
रावणस्य सभाप्रवेशः (Ravana Enters the Royal Assembly and Summons Counsel)
युद्धकाण्ड
សರ್ಗ ១១ បង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរពីព្រះរាជសភាទៅកាន់ការរៀបចំសង្គ្រាម។ រាវណៈដែលខ្សោយដោយក្តីលង់លើនាងម៉ៃថិលី និងដោយផលវិបាកសង្គមនៃអំពើបាប យល់ឃើញថាពេលវេលាបានកន្លងហួសហេតុ ហើយចាត់ទុកការពិគ្រោះយោបល់អំពីសង្គ្រាមថាជាការបន្ទាន់។ គាត់ឡើងលើរថដ៏អស្ចារ្យតុបតែងវិចិត្រ ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់សភា ក្នុងសំឡេងឧបករណ៍តន្ត្រីកក្រើក និងសំឡេងស័ង្ខ។ រក្សសប្រដាប់អាវុធ ស្លៀកពាក់នានា និងកាន់អាវុធផ្សេងៗ គ្រប់គ្នាអមការពារ។ បន្ទាប់មកមានទិដ្ឋភាពពិធីការដ៏អធិកអធម—ផ្លូវរាជការ ឆត្រ ចាមរ ការគោរព និងការសរសើរ—រហូតរាវណៈចូលទៅក្នុងសាលាសភារបស់វិශ්វកម្មា ដែលភ្លឺរលោងជានិច្ច មានសសរមាស និងប្រាក់ ខាងក្នុងភ្លឺដូចកញ្ចក់គ្រីស្តាល់ មានក្រណាត់សូត្រមាសគ្រប និងមានយាមការពារខ្លាំង។ អង្គុយលើបល្ល័ង្កបញ្ចូលត្បូង គាត់បញ្ជាឲ្យទូតរហ័សទៅប្រមូលរក្សសទូទាំងលង្កា សម្រាប់ភារកិច្ចធំប្រឆាំងសត្រូវ។ ការប្រមូលផ្តុំធ្វើឲ្យរាជធានីពេញមនុស្ស; មេដឹកនាំមកដោយរថ សេះ ដំរី និងដើរជើង ចតយានយន្ត ហើយចូលសភាដូចសត្វសិង្ហចូលរូងភ្នំ រក្សាវិន័យក្នុងការអង្គុយ និងស្ងៀមស្ងាត់។ មន្ត្រី អ្នកយុទ្ធ និងចុងក្រោយវិភីษណៈមកដល់; ក្លិនចន្ទន៍ និងធូបក្រអូបពេញសាលា ហើយរាវណៈភ្លឺរលោងក្នុងចំណោមវីរបុរសប្រដាប់អាវុធ ដូចព្រះឥន្ទ្រនៅក្នុងចំណោមវសុ—ពន្លឺអំណាចនយោបាយដែលផ្ទុយនឹងភាពទន់ខ្សោយខាងធម៌។
Verse 1
सबभूवकृशोराजामैथिलीकाममोहितः ।असन्मानाच्चसुहृदांपापंपापेनकर्मणा ।।।।
ព្រះរាជានោះ ស្គមស្គាំងទៅ ដោយត្រូវកាមតណ្ហាចំពោះ ម៉ៃថិលី បំភាន់ចិត្ត; ដោយអំពើបាបរបស់ខ្លួន គាត់ក្លាយជាមនុស្សមានបាប ហើយសូម្បីមិត្តសហាយដែលប្រាថ្នាល្អក៏មើលងាយ និងមិនគោរព។
Verse 2
अतीतसमयेकालेतस्मिन्वैयुधिरावणः ।अमात्यैश्चसुहृद्भिश्चप्राप्तकालममन्यत ।।।।
ពេលវេលាបានកន្លងផុត ហើយវិបត្តិសង្គ្រាមបានជិតមកដល់ រាវណៈបានយល់ថា នេះជាពេលសមគួរ ដើម្បីពិគ្រោះជាមួយអាមាត្យ និងមិត្តស្និទ្ធរបស់ខ្លួន។
Verse 3
सहेमजालविततंमणिविद्रुमभूषितम् ।उपगम्यविनीताश्वमारुरोहमहारथम् ।।।।
បន្ទាប់មក រាវណៈបានចូលទៅជិត ហើយឡើងជិះលើរថធំដ៏រុងរឿងនោះ ដែលបំពាក់ដោយសំណាញ់មាស ប្រដាប់ដោយគ្រឿងមណី និងផ្កាថ្ម ហើយអូសដោយសេះដែលបានបណ្តុះបណ្តាលល្អ។
Verse 4
तमास्थायरथश्रेष्ठंमहामेघसमस्वनम् ।प्रययौरक्षसांश्रेष्ठोदशग्रीवस्सभांप्रति ।।।।
