Sarga 49
अहल्याशापमोक्षः — The Release of Ahalya and Indra’s Restoration
बालकाण्ड
សರ್ಗនេះបញ្ចូលរឿងពិធីយជ្ញាដ៏ទេវភាពជាមួយនឹងការស្ដារឡើងវិញនៃធម៌។ ឥន្ទ្រៈ ដោយបានរារាំងតបៈរបស់ឥសី គោតម និងល្មើសព្រំដែនសេចក្ដីសុចរិតក្នុងជីវិតគ្រួសារ ត្រូវទទួលកំហឹង និងសាបរបស់ឥសី។ គាត់សោកស្តាយចំពោះការបាត់បង់ និងការអាម៉ាស់ ហើយសុំវិធានសង្រ្គោះពីទេវតាទាំងឡាយ ដោយមានអគ្គនីជាអ្នកដឹកនាំ។ តាមបញ្ជារបស់អគ្គនី ពិត្រឹទេវៈបានភ្ជាប់អណ្ឌកោសរបស់ចៀមឈ្មោលឲ្យឥន្ទ្រៈ ដើម្បីស្ដារភាពខ្វះខាត ហើយបង្កើតទំនៀមក្នុងពិធីយជ្ញាថា ចៀមឈ្មោលដែលត្រូវកាត់ក៏អាចទទួលជាគ្រឿងបូជាបាន។ បន្ទាប់មក វិશ્વាមិត្រ ប្រាប់ព្រះរាមឲ្យចូលទៅអាស្រមរបស់គោតម ដើម្បីដោះសាបនាង អហល្យា ដែលត្រូវសាបឲ្យលាក់ខ្លួនមិនឲ្យឃើញ រហូតដល់ព្រះរាមមកដល់។ ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណ តាមការដឹកនាំរបស់វិશ્વាមិត្រ បានឃើញនាងអហល្យា—ពន្លឺសុទ្ធសាធនៃតបៈត្រូវពិពណ៌នាដោយអุปមាដូចពន្លឺព្រះចន្ទត្រូវអ័ព្ទបាំង និងភាពភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យ។ ពេលអស់កាលសាប បងប្អូនទាំងពីរប៉ះជើងនាង; នាងអហល្យាទទួលស្វាគមន៍តាមប្រពៃណី (pādya, arghya, ātithya) ហើយមានពិធីអបអរសាទរពីស្ថានសួគ៌៖ ផ្កាធ្លាក់ពីមេឃ សំឡេងស្គរទេវៈ កន្ធរវៈ និងអប្សរាច្រៀងរាំ។ គោតមឥសីបានជួបជុំវិញនាងអហល្យាវិញ គោរពព្រះរាម ហើយបន្តតបៈ; ព្រះរាមបន្តដំណើរទៅមិថិលា។
Shlokas
Verse 1
अफलस्तु ततश्शक्रो देवानग्निपुरोगमान्।अब्रवीत्त्रस्तवदनस्सर्षिस्सङ्घान् सचारणान्।।।।
បន្ទាប់មក សក្រណ៍ (ឥន្ទ្រ) ដែលបានបាត់បង់ភាពជាបុរស ហើយមានព្រះមុខភ័យខ្លាច បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ពួកទេវតា—មានអគ្គិជាមុខ—រួមទាំងសភារិសី និងពួកចារណៈ។
Verse 2
कुर्वता तपसो विघ्नं गौतमस्य महात्मन:।क्रोधमुत्पाद्य हि मया सुरकार्यमिदं कृतम्।।।।
ដោយខ្ញុំបានបង្កឧបសគ្គដល់តបៈរបស់មហាត្មា គោតមៈ ខ្ញុំបានបង្កឲ្យព្រះអង្គខឹងក្រហាយ; ដូច្នេះ កិច្ចការនេះខ្ញុំបានធ្វើឡើង ដើម្បីបម្រើព្រះទេវតាទាំងឡាយ។
Verse 3
अफलोऽस्मि कृतस्तेन क्रोधात्सा च निराकृता।शापमोक्षेण महता तपोऽस्यापहृतं मया।।।।
ដោយសារកំហឹងរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំត្រូវបានធ្វើឲ្យបាត់បង់កម្លាំងបុរសភាព ហើយនាងក៏ត្រូវបានបដិសេធចោល។ តាមរយៈព្រះបណ្តាសាដ៏ធំនេះ និងលក្ខខណ្ឌនៃការរំដោះពីបណ្តាសា តបៈសក្តិរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានបន្ថយដោយសារខ្ញុំ។
Verse 4
तस्मात्सुरवरास्सर्वे सर्षिस्सङ्घास्सचारणा: ।सुरसाह्यकरं सर्वे सफलं कर्तुमर्हथ।।।।
