HomeRamayanaBala KandaSarga 18Shloka 50
Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

यथाऽमृतस्य सम्प्राप्तिर्यथावर्षमनूदके।यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माऽप्रजस्य च ।।1.18.49।।प्रणष्टस्य यथालाभो यथा हर्षो महोदये।तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने।।1.18.50।।

yathāmṛtasya samprāptir yathā varṣam anūdake | yathā sadṛśadāreṣu putrajanmāprajasya ca ||

praṇaṣṭasya yathālābho yathā harṣo mahodaye | tathaivāgamanaṃ manye svāgataṃ te mahāmune ||

ឱ មហាមុនី សូមស្វាគមន៍។ ខ្ញុំចាត់ទុកការយាងមករបស់លោក ដូចជាការទទួលបានអម្រឹត ដូចជាភ្លៀងលើដីស្ងួត ដូចជាកំណើតកូនប្រុសសម្រាប់អ្នកគ្មានកូនតាមរយៈភរិយាដែលសមគួរ ដូចជាការរកឃើញវិញនូវអ្វីដែលបាត់បង់ និងដូចជាសេចក្តីអំណរនៅពេលទទួលជោគជ័យដ៏ធំធេង។

कम्which? what?
कम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (interrogative pronoun), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तेfor you
ते:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
परमम्supreme; greatest
परमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘कामम्’
कामम्wish; desire
कामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
करोमिshall I do
करोमि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन
किमुhow then?
किमु:
Sambandha/Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootकिम् + उ (अव्यय)
Formप्रश्नार्थ-निपात (interrogative particle: ‘indeed/how then?’)
हर्षितःdelighted
हर्षितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहर्षित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of implied ‘अहम्’
पात्रभूतःbecome a worthy recipient
पात्रभूतः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootपात्र (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘पात्रं भूतो’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective
असिyou are
असि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन
मेof me; my
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
दिष्ट्याby good fortune
दिष्ट्या:
Hetu/Kāraṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootदिष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; idiomatically ‘by good fortune’
प्राप्तःarrived
प्राप्तः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Active/Resultative participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; with ‘असि’ = ‘you have come’
असिyou are
असि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
कौशिकO Kauśika
कौशिक:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (patronymic of Viśvāmitra)
अद्यtoday; now
अद्य:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (adverb of time)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
सफलम्fruitful
सफलम्:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootसफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘जन्म’
जन्मbirth
जन्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सुजीवितम्well-lived; truly lived
सुजीवितम्:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/पूर्वपद) + जीवित (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘सु जीवितम्’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective of ‘जीवितम्’

"O great sage, welcome to you! Your arrival, to me, is like nectar (to a human being), rains to the parched land, birth of a son to the childless through his worthy wife, recovery of lost properity and festive joy in a great achievemnt.

D
Daśaratha
V
Viśvāmitra
A
amṛta (nectar)
R
rain (varṣa)

FAQs

Dharma is truthful reverence: Daśaratha openly honors virtue and tapas, showing that righteousness includes gratitude and respectful recognition of the holy.

Daśaratha formally welcomes Viśvāmitra and expresses how auspicious and life-giving the sage’s arrival feels to him through a series of similes.

Bhakti and humility in kingship—Daśaratha’s sincere, satya-filled welcome elevates the sage and models ideal royal speech.