
अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा (Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative)
अयोध्याकाण्ड
សರ್ಗនេះបង្ហាញការប្រៀនប្រដៅក្នុងបរិយាកាសអាស្រាមព្រៃដែលពោរពេញដោយការស្វាគមន៍ និងការគោរព។ បន្ទាប់ពីអនសូយា (Anasūyā) ប្រាប់ធម៌ដល់វៃដេហី (សីតា) សីតាឆ្លើយដោយសុភាពថា ប្តីជាគ្រូរបស់ភរិយា ហើយការបម្រើប្តីដោយសេចក្តីស្មោះភក្តី (patiśuśrūṣā) គឺជាតបស្យាសំខាន់សម្រាប់ស្ត្រី។ គេយកគំរូសាវិត្រីដែលទទួលកិត្តិយសស្ថានសួគ៌ដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់ និងរោហិណីដែលមិនអាចបែកពីព្រះចន្ទ ដើម្បីបង្ហាញតម្លៃនៃវ្រតស្វាមីភរិយាដែលមាំមួន។ អនសូយាពេញចិត្ត ហើយប្រគល់អលង្ការទិព្វ—កម្រងផ្កា សម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ គ្រឿងក្រអូប និងម្សៅ/ប្រេងលាបមានតម្លៃ—ដែលបាននិយាយថាមិនស្រកសោភា និងសមរម្យជានិច្ច។ នាងភ្ជាប់ការតុបតែងរបស់សីតាជាមួយព្រះស្រី (លក្ខ្មី) ដែលបន្ថែមសោភណ្ឌភាពដល់ព្រះវិษ្ណុ ដើម្បីធ្វើឲ្យសាមគ្គីភាពគូស្វាមីភរិយាមានសក្ការៈ។ បន្ទាប់មក អនសូយាសុំឲ្យសីតាប្រាប់រឿងកំណើត និងអាពាហ៍ពិពាហ៍។ សីតាប្រាប់ថា ពេលព្រះជនក (Janaka) កំពុងភ្ជួរដីសម្រាប់ពិធីយជ្ញ នាងបានលេចចេញពីផែនដីដោយមិនកើតពីស្បូន (ayoni-jā) ហើយត្រូវបានព្រះមហេសីចម្បងទទួលយកចិញ្ចឹម។ ព្រះជនកព្រួយបារម្ភរកស្វាមីសមរម្យ ដូច្នេះបានរៀបចំស្វយំវរ ដោយដាក់លក្ខខណ្ឌលើធ្នូទិព្វធ្ងន់របស់ព្រះវរុណ; ព្រះរាជាជាច្រើនមិនអាចលើកបាន។ ក្រោយមក ព្រះរាមមកជាមួយព្រះវិશ્વាមិត្រ និងព្រះលក្ខ្មណ៍; ព្រះរាមបានដាក់ខ្សែធ្នូ ហើយបំបែកធ្នូនោះភ្លាមៗ។ ព្រះជនកគោរពសច្ចធម៌ ដូច្នេះសម្រេចប្រគល់សីតា ប៉ុន្តែព្រះរាមរង់ចាំការយល់ព្រមពីព្រះទសរថជាមុន។ ចុងក្រោយ ការរៀបការបានបញ្ចប់តាមធម៌ ហើយសីតាប្រកាសសេចក្តីភក្តីដ៏ត្រឹមត្រូវចំពោះព្រះរាម។
Verse 1
सात्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयाऽनसूयया। प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे।।2.118.1।।
ពេលត្រូវអនសូយា ថ្លែងដូច្នោះ វៃទេហី—អ្នកគ្មានចិត្តអាក្រក់—បានគោរពចំពោះពាក្យនោះវិញ ហើយចាប់ផ្តើមនិយាយដោយសុភាពទន់ភ្លន់។
Verse 2
नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमभिभाषसे। विदितन्तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः।।2.118.2।।
មិនមែនជារឿងអស្ចារ្យទេ ដែលស្ត្រីអ្នកមានគុណធម៌នឹងណែនាំខ្ញុំដូចនេះ។ ខ្ញុំក៏ដឹងច្បាស់ដែរថា សម្រាប់ស្ត្រី ប្តីគឺគួរគោរពដូចជាគ្រូ (គុរុ)។
Verse 3
यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममाऽर्ये वृत्तवर्जितः।अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत्।।2.118.3।।
ឱ នារីដ៏ថ្លៃថ្នូរ ទោះបីស្វាមីរបស់ខ្ញុំអាចខ្វះខាតពីសេចក្តីប្រព្រឹត្តល្អក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំត្រូវបម្រើថែទាំគាត់ដោយមិនស្ទាក់ស្ទើរ មិនមានចិត្តពីរ។
Verse 4
किं पुनर्यो गुणश्लाघ्य स्सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः।।2.118.4।।
ហើយបើស្វាមីជាបុរសគួរសរសើរដោយគុណធម៌—មានមេត្តាករុណា ឈ្នះអារម្មណ៍ (គ្រប់គ្រងឥន្ទ្រីយ៍) ស្ថិតស្ថេរនៅក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ មានធម៌ជាចិត្ត និងជាទីស្រឡាញ់ដូចម្តាយដូចឪពុក—នោះកាន់តែប្រសើរប៉ុនណា!
