេ—ជារបស់កម្រ—បានរលាយបាត់ក្នុងមួយភ្លែត; សូម្បីលើដីរាប សេះក៏ជំពប់ដួល ដូចជាសំណាងបានបែរចេញពីគេ។
Verse 42
प्रहस्तंत्वभिनिर्यान्तंप्रख्यातबलपौरुषम् ।युधिनानाप्रहरणाकपिसेनाऽभ्यवर्तत ।।।।
ប៉ុន្តែពេលប្រាហស្តា ចេញមុខ—ល្បីលើកម្លាំង និងវីរភាព—កងទ័ពស្វា ដែលកាន់អាវុធនានាប្រភេទ បានចល័តចូលទៅប្រឈមមុខគាត់ក្នុងសមរភូមិ។
Verse 43
अथघोषस्सुतुमुलोहरीणांसमजायत ।वृक्षानारुजतांचैवगुर्वीरागृह्णतांशिलाः ।।।।
បន្ទាប់មក សំឡេងអ៊ូអរដ៏កក្រើកយ៉ាងខ្លាំងបានកើតឡើងក្នុងចំណោមពួកវានរា; ពួកគេដកដើមឈើឡើង និងកាន់កាប់ថ្មធ្ងន់ៗ ដើម្បីបោះចូលសង្គ្រាម។
Verse 44
नदतांराक्षसानांचवानराणांचगर्जताम् ।उभेप्रमुदितेसैन्येरक्षोगणवनौकसाम् ।।।।वेगितानांसमर्थानामन्योन्यवधकाङ् क्षिणाम् ।परस्परंचाह्वयतांनिनाद्शूयतेमहान् ।।।।
ពេលពួករាក្សសស្រែកហ៊ោ និងពួកវានរាគ្រហឹមរំពង កងទ័ពទាំងពីរ—ហ្វូងរាក្សស និងអ្នករស់នៅព្រៃ—សប្បាយរីករាយ រហ័ស និងមានអំណាច ប្រាថ្នាចង់សម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមក ហៅប្រកួតគ្នា; ហើយសំឡេងកក្រើកដ៏ធំដូចរន្ទះត្រូវបានឮ។
Verse 45
नदतांराक्षसानांचवानराणांचगर्जताम् ।उभेप्रमुदितेसैन्येरक्षोगणवनौकसाम् ।।6.57.44।।वेगितानांसमर्थानामन्योन्यवधकाङ् क्षिणाम् ।परस्परंचाह्वयतांनिनाद्शूयतेमहान् ।।6.57.45।।
ក្នុងចំណោមយុទ្ធជនដែលរហ័ស និងមានសមត្ថភាពទាំងនោះ—ម្នាក់ៗប្រាថ្នាឲ្យសត្រូវវិនាស—ពេលពួកគេហៅប្រកួតគ្នាម្តងហើយម្តងទៀត សំឡេងកក្រើកដ៏ធំបានលាន់ឮ។
Verse 46
ततःप्रहस्तःकपिराजवाहिनीमभिप्रतस्थेविजयायदुर्मतिः ।विवृद्धवेगंश्चविवेशतांचमूंयथामुमूर्षुश्शलभोविभावसुम् ।।।।
បន្ទាប់មក ប្រាហស្តៈ អ្នកមានគំនិតអាក្រក់ បានចេញទៅដើម្បីឈ្នះជ័យជម្នះ ហើយដោយកម្លាំងដែលកាន់តែខ្លាំង គាត់បានចូលបុកចូលក្នុងកងទ័ពរបស់ព្រះរាជាវានរា ដូចមេអំបៅយប់ដែលរត់ចូលភ្លើង ដោយប៉ងទៅរកមរណភាពរបស់ខ្លួន។
Frequently Asked Questions
The sarga stages a governance dilemma: Prahasta states that returning Sītā is the beneficial option, while refusal makes war inevitable; yet he still accepts command out of loyalty, illustrating tension between prudent counsel and compelled martial duty.
Counsel ignored and omens dismissed intensify self-destructive momentum: outward splendor and confidence cannot neutralize adharma-driven resolve, and aggressive certainty may resemble a “moth to flame” when moral and cosmic indicators warn of ruin.
Laṅkā’s fortified posts and the eastern gate are emphasized, alongside wartime ritual culture—fire offerings, honoring brāhmaṇas, consecration of garlands and equipment—framing military mobilization as both civic and sacral activity.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.