Shloka 14

कुशनाभकन्याशतविवाहः — The Marriage of Kuśanābha’s Hundred Daughters

and the Birth of Brahmadatta

Devanagari script

स च तां कालयोगेन प्रोवाच रघुनन्दन।परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते किं करोमि तव प्रियम्।।1.33.14।।

Transliteration

sa ca tāṃ kālayogena provāca raghunandana | parituṣṭo 'smi bhadraṃ te kiṃ karomi tava priyam ||

Translation

ហើយតាមកាលសមរម្យ ឱ ព្រះរាម ជាទីរីករាយនៃពូជរាឃុ គាត់បាននិយាយទៅនាងថា៖ «ខ្ញុំពេញចិត្តហើយ សូមសិរីមង្គលមានដល់អ្នក។ តើខ្ញុំអាចធ្វើអ្វីដើម្បីបំពេញចិត្តអ្នក?»

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• काल-योगेन: by the course of time
• काल-योगेन: Karana (करण/Means)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कालस्य योगः); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; करण (instrumental)

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र- वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• रघुनन्दन: O delight of Raghu (Rama)
• रघुनन्दन: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: रघु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रघोः नन्दनः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• परितुष्टः: fully pleased
• परितुष्टः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (predicate adj. of ‘अहम्’)
• Type: Adjective
• Root: परि-तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भद्रम्: good fortune
• भद्रम्: Prayojana/Asir-vacana (आशीर्वचन)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आशीर्वादार्थक प्रयोग (benedictive usage)

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी, एकवचन (enclitic); here: चतुर्थी (dative) ‘to you’

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• करोमि: shall I do / do I do
• करोमि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तव: your/for you
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• प्रियम्: a favour (what is dear)
• प्रियम्: Karma (कर्म/Object complement)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘dear thing/favour’

Context

When her services came to a fruition with the passage of time, maharshi Chuli, spoke to her: 'I am pleased with you. What favour shall I do for you? May you be prosperous!'

Characters & Entities

• Cūlī
• Somadā
• Rāma (addressed as Raghunandana by the narrator)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes gratitude and reciprocity: the guru recognizes sincere service and offers a boon, showing that virtue is to be acknowledged and supported.

What is the narrative situation?

Cūlī, satisfied with Somadā’s long service, invites her to ask for a favor.

Which character virtue is emphasized?

The sage’s fairness and benevolence—rewarding merit at the proper time.