Verse 5
यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः।तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते।।2.118.5।।
ព្រះរាមអ្នកមានកម្លាំងធំ ប្រព្រឹត្តចំពោះព្រះនាងកៅសល្យាយ៉ាងណា ក៏ប្រព្រឹត្តចំពោះព្រះមហេសីផ្សេងៗរបស់ព្រះរាជាដូចគ្នានោះដែរ។
Verse 6
सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रिषु नृपेण नृपवत्सलः।मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित्।।2.118.6।।
ព្រះរាមវីរបុរស អ្នកស្រឡាញ់ព្រះរាជា និងជាអ្នកដឹងធម៌ បានលះបង់មោទនភាព ហើយប្រព្រឹត្តដូចមាតាចំពោះស្ត្រីទាំងនោះផង ទោះជាព្រះរាជាបានត្រឹមតែឃើញម្តងក៏ដោយ។
Verse 7
आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम्।समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत्।।2.118.7।।
នៅពេលខ្ញុំចេញដំណើរទៅកាន់ព្រៃស្ងាត់ឯកោ និងគួរភ័យខ្លាចនោះ ព្រះបន្ទូលណែនាំដ៏អធិកអធមដែលម្តាយក្មេកបានប្រទានដល់ខ្ញុំ ត្រូវបានដាក់ស្ថិតក្នុងចិត្ត ហើយខ្ញុំបានកាន់កាប់វាយ៉ាងមាំមួនក្នុងបេះដូង។
Verse 8
पाणिप्रदानकाले च यत्पुरात्वग्नि सन्निधौ।अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम्।।2.118.8।।
ហើយពាក្យដែលម្តាយរបស់ខ្ញុំបានបង្រៀនខ្ញុំមុននេះ នៅពេលប្រគល់ដៃក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ នៅចំពោះមុខភ្លើងបរិសុទ្ធនោះ ពាក្យទាំងនោះផងដែរ ខ្ញុំបានរក្សាទុកយ៉ាងរឹងមាំក្នុងខ្លួន។
Verse 9
नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि।पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते।।2.118.9।।
ឱ ស្ត្រីអ្នកប្រព្រឹត្តតាមធម៌ ពាក្យរបស់អ្នកបានធ្វើឲ្យសេចក្តីបង្រៀនទាំងអស់នោះស្រស់ស្រាយឡើងវិញសម្រាប់ខ្ញុំ ព្រោះសម្រាប់ភរិយា មិនមានតបៈណាផ្សេងទៀតត្រូវបានបញ្ជាទេ លើកលែងតែការបម្រើប្តីដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់។
Verse 10
सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते।तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम्।।2.118.10।।
សាវិត្រី ដោយការបម្រើប្តីដោយសេចក្តីស្មោះភក្តិ ត្រូវបានគោរពសរសើរនៅស្ថានសួគ៌; ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកក៏នឹងទៅដល់សួគ៌ ដោយការបម្រើប្តីតាមគន្លងដូចនោះ។
Verse 11
वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता।रोहिणी न विनाचन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते।।2.118.11।।
រោហិណី ជាស្ត្រីប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមនារីទាំងអស់ ហើយដូចទេវតានៅលើមេឃ មិនដែលត្រូវឃើញនៅលើអាកាស សូម្បីតែមួយភ្លែត ដោយគ្មានព្រះចន្ទឡើយ។
Verse 12
एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः।देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा।।2.118.12।।
ស្ត្រីប្រសើរដូចនេះ ដែលមានវត្តដ៏មាំមួនចំពោះប្តី ត្រូវបានគោរពសរសើរនៅក្នុងទេវលោក ដោយសារបុណ្យកុសលនៃកិច្ចការរបស់ខ្លួនឯង។
Verse 13
ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः।शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत।।2.118.13।।
