Shloka 22

ऋश्यशृङ्ग-आनयनम्

Bringing Ṛśyaśṛṅga to Aṅga and His Marriage to Śāntā

Devanagari script

आपृच्छ्य च तदा विप्रं व्रतचर्यां निवेद्य च।गच्छन्ति स्मापदेशात्ता भीतास्तस्य पितुस्स्त्रिय:।।।।

Transliteration

āpṛcchya ca tadā vipraṃ vratacaryāṃ nivedya ca |

gacchanti smāpadeśāt tā bhītās tasya pituḥ striyaḥ ||

Translation

បន្ទាប់មក ពួកនាងបានលាប្រសាទពីព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយយកការប្រតិបត្តិវ្រតៈ (ព្រហ្មចរិយា) ជាលេស; ដោយភ័យខ្លាចឪពុករបស់គាត់ ពួកនាងក៏ចាកចេញទៅ។

Word by Word

• आपृच्छ्य: having taken leave
• आपृच्छ्य: Kriya (क्रिया-अनुबन्ध)
• Type: Verb
• Root: आ-प्रच्छ् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive), अव्यय

• च: and
• च: None (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• तदा: then
• तदा: Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• विप्रम्: the Brahmin (Ṛśyaśṛṅga)
• विप्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• व्रतचर्याम्: observance of vows
• व्रतचर्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत-चर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (व्रतस्य चर्या)

• निवेद्य: having informed; having stated
• निवेद्य: Kriya (क्रिया-अनुबन्ध)
• Type: Verb
• Root: नि-विद् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive), अव्यय

• च: and
• च: None (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• गच्छन्ति: went
• गच्छन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; ‘स्म’ योगे भूतार्थे (with sma = past)

• स्म: (in the past)
• स्म: None (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: भूतार्थसूचक-अव्यय (past narrative marker)

• अपदेशात्: on the pretext
• अपदेशात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: अपदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of reason/pretext)

• ताः: those (women)
• ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• भीताः: afraid
• भीताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: भी (धातु)
• Form: क्त (past passive participle) ‘भीत’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (ताः/स्त्रियः)

• तस्य: of him; his
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• पितुः: of (his) father
• पितुः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

The ladies apprehensive of (the arrival of) his father took leave of him on the pretext of observance of (evening) rites.

Characters & Entities

• Ṛśyaśṛṅga (vipra)
• vrata (vow/rite)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse contrasts dharmic language (vrata) with strategic concealment; it invites reflection on satya (truthfulness) versus expedient speech.

What is the narrative situation?

Fearing discovery by Ṛśyaśṛṅga’s father, the women withdraw, politely taking leave and offering a religious excuse.

Which character virtue is emphasized?

Externally, decorum and politeness; implicitly, calculated caution.