Shloka 7

गङ्गावतरण-समापनः

Conclusion of the Descent of Gaṅgā

Devanagari script

पितामहानां सर्वेषां त्वमत्र मनुजाधिप ।कुरुष्व सलिलं राजन् प्रतिज्ञामपवर्जय।।1.44.7।।

Transliteration

pitāmahānāṃ sarveṣāṃ tvam atra manujādhipa | kuruṣva salilaṃ rājan pratijñām apavarjaya || 1.44.7 ||

Translation

ឱ អធិបតីនៃមនុស្ស! ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! នៅទីនេះ សូមព្រះអង្គធ្វើការបូជាទឹក (តર્ખណ/តរពណ) ជូនដល់បុព្វបុរសទាំងអស់ ហើយបំពេញព្រះបន្ទូលសច្ចាប្រណិធានរបស់ព្រះអង្គឲ្យសម្រេច។

Word by Word

• पितामहानाम्: of the ancestors (grandfathers)
• पितामहानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण (qualifying pitāmahānām)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• मनुजाधिप: O lord of men
• मनुजाधिप: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मनुज (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ('lord of men'); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• कुरुष्व: do, perform
• कुरुष्व: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु; √कृ)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• सलिलम्: water (libation)
• सलिलम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्रतिज्ञाम्: vow, promise
• प्रतिज्ञाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अपवर्जय: fulfil, complete
• अपवर्जय: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अप-√वृज् (धातु; √वृज्)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थे 'समापय/पूर्तिं नय'

Context

O King! by the highly renowned ancestors of yours, the foremost among righteous ones (even Sagara) this desire has not been fulfilled.

Characters & Entities

• Bhagīratha
• salila (water-offering)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma requires completing one’s vow (satya-pratijñā) and honoring ancestors through prescribed rites; personal resolve is validated through dutiful action.

What is the narrative situation?

Within the Gaṅgā-descent account, the king is urged to offer libations to his ancestors, thereby completing the purpose for which Gaṅgā was brought.

Which character virtue is emphasized?

Pratijñā-pālana (keeping one’s vow) and pitṛ-ṛṇa awareness (repaying the debt to forefathers).