បន្ទាប់មក អនសូយា បានរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ពេលបានឮពាក្យរបស់នាងសីតា នាងបានថើបលើថ្ងាស ហើយនិយាយទៅកាន់ព្រះនាងមៃថិលី ដើម្បីធ្វើឲ្យព្រះហឫទ័យរីករាយ។
Verse 14
नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे।तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते।।2.118.14।।
ឱ សីតា អ្នកមានព្រហ្មចារីវត្ដដ៏បរិសុទ្ធ! ខ្ញុំមានតបៈដ៏មហិមា ដែលបានមកពីវិន័យនានា; អាស្រ័យលើកម្លាំងនោះ ខ្ញុំនឹងប្រទានអ្វីដែលអ្នកប្រាថ្នា ដើម្បីឲ្យចិត្តអ្នកសុខសាន្ត។
Verse 15
उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि।प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे।।2.118.15।।
ឱ មៃថិលី ពាក្យរបស់អ្នកទាំងសមរម្យទាំងពិរោះគួរជាទីពេញចិត្ត។ ខ្ញុំរីករាយណាស់—សូមប្រាប់មក ថាអ្វីដែលសមគួរឲ្យខ្ញុំធ្វើសម្រាប់អ្នក?
Verse 16
तस्यास्तद् वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया। कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम्।।2.118.16।।
ពេលបានឮពាក្យនោះ សីតា—ញញឹមស្រាលៗដោយអស្ចារ្យ—បាននិយាយទៅកាន់អនសូយា អ្នកពេញដោយកម្លាំងតបៈថា៖ «រឿងនោះបានសម្រេចរួចហើយ»។
Verse 17
सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराऽभवत्।सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम्।।2.118.17।।
ពេលបានឮដូច្នោះ អនសូយា អ្នកដឹងធម៌ បានពេញចិត្តសីតាកាន់តែខ្លាំង ហើយនិយាយថា៖ «ពិតមែន ឱ សីតា ខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យសេចក្តីរីករាយរបស់ខ្ញុំចំពោះអ្នកនេះ ក្លាយជាផល»។
Verse 18
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।2.118.18।।मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्।अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।2.118.19।।
ឱ វៃទេហី! នេះជាកម្រងផ្កាដ៏ទិព្វ និងល្អឥតខ្ចោះ ព្រមទាំងសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការ ហើយមានទឹកអប់អង្គរាគ និងគ្រឿងលាបដ៏មានតម្លៃខ្ពស់។ ឱ សីតា! អ្វីៗដែលខ្ញុំបានប្រទាននេះ នឹងតុបតែងអវយវៈរបស់អ្នក ឲ្យសមរម្យ ស្អាតមិនសៅហ្មង និងស្រស់ថ្មីជានិច្ច។
Verse 19
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।2.118.18।।मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्।अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।2.118.19।।
ឱ វៃទេហី! នេះជាកម្រងផ្កាដ៏ទិព្វ និងល្អឥតខ្ចោះ ព្រមទាំងសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការ ហើយមានទឹកអប់អង្គរាគ និងគ្រឿងលាបដ៏មានតម្លៃខ្ពស់។ ឱ សីតា! អ្វីៗដែលខ្ញុំបានប្រទាននេះ នឹងតុបតែងអវយវៈរបស់អ្នក ឲ្យសមរម្យ ស្អាតមិនសៅហ្មង និងស្រស់ថ្មីជានិច្ច។
Verse 20
अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे।शोभयिष्यसि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम्।।2.118.20।।
ឱ កូនស្រីរបស់ជនក! ពេលអ្នកលាបអង្គរាគដ៏ទិព្វនេះលើកាយ អ្នកនឹងបន្ថែមពន្លឺសិរីរុងរឿងដល់ស្វាមី ដូចព្រះស្រី (លក្ខ្មី) តុបតែងព្រះវិษ្ណុដ៏អមតៈ។
Verse 21
सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा।मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम्।।2.118.21।।
បន្ទាប់មក មៃថិលីបានទទួលសម្លៀកបំពាក់ អង្គរាគ គ្រឿងអលង្ការ និងកម្រងផ្កាទាំងនោះ—ជាអំណោយនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ល្អឥតប្រៀប។
Verse 22
प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी।श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम्।।2.118.22।।
សីតាដ៏មានកិត្តិយស បានទទួលអំណោយនៃសេចក្តីស្រឡាញ់នោះ; បន្ទាប់មក នាងប្រណមដៃដោយក្តីគោរព ហើយអង្គុយជិតស្ត្រីបព្វជិតដែលសម្បូរតបៈ។
Verse 23
तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता।वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित्प्रियकथामनु।।2.118.23।।
ពេលឃើញនាងសីតាអង្គុយដូច្នោះ អនសូយា—អ្នកមាំមួនក្នុងព្រហ្មចារីវត្ត—បានចាប់ផ្តើមសួរនាង ដោយប្រាថ្នាចង់ស្តាប់រឿងរ៉ាវដ៏ជាទីស្រឡាញ់មួយ។
Verse 24
स्वयं वरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना।राघवेणेति मे सिते कथा श्रुतिमुपागता।।2.118.24।।
«ឱ សីតា! ខ្ញុំបានឮថា ក្នុងពិធីស្វយំវរ នាងត្រូវបានព្រះរាឃវៈ (ព្រះរាម) អ្នកមានកិត្តិយសនេះ ឈ្នះបាន; ដំណឹងនេះបានមកដល់ត្រចៀកខ្ញុំ»។
Verse 25
तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि।यथाऽनुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि।।2.118.25।।
«ឱ ម៉ៃថិលី! ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ស្តាប់រឿងនោះដោយលម្អិត; សូមនាងប្រាប់ខ្ញុំឲ្យគ្រប់គ្រាន់ទាំងស្រុង ដូចដែលនាងបានប្រទះឃើញ និងបានជួបប្រទះមក»។
Verse 26
एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम्।श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम्।।2.118.26।।
ពេលត្រូវបាននិយាយដូច្នោះ នាងសីតាបាននិយាយទៅកាន់អ្នកប្រតិបត្តិធម៌នោះថា «សូមស្តាប់» ហើយនាងក៏ចាប់ផ្តើមរៀបរាប់រឿងនោះទាំងស្រុង។
Verse 27
मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित्।क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतश्शास्ति मेदिनीम्।।2.118.27।।
«នៅមិថិលា មានព្រះមហាក្សត្រវីរបុរសមួយអង្គ ព្រះនាមជនកៈ ជាអ្នកជ្រាបច្បាស់ក្នុងធម៌; ព្រះអង្គឧស្សាហ៍ក្នុងកាតព្វកិច្ចក្សត្រិយធម៌ ហើយគ្រប់គ្រងដែនដីដោយយុត្តិធម៌តាមន្យាយៈ»។
Verse 28
तस्य लाङ्गलहस्तन्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम्।अहं किलोत्थिता भित्वा जगतीं नृपतेस्सुता।।2.118.28।।
នៅពេលព្រះองค์កាន់នង្គ័លកំពុងភ្ជួរដីក្នុងបរិវេណពិធីយជ្ញា គេថាខ្ញុំបានកើតឡើងដោយបំបែកផែនដី ហេតុនេះខ្ញុំបានក្លាយជាព្រះរាជកុមារីរបស់ព្រះមហាក្សត្រ។
Verse 29
स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः।पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत्।।2.118.29।।
បន្ទាប់មក ព្រះបាទជនក ដែលកំពុងផ្តោតលើការបោះគ្រាប់ពូជដោយក្តាប់ដៃ បានឃើញខ្ញុំដែលរាងកាយទាំងមូលប្រឡាក់ធូលីដី ហើយព្រះองค์មានព្រះទ័យអស្ចារ្យភ្ញាក់ផ្អើល។
Verse 30
अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम्।ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः।।2.118.30।।
ដោយព្រះองค์គ្មានកូន ព្រះองค์បានលើកខ្ញុំឡើងដាក់លើភ្លៅដោយព្រះហឫទ័យស្នេហា ហើយមានព្រះបន្ទូលថា «នេះជាកូនស្រីរបស់យើង» ដូច្នេះព្រះស្នេហាបានចាក់ចូលលើខ្ញុំ។
Verse 31
अन्तरिक्षे च वागुक्ताऽप्रतिमाऽमानुषी किल।एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव।।2.118.31।।
បន្ទាប់មក មានសំឡេងមួយលាន់ចេញពីអាកាស មិនមានអ្វីប្រៀបបាន ហើយមិនមែនសំឡេងមនុស្សថា៖ «ព្រះរាជា អ្វីៗជាការពិតដូច្នេះ ដោយធម៌ នាងនេះជាព្រះរាជកុមារីរបស់ព្រះองค์»។
Verse 32
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः।अवाप्तो विपुलां बुद्धिं मामवाप्य नराधिपः।।2.118.32।।
បន្ទាប់មក ព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ ព្រះមហាក្សត្រមិថិលា អ្នកមានធម៌ជាអាត្មា បានពេញដោយសេចក្តីរីករាយ; ហើយពេលបានខ្ញុំមក ព្រះនរាធិបតីក៏ទទួលបានប្រាជ្ញា និងសេចក្តីសម្រេចចិត្តដ៏ទូលំទូលាយ និងខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 33
दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा।तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात्।।2.118.33।।
ហើយព្រះមហាក្សត្រអ្នកមានបុណ្យកុសលនោះ បានប្រគល់ខ្ញុំ—ដូចជាអំណោយដ៏ជាទីស្រឡាញ់បំផុត—ទៅកាន់ព្រះមហេសីចម្បង; ហើយព្រះនាងដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល ក៏បានចិញ្ចឹមខ្ញុំដោយមេត្តាករុណា និងសេចក្តីស្រឡាញ់ដូចមាតា។
Verse 34
पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता।चिन्तामभ्यगमद्धीनो वित्तनाशादिवाधनः।।2.118.34।।
ប៉ុន្តែពេលព្រះបិតារបស់ខ្ញុំឃើញថា អាយុខ្ញុំបានដល់វ័យសមស្របសម្រាប់ការរួមជីវិតជាមួយស្វាមីហើយ ព្រះองค์ក៏ធ្លាក់ចូលក្នុងក្តីព្រួយបារម្ភ—ដូចមនុស្សក្រីក្រដែលសោកស្តាយក្រោយបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ។
Verse 35
सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात्।प्रधर्षणामवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि।।2.118.35।।
ព្រោះនៅក្នុងលោកនេះ ឪពុករបស់កូនស្រីដែលមិនទាន់មានស្វាមី តែងតែប្រឈមនឹងការប្រមាថពីមនុស្ស—ទាំងអ្នកស្មើ និងអ្នកទាបជាង—ទោះបីព្រះองค์ធំធេងលើផែនដីស្មើនឹងឥន្ទ្រ (សក្រ) ក៏ដោយ។
Verse 36
तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः।चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा।।2.118.36।।
ពេលព្រះមហាក្សត្រឃើញថា ការអាម៉ាស់នោះនៅមិនឆ្ងាយសម្រាប់ព្រះអង្គទេ ព្រះองค์ក៏លិចចូលក្នុងមហាសមុទ្រនៃក្តីព្រួយបារម្ភ—ដូចមនុស្សគ្មានអ្វីជួយអណ្ដែត ដែលមិនអាចទៅដល់ឆ្នេរឆ្ងាយបាន។
Verse 37
अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन्।सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम।।2.118.37।।
ព្រះមហាក្សត្រអធិរាជនៃផែនដី ដោយទ្រង់ជ្រាបថា ខ្ញុំមិនបានកើតពីគភ៌ទេ ទោះទ្រង់ពិចារណាខ្លាំងក្លា ក៏មិនអាចរកស្វាមីសម្រាប់ខ្ញុំ ដែលស្មើសម និងសមរម្យពិតប្រាកដបានឡើយ។
Verse 38
तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम्।स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः।।2.118.38।।
