Valmiki Ramayana 2.65.7: Ayodhya Kanda, Sarga 65, Shloka 7

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः — Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

Devanagari script

तत श्शुचिसमाचाराः पर्युपस्थानकोविदाः।स्त्रीवर्ष धरभूयिष्ठा उपतस्थुर्यथापुरम्।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.65.7

Transliteration

tataś śucisamācārāḥ paryupasthānakovidāḥ | strīvarṣadharabhūyiṣṭhā upatasthur yathāpuram ||

Translation

បន្ទាប់មក តាមទំនៀមទម្លាប់ដដែល អ្នកបម្រើដែលប្រព្រឹត្តដោយភាពបរិសុទ្ធ និងជំនាញក្នុងការបម្រើរាជសេវា បានមកប្រមូលផ្តុំ—ព្រមទាំងស្ត្រីជាច្រើន និងខ្ទើយរាជវាំង—ដើម្បីចូលរួមបម្រើនៅព្រះបរមរាជវាំង។

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमसूचक (then)

• शुचिसमाचाराः: of pure conduct
• शुचिसमाचाराः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुचि + समाचार (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• पर्युपस्थानकोविदाः: skilled in attendance/service
• पर्युपस्थानकोविदाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परि + उपस्थान + कोविद (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; (जनाः) इति अध्याहार्य

• स्त्रीवर्षधरभूयिष्ठाः: mostly women and eunuchs
• स्त्रीवर्षधरभूयिष्ठाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्त्री + वर्षधर + भूयिष्ठ (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; (जनाः) इति अध्याहार्य; भूयिष्ठ = अत्यधिक (superlative-like adjective)

• उपतस्थुः: assembled/attended
• उपतस्थुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + स्था (धातु) (तिङन्त)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

• यथा: as
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/according to)

• पुरम्: formerly/before
• पुरम्: Sambandha (सम्बन्ध/प्रकार)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; यथा इत्यनेन सह अव्ययीभावार्थः (idiom: as before)

Context

Thereafter, as usual, men observing purificatory practices and skilled in royal service assembled along with women and eunuchs.

Characters & Entities

• women

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores maryādā (proper protocol): purity, competence, and orderly service are presented as ethical supports of kingship and public well-being.

What is the narrative situation?

The palace staff gathers in the usual way, ready to perform their assigned duties in a regulated ceremonial routine.

Which character virtue is emphasized?

Professional integrity and discipline—service performed with cleanliness, skill, and adherence to established custom.