Shloka 22
ताटकावृत्तान्तः
The Account of Tāṭakā and the Royal Duty to Protect
Devanagari script
विश्वामित्रोऽब्रवीद्वाक्यं शृण येन बलोत्तरा। वरदानकृतं वीर्यं धारयत्यबला बलम्।।
Transliteration
viśvāmitro 'bravīd vākyaṃ śṛṇu yena balottarā | vara-dāna-kṛtaṃ vīryaṃ dhārayaty abalā balam ||
Translation
វិશ્વាមិត្រ បានមានពាក្យថា៖ ចូរស្តាប់ថា នាងបានក្លាយជាមានកម្លាំងលើសលប់ដូចម្តេច—ដោយព្រះពរ (វរ) ដែលបានប្រទាន នារីដែលមើលទៅខ្សោយនោះ បានកាន់កាប់អានុភាព និងកម្លាំងដ៏ធំនោះ។
Word by Word
एतैःby these
एतैः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
अन्यैःby others
अन्यैः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
बहुभिःby many
बहुभिः:
Karana (करण/Agent qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण
राजपुत्रैःby princes
राजपुत्रैः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootराज-पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः (तत्पुरुषः) — राज्ञः पुत्रैः (by princes)
महात्मभिःby great-souled ones
महात्मभिः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अधर्मunrighteousness
अधर्म:
Sambandha (सम्बन्ध/Compound member)
TypeNoun
Rootअधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental) sense implied in compound; here as first member in split reading
सहिताassociated (with)
सहिता:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसहित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (in standard reading: अधर्मसहिता)
नार्यःwomen
नार्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हताःwere killed
हताः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√हन् (हन्-धातु) + क्त
Formक्त-कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि (were slain)
पुरुषसत्तमैःby the best of men
पुरुषसत्तमैः:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootपुरुष-सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः (कर्मधारयः)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु/Reason)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम; हेत्वर्थ (therefore/from that reason)
एनाम्her
एनाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
घृणाम्pity
घृणाम्:
Karma (कर्म/Object of tyaktvā)
TypeNoun
Rootघृणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/Preceding action)
TypeVerb
Root√त्यज् (त्यज्-धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive) — ‘having abandoned’
जहिslay
जहि:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√हन् (हन्-धातु)
Formलोट्-लकार, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
मत्my
मत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive) एकवचन-रूप (enclitic stem ‘mat-’); ‘my’ (used as first member in compound)
शासनात्by (my) command
शासनात्:
Hetu (हेतु/Authority)
TypeNoun
Rootशासन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘from/according to command’ (ablative of cause/authority)
नृपO prince
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
Characters & Entities
V
ViśvāmitraR
RāmaT
Tātakā (implied)V
vara (boon)FAQs
Responsible action is grounded in right knowledge; Viśvāmitra prepares Rāma with the factual background before urging a grave deed.
Viśvāmitra begins explaining the origin of Tātakā’s power, attributing it to a boon.
Teacherly clarity and guidance—imparting context so that duty can be performed wisely.