ដូច្នេះហើយ ឱ ព្រះទេវតាដ៏ប្រសើរបំផុតទាំងឡាយ—ជាមួយក្រុមឥសី និងចារណៈទាំងអស់—ព្រោះខ្ញុំបានប្រព្រឹត្តដើម្បីប្រយោជន៍របស់ព្រះទេវតា សូមព្រះអង្គទាំងអស់គ្នាជួយធ្វើឲ្យខ្ញុំបានស្ដារឡើងវិញឲ្យពេញលេញដូចដើម។
Verse 5
शतक्रतोर्वचश्श्रुत्वा देवास्साग्निपुरोगमा:।पितृदेवानुपेत्याहु स्सह सर्वैर्मरुद्गणै:।।।।
ពេលបានឮព្រះវាចារបស់ សតក្រតុ ព្រះទេវតាទាំងឡាយដែលមានព្រះអគ្គនីជាមុខដឹកនាំ ហើយមានកងមារុតទាំងអស់អមដំណើរ បានចូលទៅជួបពិត្រឹទេវៈ ហើយបាននិយាយទៅកាន់ពួកគេ។
Verse 6
अयं मेषस्सवृषणश्शक्रो ह्यवृषण: कृत:।मेषस्य वृषणौ गृह्य शक्रायाऽशु प्रयच्छथ।।।।
“ចៀមឈ្មោលនេះមានអណ្ដាតពូជ (អណ្ដាតស្វាស) ប៉ុន្តែឥន្ទ្រៈ (ឝក្រ) ត្រូវបានធ្វើឲ្យគ្មានវា។ ចូរយកអណ្ដាតពូជរបស់ចៀមនេះ ហើយប្រញាប់ប្រគល់ឲ្យឥន្ទ្រៈ។”
Verse 7
अफलस्तु कृतो मेष: परां तुष्टिं प्रदास्यति।भवतां हर्षणार्थाय ये च दास्यन्ति मानवा:।।1.49.7।।
“ទោះបីចៀមនោះត្រូវបានធ្វើឲ្យគ្មានអណ្ដាតពូជក៏ដោយ វានឹងនៅតែផ្តល់សេចក្តីពេញចិត្តដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដើម្បីបង្កើតសេចក្តីរីករាយដល់ពួកអ្នក និងដល់មនុស្សទាំងឡាយដែលនឹងយកវាមកថ្វាយបូជា។”
Verse 8
अग्नेस्तु वचनं श्रुत्वा पितृदेवास्समागता:।उत्पाट्य मेषवृषणौ सहस्राक्षे न्यवेशयन्।।।।
ពេលបានឮព្រះវាចនៈរបស់អគ្គិ (អគ្និ) ពិត្រទេវតាទាំងឡាយបានប្រមូលផ្តុំគ្នា; ពួកគេបានដកអណ្ដាតពូជរបស់ចៀមចេញ ហើយដាក់បញ្ចូលទៅលើសហស្ស្រាក្ស (ឥន្ទ្រៈ)។
Verse 9
तदा प्रभृति काकुत्स्थ पितृदेवास्समागता:।अफलान् भुञ्जते मेषान् फलैस्तेषामयोजयन्।।।।
“ឱ កាកុតស្ថ! ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ពិត្រទេវតាទាំងឡាយដែលប្រមូលផ្តុំគ្នា បានទទួលចៀមឈ្មោលដែលគ្មានអណ្ដាតពូជជាគ្រឿងថ្វាយបូជា ព្រោះអណ្ដាតពូជនោះបានភ្ជាប់ទៅឲ្យឥន្ទ្រៈរួចហើយ។”
Verse 10
इन्द्रस्तु मेषवृषणस्तदाप्रभृति राघव।गौतमस्य प्रभावेन तपसश्च महात्मन:।।।।
ឱ រាឃវៈ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ឥន្ទ្រមានអណ្ឌៈរបស់ចៀមឈ្មោល; នេះដោយអานุភាពនៃតបៈ និងឥទ្ធិពលរបស់មហាត្មៈគោតម។
Verse 11
तदागच्छ महातेज आश्रमं पुण्यकर्मण:।तारयैनां महाभागामहल्यां देवरूपिणीम्।।।।
ដូច្នេះ ឱព្រះអង្គមានតេជៈដ៏មហិមា សូមយាងចូលទៅកាន់អាស្រមរបស់ព្រះគោតម អ្នកប្រព្រឹត្តកុសលដ៏បរិសុទ្ធ ហើយសូមប្រោសលោះនាងអហល្យា អ្នកមានភាគ្យសំណាង ងាមដូចទេវរូប ឲ្យរួចផុតពីចំណងនោះ។
Verse 12
विश्वामित्रवचश्श्रुत्वा राघवस्सहलक्ष्मण:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य तमाश्रममथाविशत्।।।।
