Shloka 24

Devanagari script

दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणा:।एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा।।1.53.24।।

Transliteration

darśaś ca pūrṇamāsaś ca yajñāś caivāptadakṣiṇāḥ | etad eva hi me rājan vividhāś ca kriyās tathā || 1.53.24 ||

Translation

ឱ ព្រះរាជា ដោយសារនាងនេះ ពិធី ដರ್ಶ (Darśa) និង ពូរណមាស (Pūrṇamāsa) របស់ខ្ញុំបានសម្រេច; យជ្ញ (yajña) ទាំងឡាយដែលមានទក្ខិណា (dakṣiṇā) សមរម្យក៏បានសម្រេច; ហើយកិច្ចពិធីសក្ការៈផ្សេងៗជាច្រើនផងដែរ។

Word by Word

• दर्शः: Darśa rite
• दर्शः: कर्ता/विषय (Subject/topic in list)
• Type: Noun
• Root: दर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• पूर्णमासः: Pūrṇamāsa rite
• पूर्णमासः: कर्ता/विषय (in list)
• Type: Noun
• Root: पूर्णमास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• यज्ञाः: sacrifices
• यज्ञाः: कर्ता/विषय (in list)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• एव: indeed
• एव: अवधारण
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम्

• आप्तदक्षिणाः: with duly given fees
• आप्तदक्षिणाः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आप्त + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (येषां दक्षिणा आप्ता/यथोचित-प्राप्ता ते = those whose fees are duly given); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (adjective) यज्ञाः

• एतत्: this
• एतत्: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed
• एव: अवधारण
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम्

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम्

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• विविधाः: various
• विविधाः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (adjective) क्रियाः

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• क्रियाः: rites
• क्रियाः: विधेय/विषय (Predicate/list item)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb: 'also/likewise')

Context

O King! verily this Sabala is useful for my darsa and purnamasa sacrifices, for appropriate gifts and various rites.

Characters & Entities

• Yajña
• Dakṣiṇā (ritual gifts/fees)
• Śabalā (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is sustained through rightful means: resources dedicated to sacred obligations should not be diverted, because they enable duties that benefit the moral order.

What is the narrative situation?

Vasiṣṭha justifies his refusal by stating Śabalā’s indispensable role in performing essential Vedic rites and properly honoring sacrificial obligations.

Which character virtue is emphasized?

Duty-consciousness: Vasiṣṭha’s commitment to correct performance of rites and truthful articulation of his obligations.