ដសគ្រីវៈ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមរាក្សស បានឡើងជិះលើរថដ៏ប្រសើរ ដែលសំឡេងរញ្ជួយដូចពពកធំគ្រហឹម ហើយបានចេញដំណើរទៅកាន់សភារាជ។
Verse 5
असिचर्मधरायोधास्सर्वायुधधरास्ततः ।राक्षसाराक्षसेन्द्रस्यपुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे ।।।।
បន្ទាប់មក ទាហានរាក្សស ដែលកាន់ដាវ និងខែល ព្រមទាំងសព្វអាវុធគ្រប់ប្រភេទ បានចូលទៅឈរតាំងជួរនៅមុខព្រះអម្ចាស់នៃរាក្សស។
Verse 6
नानाविकृतवेषाश्चनानाभूषणभूषिताः ।पार्श्वतस्पृष्ठतश्चैनंपरिवार्यययुस्तत:।। ।।
បន្ទាប់មក អ្នកដទៃទៀត ដែលស្លៀកពាក់ជារូបរាងប្លែកៗជាច្រើន និងតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ បានដើរទៅមុខ ដោយព័ទ្ធជុំវិញគាត់ពីខាងជើងខាង និងពីខាងក្រោយ។
Verse 7
रथैश्चातिरथाश्शीघ्रंमत्तैश्चवरवारणैः ।अनूत्पेतुर्दशग्रीवमाक्रीडद्भिश्चवाजिभिः ।।।।
បន្ទាប់មក មហារថីលើរថសង្គ្រាម និងអ្នកជិះដំរីសង្គ្រាមល្អឥតខ្ចោះដែលកំពុងមានមុស្ត៍ ព្រមទាំងអ្នកជិះសេះសង្គ្រាមដែលសេះមានកម្លាំងហ៊ានលោតរាំ បានប្រញាប់តាមដាសគ្រីវៈ (រាវណៈ)។
Verse 8
गदापरिघहस्ताश्चशक्तितोमरपाणयः ।परश्वथधराश्चान्येतथाऽन्येशूलपाणयः ।।।।
ខ្លះកាន់គុទ្ទ (កន្ទុយដែក) និងដំបងដែកធ្ងន់ៗ ខ្លះកាន់លំពែង និងតោមរៈ ខ្លះទៀតកាន់ពូថៅសង្គ្រាម ហើយខ្លះទៀតកាន់ត្រីសូលនៅក្នុងដៃ។
Verse 9
ततस्तूर्यसहस्राणांसञ्जज्ञेनिस्स्वनोमहान् ।तुमुलश्शङ्खशब्दश्चसभांगच्छतिरावणे ।।।।
បន្ទាប់មក នៅពេលរាវណៈឆ្ពោះទៅកាន់សភា សំឡេងកងរំពងដ៏ធំបានកើតឡើងពីឧបករណ៍តន្ត្រីរាប់ពាន់ ហើយសំឡេងសង្ខ៍ក៏លាន់ឮយ៉ាងអ៊ូអរ។
Verse 10
सनेमिघोषेणमहान्सहसाऽभिनिनादयन् ।राजमार्गंश्रियाजुष्टंप्रतिपेदेमहारथः ।।।।
មហារថីនោះ បង្កើតសំឡេងកង់រទេះក្រហឹមក្រហាយឲ្យកង្វក់ឡើងភ្លាមៗ ហើយចូលទៅកាន់ផ្លូវរាជមហាវិថីដ៏រុងរឿងស្រស់ស្អាត។
Verse 11
विमलंचातपत्राणांप्रगृहीतमशोभत ।पाण्डुरंराक्षसेन्द्रस्यपूर्णस्ताराधिपोयथा ।।।।
ឆត្រពណ៌សបរិសុទ្ធឥតមលិនរបស់ព្រះមហាក្សត្ររាក្សស ដែលគេកាន់លើកឡើងខ្ពស់នោះ ភ្លឺរលោងដូចព្រះចន្ទពេញវង់ ម្ចាស់នៃផ្កាយទាំងឡាយ។
Verse 12
हेममञ्जरिगर्भेचशुद्धस्फटिकविग्रहे ।चामरव्यजनेतस्यरेजतुस्सव्यदक्षिणे ।।।।
នៅខាងឆ្វេង និងខាងស្តាំរបស់គាត់ មានចាមរពីរដើមភ្លឺរលោង ដោយដងធ្វើពីស្វតិកសុទ្ធថ្លា ហើយមានចង្កោមផ្កាមាសបង្កប់នៅខាងក្នុង។
Verse 13
तेकृताञ्जलयस्सर्वेरथस्थंपृथिवीस्थिताः ।राक्षसाराक्षसश्रेष्ठंशिरोभिस्तंववन्दिरे ।।।।
រាក្សសទាំងអស់នោះ ប្រណមដៃឈរនៅលើដី ខណៈដែលគាត់ស្ថិតលើរទេះ ហើយពួកគេបានឱនក្បាលគោរពវន្ទនាចំពោះអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមរាក្សស។