ពេលបានស្តាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះវិશ્વាមិត្រ រួចហើយ ព្រះរាមជាមួយព្រះលក្ខ្មណ៍ បានចូលទៅកាន់អាស្រមនោះ ដោយអញ្ជើញព្រះវិશ્વាមិត្រ ឲ្យដើរនាំមុខដោយកិត្តិយស។
Verse 13
ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।।।मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।
ហើយព្រះអង្គបានឃើញនាងអហល្យា អ្នកមានភាគ្យដ៏មហិមា ពន្លឺរបស់នាងភ្លឺចែងចាំងដោយអំណាចតបៈ—ល្អិតល្អន់ដល់ថ្នាក់ថា ទោះមនុស្ស ទេវតា និងអសុរា ប្រមូលមកជាមួយគ្នាក៏ពិបាកមើលឃើញ។ នាងហាក់ដូចរូបទិព្វមួយ ដែលព្រះធាតា (អ្នកបង្កើត) បង្កើតឡើងដោយការខិតខំយ៉ាងពិសេស ដូចពន្លឺព្រះចន្ទពេញវង់ដែលត្រូវអ័ព្ទនិងពពកបាំង និងដូចពន្លឺព្រះអាទិត្យដ៏មិនអាចឈ្នះបាន ដែលភ្លឺចែងចាំងនៅកណ្ដាលទឹក។
Verse 14
ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।1.49.13।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।1.49.14।। मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।
ការពិពណ៌នានេះបន្តដដែល៖ ព្រះរាមបានឃើញនាងអហល្យា ភ្លឺចែងចាំងដោយតបៈ ហើយសូម្បីសត្វលោកប្រមូលមកជាមួយគ្នាក៏ពិបាកមើលឃើញ។ នាងហាក់ដូចរូបទិព្វដែលព្រះអ្នកបង្កើតបានបង្កើតដោយការខិតខំ ដូចពន្លឺព្រះចន្ទពេញវង់ត្រូវអ័ព្ទនិងពពកបាំង និងដូចពន្លឺព្រះអាទិត្យដ៏មិនអាចទប់ទល់បាន ស្រស់ស្អាតភ្លឺចែងចាំងតាមរយៈទឹក។
Verse 15
सा हि गौतमवाक्येन दुर्निरीक्ष्या बभूव ह।।।।त्रयाणामपि लोकानां यावद्रामस्य दर्शनम्।
ព្រោះដោយព្រះវាចារបស់ព្រះគោតម នាងបានក្លាយជាអ្នកមើលមិនឃើញ—សូម្បីសម្រាប់បីលោក—រហូតដល់ពេលដែលព្រះរាមបានមកបង្ហាញព្រះអង្គ និងបានឃើញនាង។
Verse 16
शापस्यान्तमुपागम्य तेषां दर्शनमागता।।।।राघवौ तु ततस्तस्या: पादौ जगृहतुस्तदा।
ពេលព្រះបណ្តាសាឈានដល់ទីបញ្ចប់ នាងបានបង្ហាញខ្លួនមកឲ្យពួកគេឃើញ។ បន្ទាប់មក ព្រះរាឃវៈទាំងពីរ បានកាន់ព្រះបាទរបស់នាងដោយគោរពបំផុត ដើម្បីថ្វាយបង្គំ។
Verse 17
स्मरन्ती गौतमवच: प्रतिजग्राह सा च तौ।।।।पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा।।।।
ដោយរំលឹកព្រះវាចនៈរបស់ព្រះគោតមៈ នាងបានទទួលទាំងពីរដោយកិត្តិយស; នាងបាននាំទឹកលាងជើង (បាទ្យ) អរឃ្យសម្រាប់ការគោរពបូជា និងការស្វាគមន៍ភ្ញៀវ (អាតិថ្យ) ដោយចិត្តស្ងប់ស្ងាត់។ ព្រះកាកុតស្ថៈ (ព្រះរាម) បានទទួលពិធីទាំងនេះតាមវិធីដែលប្រពៃណីបានកំណត់។
Verse 18
स्मरन्ती गौतमवच: प्रतिजग्राह सा च तौ।।1.49.17।।पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा।।1.49.18।।
