Shloka 13

सप्तदशः सर्गः — देवसंवादः तथा वानर-ऋक्ष-उत्पत्तिः

Divine Council and the Generation of Vanara Allies

Devanagari script

रूपद्रविणसम्पन्नावश्विनौ रूपसम्मतौ।मैन्दं च द्विविदं चैव जनयामासतुस्स्वयम्।।।।

Transliteration

rūpa-draviṇa-sampannau aśvinau rūpa-sammatau | maindaṃ ca dvividaṃ caiva janayāmāsatus svayam ||

Translation

ព្រះអស្វិនទេវតា—ពោរពេញដោយសម្រស់ និងទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយត្រូវបានគោរពសរសើរដោយរូបល្អ—បានប្រទានកំណើត ម៉ៃន្ទ និង ទ្វិវិទ ដោយព្រះអង្គផ្ទាល់។

Word by Word

• रूपद्रविणसम्पन्नौ: endowed with beauty and wealth
• रूपद्रविणसम्पन्नौ: Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + द्रविण (प्रातिपदिक) + सम्पन्न (कृदन्त; √पद्/सम्+पद्)
• Form: प्रथमा, द्विवचन; पुंलिङ्ग; विशेषण; समासः (रूपं च द्रविणं च तेन सम्पन्नौ) बहुपद-तत्पुरुष; Nominative dual masculine adjective

• अश्विनौ: the two Aśvins
• अश्विनौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, द्विवचन; पुंलिङ्ग; देवतानाम; Nominative dual

• रूपसम्मतौ: esteemed for (their) beauty
• रूपसम्मतौ: Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + सम्मत (कृदन्त; √मन् with सम्)
• Form: प्रथमा, द्विवचन; पुंलिङ्ग; विशेषण; समासः (रूपेण सम्मतौ) तृतीया-तत्पुरुष; Nominative dual masculine adjective

• मैन्दम्: Mainda
• मैन्दम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मैन्द (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; पुंलिङ्ग; व्यक्तिनाम; Accusative singular

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/ conjunction

• द्विविदम्: Dvivida
• द्विविदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विविद (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; पुंलिङ्ग; व्यक्तिनाम; Accusative singular

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• एव: indeed
• एव: Avadharana (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/particle (emphasis)

• जनयामासतुः: begot (the two begot)
• जनयामासतुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद; periphrastic perfect (आमास)

• स्वयम्: themselves
• स्वयम्: Karta-viseshana (कर्ता-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मार्थ/ adverb ‘themselves’

Context

Aswini devatas, endowed with wealth and beauty, procreated Mainda and Dwivida who were highly esteemed for their beauty.

Characters & Entities

• Aśvinau (Aśvin twins)
• Mainda
• Dvivida

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is aided by well-endowed allies: the text frames beauty and prosperity as constructive when aligned with righteous duty.

What is the narrative situation?

The catalogue of divine progenitors continues, attributing prominent Vānara figures to specific gods.

Which character virtue is emphasized?

Sampatti (endowment/prosperity) joined with excellence—resources meant to be used responsibly in service of dharma.