Verse 14
राक्षसैस्त्सूयमानस्सञ्जयाशीर्भिररिन्दमः ।आससादमहातेजास्सभांविरचितांतदा ।।।।
ដោយត្រូវពួករាក្សសសរសើរ និងប្រសិទ្ធពរជ័យជំនះ រាវណៈអ្នកបំបាក់សត្រូវ មានតេជៈភ្លឺរលោង ក៏បានទៅដល់សភារាជវាំងដែលសាងសង់យ៉ាងវិចិត្រនោះនៅពេលនោះ។
Verse 15
सुवर्णरजतास्तीर्णांविशुद्धस्फटिकान्तराम् ।विराजमानोवपुषारुक्मपट्टोत्तरच्छदाम् ।।।।तांपिशाचशतै: षङ्भिरभिगुप्तांसदाप्रभाम् ।प्रविवेशमहातेजास्सुकृतांविश्वकर्मणा ।।।।
ព្រះអង្គមានតេជៈធំ រលោងដោយរូបកាយ បានចូលទៅក្នុងសភានោះ—ដែលវិશ્વកರ್ಮា បានច្នៃយ៉ាងល្អ—តុបតែងដោយមាស និងប្រាក់ ខាងក្នុងថ្លាបរិសុទ្ធដូចស្វតិក ប្រកបដោយក្រណាត់មាសភ្លឺរលោង ស្ថិតក្នុងពន្លឺជានិច្ច ហើយមានពិសាច ៦០០ នាក់ការពារ។
Verse 16
सुवर्णरजतास्तीर्णांविशुद्धस्फटिकान्तराम् ।विराजमानोवपुषारुक्मपट्टोत्तरच्छदाम् ।।6.11.15।।तांपिशाचशतै: षङ्भिरभिगुप्तांसदाप्रभाम् ।प्रविवेशमहातेजास्सुकृतांविश्वकर्मणा ।।6.11.16।।
ព្រះអង្គមានតេជៈធំ រលោងដោយរូបកាយ បានចូលទៅក្នុងសភានោះ—ដែលវិશ્વកರ್ಮា បានច្នៃយ៉ាងល្អ—តុបតែងដោយមាស និងប្រាក់ ខាងក្នុងថ្លាបរិសុទ្ធដូចស្វតិក ប្រកបដោយក្រណាត់មាសភ្លឺរលោង ស្ថិតក្នុងពន្លឺជានិច្ច ហើយមានពិសាច ៦០០ នាក់ការពារ។
Verse 17
तस्यांसवैडूर्यमयंप्रियकाजिनसम्वृतम् ।महत्सोपाश्रयंभेजेरावणःपरमासनम् ।।।।
នៅក្នុងសភានោះ រាវណៈបានអង្គុយលើអាសនៈដ៏ធំ និងប្រសើរបំផុត តុបតែងដោយត្បូងវៃឌូរ្យៈ គ្របដោយស្បែកដ៏មានតម្លៃជាទីពេញចិត្ត ហើយមានខ្នើយពឹងជាស្រេច។
Verse 18
तत: शशासेश्वरवद्दूतान्लघुपराक्रमान् ।समानयतमेक्षिप्रमिहैतान्राक्षसानिति ।।कृत्यमस्तिमहज्जानेकर्तव्यमितिशत्रुभिः ।।।।
បន្ទាប់មក ដូចជាព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអង្គបានបញ្ជាទូតដែលរហ័សរហួនថា៖ «ចូរនាំពួករាក្សសទាំងនោះមកទីនេះឲ្យខ្ញុំភ្លាមៗ។ ចូរដឹងថា មានកិច្ចការធំមួយត្រូវធ្វើប្រឆាំងសត្រូវ»។
Verse 19
राक्षसास्तद्वचश्श्रुत्वालङ्कायांपरिचक्रमुः ।।।।अनुगेहमवस्थायविहारशयनेषुच ।उद्यानेषुचरक्षांसिचोदयन्तोह्यभीतवत् ।।।।
ពេលបានឮព្រះបន្ទូលនោះ ពួករាក្សសបានដើរវិលវល់ទូទាំងលង្កា ទៅតាមផ្ទះមួយៗ ទាំងកន្លែងកម្សាន្ត បន្ទប់ដេក និងសួនឧទ្យាន ដោយមិនភ័យខ្លាច ធ្វើការដាស់ និងជំរុញមិត្តរួមពួកគេ។
Verse 20
राक्षसास्तद्वचश्श्रुत्वालङ्कायांपरिचक्रमुः ।।6.11.19।।अनुगेहमवस्थायविहारशयनेषुच ।उद्यानेषुचरक्षांसिचोदयन्तोह्यभीतवत् ।।6.11.20।।
