Shloka 10

सप्तदशः सर्गः — देवसंवादः तथा वानर-ऋक्ष-उत्पत्तिः

Divine Council and the Generation of Vanara Allies

Devanagari script

बृहस्पतिस्त्वजनयत्तारं नाम महाहरिम्।सर्ववानरमुख्यानां बुद्धिमन्तमनुत्तमम्।।।।

Transliteration

bṛhaspatis tv ajanayat tāraṃ nāma mahāharim | sarva-vānara-mukhyānāṃ buddhimantam anuttamam ||

Translation

ព្រះព្រហស្បតិ៍បានបង្កើតវានរធំឈ្មោះ តារា ដែលមានប្រាជ្ញាខ្ពស់ឧត្តម ឥតមានអ្នកប្រៀបបាន ក្នុងចំណោមមេវានរទាំងអស់។

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle: also)

• महातेजाः: highly radiant
• महातेजाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā + tejas (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—महत्तेजाः (very lustrous)

• रामः: Rāma
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• सत्यपराक्रमः: truly mighty
• सत्यपराक्रमः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: satya + parākrama (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—सत्यः पराक्रमः यस्य (true/real valor)

• इष्टः: dear; beloved
• इष्टः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: iṣṭa (प्रातिपदिक; कृदन्त from √iṣ)
• Form: कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘रामः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• सर्वस्य: of the whole
• सर्वस्य: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; ‘लोकस्य’ इति विशेषणम्

• लोकस्य: of the world
• लोकस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: loka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• शशाङ्कः: the moon
• शशाङ्कः: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: śaśāṅka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; उपमान (standard of comparison)

• इव: like
• इव: Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमावाचक (comparative particle: like/as)

• निर्मलः: spotless; pure
• निर्मलः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nirmala (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘रामः’ इति विशेषणम्

Context

Brihaspati begot the intelligent monkey Tara who had none to surpass him among the monkey chiefs.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Tārā (vānarī/monkey chief named Tārā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by cultivating wise leadership: the narrative highlights that intelligence and excellence are divinely endowed to serve righteous purposes.

What is the narrative situation?

The text lists prominent Vānara leaders born from various gods to aid in the future campaign against Rāvaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Buddhi (discernment/intelligence) as a key virtue for leadership and service to dharma.