ដោយរំលឹកព្រះវាចនៈរបស់ព្រះគោតមៈ នាងបានស្វាគមន៍ពួកគេដោយកិត្តិយស—នាំទឹកលាងជើង (បាទ្យ) អរឃ្យសម្រាប់ការគោរពបូជា និងអាតិថ្យ (ការទទួលភ្ញៀវ) ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ពេញលេញ។ ព្រះកាកុតស្ថៈ (ព្រះរាម) បានទទួលវាតាមអំពើដែលប្រពៃណីធម៌បានអនុម័ត។
Verse 19
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनै:।गन्धर्वाप्सरसां चैव महानासीत्समागम:।।।।
មានភ្លៀងផ្កាដ៏ធំធេងធ្លាក់ចុះ ព្រមទាំងសំឡេងស្គរទិព្វកងរំពង; ហើយក៏មានការជួបជុំដ៏អស្ចារ្យរបស់គន្ធព្វ និងអប្សរា ផងដែរ។
Verse 20
साधु साध्विति देवास्तामहल्यां समपूजयन्।तपोबलविशुद्धाङ्गी गौतमस्य वशानुगाम्।।।।
ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានគោរពបូជាអហល្យា ហើយអំពាវនាវថា «សាធុ! សាធុ!»—នាងដែលអង្គកាយបានបរិសុទ្ធដោយកម្លាំងតបៈ ហើយឥឡូវនេះស្ថិតក្នុងការគោរពតាមអំណាច និងព្រះបញ្ជារបស់ព្រះគោតមៈ។
Verse 21
गौतमोऽपि महातेजा अहल्यासहितस्सुखी।रामं सम्पूज्य विधिवत्तपस्तेपे महातपा:।।।।
ព្រះគោតមៈផងដែរ—មានតេជៈដ៏ខ្លាំង និងជាមហាតបស—មានសេចក្តីសុខរួមជាមួយអហល្យា។ បន្ទាប់ពីគោរពបូជាព្រះរាមតាមពិធីវិធីយ៉ាងត្រឹមត្រូវហើយ ព្រះអង្គក៏បន្តការតបៈដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 22
रामोऽपि परमां पूजां गौतमस्य महामुने:।सकाशाद्विधिवत्प्राप्य जगाम मिथिलां तत:।।।।
ព្រះរាមក៏ដូចគ្នា បានទទួលការគោរពបូជាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតពីមហាមុនី គោតម តាមពិធីវិធីត្រឹមត្រូវ ហើយបន្ទាប់មកបានចាកចេញពីទីនោះទៅកាន់មិថិលា។
Frequently Asked Questions
The sarga presents the consequences of Indra’s misconduct and interference with a sage’s austerities, showing how transgression against marital and ascetic boundaries triggers curse, social rupture, and the need for restitution within a cosmic-ritual order.
Tapas and dharma are depicted as real forces that shape visibility, honor, and cosmic balance: wrongdoing yields tangible loss, while purification and rightful intervention (Rāma’s touch and Ahalyā’s disciplined hospitality) restore order without erasing accountability.
Gautama’s āśrama functions as the cultural landmark of ascetic authority and ritual hospitality (pādya–arghya–ātithya), while the narrative transition toward Mithilā signals the next socio-political milestone leading to Janaka’s court and the marriage episode.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.