ពេលបានឮព្រះបន្ទូលនោះ ពួករាក្សសបានដើរវិលវល់ទូទាំងលង្កា ទៅតាមផ្ទះមួយៗ ទាំងកន្លែងកម្សាន្ត បន្ទប់ដេក និងសួនឧទ្យាន ដោយមិនភ័យខ្លាច ធ្វើការដាស់ និងជំរុញមិត្តរួមពួកគេ។
Verse 21
तेरथान् रुचिरानेकेदृप्तानेकेपृथग्घयान् ।नागानेकेऽधिरुरुहुर्जग्मुश्चैकेपदातयः ।।।।
ក្នុងចំណោមរាក្សសទាំងនោះ ខ្លះបានចេញដំណើរលើរថស្រស់ស្អាត ខ្លះជិះសេះដ៏អង់អាច ខ្លះឡើងលើដំរី ហើយខ្លះទៀតដើរទៅដោយជើង។
Verse 22
सापुरीपरमाकीर्णारथकुञ्जरवाजिभिः ।सम्पतद्भिर्विरुरुचेगरुत्मद्भिरिवाम्बरम् ।।।।
ទីក្រុងនោះបានកកកុញយ៉ាងខ្លាំងដោយរថ ដំរី និងសេះដែលរត់ប្រញាប់ប្រញាល់ ហើយបានភ្លឺរលោងដូចមេឃដែលពោរពេញដោយហ្វូងបក្សីមានស្លាប។
Verse 23
तेवाहनाव्यवस्थाप्ययानानिविविधानिच ।सभांपद्भिःप्रविविशुस्सिंहागिरिगुहामिव ।।।।
ក្រោយពីរៀបចំយានជំនិះនានាឲ្យបានសណ្ដាប់ធ្នាប់នៅមាត់ច្រកហើយ ពួកគេបានដើរជើងចូលទៅក្នុងសាលាព្រះរាជវាំង—ដូចសត្វសិង្ហចូលទៅក្នុងរូងភ្នំ។
Verse 24
राज्ञःपादौगृहीत्वातुराज्ञातेप्रतिपूजिताः ।पीठेष्वन्येबृसीष्वन्येभूमौकेचिदुपाविशन् ।।।।
ពួកគេបានកាន់ព្រះបាទរបស់ព្រះរាជា ហើយត្រូវបានទទួលស្វាគមន៍ដោយកិត្តិយសតាមគួរគាប់; បន្ទាប់មកពួកគេអង្គុយ—ខ្លះលើកៅអីតូចៗ ខ្លះលើកន្ទេល និងខ្លះលើដី។
Verse 25
तेसमेत्यसभायांवैराक्षसाराजशासनात् ।यथार्हमुपतस्थुस्तेरावणंराक्षसाधिपम् ।।।।
ដូច្នេះ តាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះរាជា ពួករាក្សសបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងសភា ហើយឈរឬអង្គុយតាមលំដាប់ឋានៈ ដើម្បីបម្រើ និងគោរពរាវណៈ មេដឹកនាំរាក្សស។
Verse 27
मन्त्रिणश्चयथामुख्यानिश्चयार्थेषुपण्डिताः ।अमात्याश्चगुणोपेतास्सर्वज्ञाबुद्धिदर्शनाः ।।6.11.26।।समीयुस्तत्रशतशशूराश्चबहवस्तदा ।सभायांहेमवर्णायांसर्वार्थस्यसुखायवै ।।6.11.27।।
ដូច្នេះ តាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះរាជា ពួករាក្សសបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងសភា ហើយឈរឬអង្គុយតាមលំដាប់ឋានៈ ដើម្បីបម្រើ និងគោរពរាវណៈ មេដឹកនាំរាក្សស។
Verse 28
ततोमहात्माविपुलंसुयुग्यंरथम्वरंहेमविचित्रिताङ्गम् ।शुभंसमास्थायययौयशस्वीविभीषणस्संसदमग्रजस्य ।।।।
បន្ទាប់មក វិភីษណៈ អ្នកមានកិត្តិយស និងមានចិត្តវិសាល បានឡើងជិះរថដ៏មង្គល និងល្អឥតខ្ចោះ—ទូលាយ ចងសេះបានល្អ និងតុបតែងដោយលំនាំមាសយ៉ាងវិចិត្រ—ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់សភារបស់បងប្រុសច្បងរបស់គាត់។
Verse 29
