Previous Verse

Shloka 51

त्रिजटास्वप्नवर्णनम्

Trijata’s Dream-Omens and the Rakshasis’ Reversal

पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टःपुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी।सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनःपुनश्चोदयतीव हृष्टः।।5.27.51।।

pakṣī ca śākhā-nilayaṁ praviṣṭaḥ punaḥ punaś cottama-sāntva-vādī | su-svāgatāṁ vācam udīrayānaḥ punaḥ punaś codayatīva hṛṣṭaḥ || 5.27.51 ||

ហើយសត្វបក្សីមួយ ក៏ចូលទៅកាន់សំបុកស្លឹករុក្ខជាតិលើមែកឈើម្តងហើយម្តងទៀត បន្លឺសំឡេងលួងលោមដ៏ល្អប្រសើរ បញ្ចេញពាក្យស្វាគមន៍ដ៏ផ្អែមល្ហែម ដូចជាលើកទឹកចិត្តនាងដោយសេចក្តីរីករាយជាញឹកញាប់។

पक्षीa bird
पक्षी:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular)
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्ययम्)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction: 'and')
शाखाbranch
शाखा:
समास-पूर्वपद (compound member)
TypeNoun
Rootशाखा (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, nominative singular); समासे पूर्वपदम्
निलयम्abode, resting-place
निलयम्:
कर्म (object; goal of entering)
TypeNoun
Rootनिलय (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, accusative singular); समासे उत्तरपदम्
शाखानिलयम्a resting-place on the branch(es)
शाखानिलयम्:
कर्म (object; goal of entering)
TypeNoun
Rootशाखा + निलय (प्रातिपदिक-द्वयम्)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative: 'of/on the branch'); पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, accusative singular)
प्रविष्टःhaving entered
प्रविष्टः:
कर्ता-विशेषणम् (predicate/qualifier of subject)
TypeVerb
Rootप्र + √विश् (धातुः) → प्रविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
Formभूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि/कर्तरि प्रयोगे 'entered' (past participle, nominative singular masculine)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषणम् (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्ययम्)
Formकाल/पुनरावृत्ति-अव्ययम् (adverb of repetition: 'again')
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषणम् (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्ययम्)
Formकाल/पुनरावृत्ति-अव्ययम् (adverb of repetition: 'again')
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्ययम्)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction; here linking with previous repetition)
उत्तमexcellent, best
उत्तम:
समास-पूर्वपद (compound member)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिकम्)
Formसमासे पूर्वपदम्; गुणवाचक-विशेषणम् (qualifier in compound)
सान्त्वsoothing (consolation)
सान्त्व:
समास-अङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootसान्त्व (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम् (सामान्यतः), समासे मध्यपदम्; 'सान्त्व' = consolation/soothing speech
वादीspeaker, utterer
वादी:
कर्ता (agent/subject; apposition to पक्षी)
TypeNoun
Root√वद् (धातुः) → वादिन्/वादी (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular); 'speaker/utterer'
उत्तमसान्त्ववादीone who utters excellent soothing words
उत्तमसान्त्ववादी:
कर्ता (agent/subject; विशेषणरूपेण पक्षिणः)
TypeNoun
Rootउत्तम + सान्त्व + वादी (प्रातिपदिक-समूहः)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (determinative: 'one who utters excellent soothing words'); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular)
सुस्वागताम्very welcome, auspicious
सुस्वागताम्:
कर्म-विशेषणम् (qualifier of object)
TypeAdjective
Rootसु + स्वागत (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, accusative singular); वाचम् इति विशेषणम्
वाचम्speech, words, utterance
वाचम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, accusative singular)
उदीरयानःuttering, expressing
उदीरयानः:
कर्ता-विशेषणम् (concomitant action of subject)
TypeVerb
Rootउद् + √ईर्/√ईरय् (धातुः) → उदीरयत् (शतृ-कृदन्तः)
Formवर्तमानकृदन्तः (शतृ-प्रत्ययान्तः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि (present active participle, nominative singular masculine)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषणम् (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्ययम्)
Formकाल/पुनरावृत्ति-अव्ययम् (adverb: 'again')
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषणम् (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्ययम्)
Formकाल/पुनरावृत्ति-अव्ययम् (adverb: 'again')
चोदयतिprompts, urges
चोदयति:
क्रिया (finite verb)
TypeVerb
Root√चुद् (धातुः)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (present indicative, 3rd person singular, parasmaipada)
इवas if
इव:
उपमान-निर्देशक (comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्ययम्)
Formउपमा-अव्ययम् (particle of comparison: 'as if')
हृष्टःjoyous, delighted
हृष्टः:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिकम्; √हृष् धातोः निष्पन्नम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular); पक्षिणः विशेषणम्

"One can see the bird which utters excellent sweet notes indicating happy tidings, entering again and again the foliage of the tree, a delightful bird, as if prompting Sita again and again to rejoice.ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে সপ্তবিংশস্সর্গঃ৷Thus ends the twentyseventh sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

S
Sītā (implied by context)

FAQs

Dharma includes sustaining courage through truthful signs and wise consolation; the verse presents nature’s ‘encouragement’ as strengthening right resolve instead of surrendering to fear.

After Trijaṭā’s dream, auspicious omens continue; a bird’s repeated, sweet calls are interpreted as favorable tidings, consoling Sītā in captivity.

Resilience and receptivity to dharmic reassurance—Sītā’s capacity to endure by holding to meaningful signs rather than being crushed by circumstances.