Shloka 4

ऋश्यशृङ्ग-आनयनम्

Bringing Ṛśyaśṛṅga to Aṅga and His Marriage to Śāntā

Devanagari script

इन्द्रियार्थैरभिमतैर्नरचित्तप्रमाथिभि: ।पुरमानाययिष्याम: क्षिप्रं चाध्यवसीयताम्।। ।।

Transliteration

indriyārthair abhimatair naracitta-pramāthibhiḥ |

puram ānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām ||

Translation

«ដោយប្រើសេចក្តីរីករាយនៃឥន្ទ្រីយ៍ដ៏គួរចង់បាន ដែលអាចរំខាននិងគ្រប់គ្រងចិត្តមនុស្ស យើងនឹងនាំគាត់ទៅកាន់ទីក្រុង; ដូច្នេះ សូមសម្រេចចិត្តឲ្យឆាប់»

Word by Word

• इन्द्रियार्थैः: with objects of the senses
• इन्द्रियार्थैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रियार्थ (प्रातिपदिक) = इन्द्रिय + अर्थ
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रियाणाम् अर्थाः)

• अभिमतैः: desired, pleasing
• अभिमतैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अभिमत (कृदन्त/प्रातिपदिक; √मन्/मन् ‘to think’ with अभि-, past passive participle used adjectivally)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (इन्द्रियार्थैः इति विशेष्यस्य)

• नरचित्तप्रमाथिभिः: overpowering men’s minds
• नरचित्तप्रमाथिभिः: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: नरचित्तप्रमाथिन् (प्रातिपदिक) = नर + चित्त + प्रमाथिन्
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणां चित्तं प्रमाथयन्ति ये)

• पुरम्: to the city
• पुरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• आनाययिष्यामः: we shall cause (him) to be brought / we will bring
• आनाययिष्यामः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √नी (धातु) ‘to lead’ with आ-; causative stem नायय-; future
• Form: लृट्-लकार (Simple Future/भविष्यत्), उत्तम-पुरुष (1st person), बहुवचन; णिच् (causative/प्रेरणार्थक) प्रयोगः

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणप्रयोगः)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अध्यवसीयताम्: let it be decided/determined
• अध्यवसीयताम्: विधेय (Predicative injunction/विधि)
• Type: Verb
• Root: अधि + अव + √सो/√सि (धातु) ‘to decide, determine’ (आदेश/निर्णयार्थे); passive imperative
• Form: लोट्-लकार (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive): ‘let it be decided’

Context

As the illustrious sage was being brought (to Anga) the god of rain (Parjanya) suddenly inundated the earth which looked cherful (with rain).

Characters & Entities

• Romapāda
• Ṛśyaśṛṅga

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It presents a tension in rājadharma: securing public welfare (ending drought) is sought through morally questionable means (manipulative temptation).

What is the narrative situation?

Romapāda’s ministers propose a plan to lure the ascetic Ṛśyaśṛṅga into the city so that rains may return.

Which character virtue is emphasized?

Pragmatic statecraft (though ethically ambiguous), prioritizing the kingdom’s survival and relief from famine.