Shloka 24

पायसप्रादुर्भावः

The Manifestation of the Divine Payasa and the Avatara Resolution

Devanagari script

ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्।संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत।।।।

Transliteration

tatas tad-adbhuta-prakhyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram | saṃvartayitvā tat karma tatraivāntaradhīyata ||

Translation

បន្ទាប់មក សត្វទិព្វដ៏ភ្លឺចែងចាំងនោះ ដែលមានរូបរាងអស្ចារ្យ ក្រោយពេលបញ្ចប់កិច្ចការនោះហើយ ក៏អន្តរធានបាត់ទៅពីទីនោះឯង។

Word by Word

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध/कालाधिकरण (सम्बन्ध/Adverbial time)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya), काल/क्रमवाचक अव्यय (temporal/sequential adverb)

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम (pronoun) used adjectivally

• अद्भुत-प्रख्यम्: of wondrous appearance
• अद्भुत-प्रख्यम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक) + प्रख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय-समास (descriptive: 'wonderful in appearance')

• भूतम्: the being
• भूतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परम-भास्वरम्: supremely radiant
• परम-भास्वरम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + भास्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय-समास (intensifying descriptive)

• संवर्तयित्वा: having completed/performed
• संवर्तयित्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकालिक)
• Type: Verb
• Root: सम् + वृत्/वर्त् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having done earlier); धातु: (सम्+वर्त्) causative sense 'to complete/bring to an end/perform'

• तत्-कर्म: that task
• तत्-कर्म: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: 'that task')

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (locative adverb: 'there')

• एव: indeed/just
• एव: सम्बन्ध (Emphasis/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, निश्चय/अवधारण (particle of emphasis)

• अन्तर्धीयत: disappeared
• अन्तर्धीयत: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Verb
• Root: अन्तर् + धा (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; धातु: (अन्तर्+धा) 'to disappear, become invisible'

Context

Then that effulgent figure of wonderful form having given the bowl of payasam vanished from there.

Characters & Entities

• divine being (bhūta)
• pāyasa (implied by preceding action/task)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by timely, purposeful intervention: the divine appears to enable a righteous outcome, then withdraws once duty is done.

What is the narrative situation?

After delivering the sacred pāyasa to Daśaratha, the celestial being completes the commission and disappears.

Which character virtue is emphasized?

For the divine agent: niṣkāma-karmabhāva (task-centered action without lingering). For the king: receptivity to divine instruction.