सपूर्वजायावरजश्शशंसनामाथपश्चाश्चरणौववन्दे ।शुकःप्रहस्तश्चतथैवतेभ्योददौयथार्हंपृथगासनानि ।।।।
ប្អូនប្រុសបានប្រកាសនាមរបស់ខ្លួនជាមុន ហើយបន្ទាប់មកបានក្រាបបង្គំចុះដល់បាតជើងបងប្រុស។ សុកៈ និងប្រហស្តៈក៏បានរៀបចំអាសនៈឲ្យពួកគេដោយឡែកៗ តាមសមគួរនៃឋានានុក្រម។
Verse 30
सुवर्णनानामणिभूषणानांसुवाससांसंसदिराक्षसानाम् ।तेषांपरार्घ्यागुरुचन्दनानांस्रजाश्चगन्धाःप्रववुस्समन्तात् ।।।।
ក្នុងសភានោះ ពួករាក្សសដែលតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការមាស និងត្បូងមណីជាច្រើនប្រភេទ ព្រមទាំងស្លៀកពាក់វស្ត្រល្អប្រណិត បានបញ្ចេញក្លិនក្រអូបនៃឈើអាហ្គរូដ៏មានតម្លៃ និងចន្ទន៍ក្រអូប រួមទាំងក្លិនផ្កាពីស្រាជា ដែលលាតសន្ធឹងទៅគ្រប់ទិស។
Verse 31
नचुक्रुशुर्नानृतमाहकश्चित्सभापदोनापिजजल्पुरुच्चैः ।संसिद्धार्थास्सर्वएवोग्रवीर्याभर्तुस्सर्वेददृशुश्चाननंते ।।।।
ពួកអ្នកនៅក្នុងសភាមិនបានស្រែកអ៊ូអរ មិនមាននរណាម្នាក់និយាយពាក្យមិនពិត ហើយក៏មិននិយាយសម្លេងខ្លាំងឡើយ។ ពួកគេទាំងអស់សុទ្ធតែមានសមត្ថភាព និងក្លាហានរឹងមាំ ហើយទាំងអស់បានផ្តោតភ្នែកទៅលើមុខម្ចាស់របស់ខ្លួន។
Verse 32
सरावणश्शस्त्रभृतांमनस्विनांमहाबलानांसमितौमनस्वी ।तस्यांसभायांप्रभयाचकाशेमध्येवसूनामिववज्रहस्तेः ।।।।
រាវណៈដ៏ក្លាហាននោះ នៅកណ្ដាលពួកអ្នកកាន់អាវុធដែលមានចិត្តមាំមួន និងកម្លាំងមហិមា ក្នុងសមរភូមិ បានភ្លឺរលោងនៅក្នុងសភានោះ—ដូចវជ្រហស្ត (ឥន្ទ្រ) នៅកណ្ដាលពួកវសុក្នុងសង្គ្រាម។
The sarga presents a leadership inflection point: Rāvaṇa, morally compromised by passion and prior sinful conduct, nevertheless initiates formal war-counsel and mobilization—highlighting the tension between outward sovereignty (pageantry, protocol) and inner ethical deterioration.
Power and splendor cannot substitute for dharmic legitimacy: the text juxtaposes Rāvaṇa’s radiant court and disciplined retinue with the statement that sinful action and desire weaken the ruler, implying that governance requires self-mastery and truthful counsel.
Key landmarks include Laṅkā’s royal road and the Viśvakarmā-constructed sabhā. Culturally, the chapter documents court etiquette—salutations, hierarchical seating, silence in assembly, royal insignia (canopy, cāmara), and the logistics of mustering forces across the city.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.