ព្រះមហាក្សត្រដ៏ប្រាជ្ញា ពេលទ្រង់ពិចារណាមិនដាច់ ក៏កើតមានព្រះបញ្ញត្តិនេះឡើងថា៖ «ខ្ញុំនឹងរៀបចំពិធី ស្វយំវរ (svayaṁvara) សម្រាប់ព្រះរាជកុមារីរបស់ខ្ញុំ»។
Verse 39
महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना।दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ।।2.118.39।।
នៅពេលនោះ ក្នុងមហាយជ្ញរបស់ព្រះองค์ ព្រះវរុណ មហាត្មា បានប្រទានដោយសេចក្តីពេញចិត្ត នូវធ្នូដ៏ប្រសើរ មួយគ្រឿង ព្រមទាំងក្រឡុកព្រួញ និងព្រួញពីរដើមដែលមិនអស់។
Verse 40
असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात्।तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः।।2.118.40।।
ធ្នូនោះមានទម្ងន់ធ្ងន់ណាស់ ដល់ថ្នាក់មនុស្ស ទោះខិតខំយ៉ាងខ្លាំងក៏មិនអាចសូម្បីតែរុញឲ្យចល័តបានឡើយ; ហើយព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយក៏មិនអាចបត់វាបាន—សូម្បីតែក្នុងសុបិនក៏មិនបាន។
Verse 41
तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना।समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान्।।2.118.41।।
ក្រោយពេលព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ អ្នកសច្ចវាចា បានទទួលបានធ្នូនោះហើយ ព្រះអង្គបានអញ្ជើញស្តេចទាំងឡាយមកប្រជុំក្នុងសភាជាមុន ហើយនៅទីនោះបានប្រកាសព្រះបន្ទូល។
Verse 42
इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः।तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः।।2.118.42।।
«អ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្ស អាចលើកធ្នូនេះឡើង ហើយដាក់ខ្សែឲ្យតឹងបាន កូនស្រីរបស់ខ្ញុំនឹងក្លាយជាព្រះភរិយារបស់គាត់—មិនមានសង្ស័យឡើយ»។
Verse 43
तच्च दृष्ट्वा धनुश्श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम्। अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने।।2.118.43।।
ពេលឃើញធ្នូដ៏ប្រសើរនោះ ដែលដោយសារភាពអធិកអធមមានទម្ងន់ដូចភ្នំ ស្តេចទាំងឡាយមិនអាចសូម្បីតែលើកវាបានទេ ដូច្នេះបានគោរពអភិវាទ ហើយចាកចេញទៅ។
Verse 44
सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः।विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः।।2.118.44।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम स्सत्यपराक्रमः।
ក្រោយពេលកន្លងទៅយូរណាស់ រហ្គវៈដ៏មានពន្លឺមហិមា—ព្រះរាម ដែលវីរភាពរបស់ព្រះអង្គឈរលើសច្ចៈ—បានមកដល់ជាមួយប្អូនប្រុស ព្រះលក្ខ្មណៈ និងជាមួយព្រះវិશ્વាមិត្រ ដើម្បីទស្សនាពិធីយជ្ញៈ។
Verse 45
विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः।।2.118.45।।प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
នៅទីនោះ ព្រះវិશ્વាមិត្រ អ្នកមានធម៌ជាអាត្មា ដែលព្រះបិតារបស់ខ្ញុំបានគោរពបូជាយ៉ាងសមគួរ បានមានព្រះវាចាទៅកាន់ព្រះបិតា អំពីបងប្អូនទាំងពីរ—ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណៈ។
Verse 46
सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शकाङ्क्षिणौ।धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम्।।2.118.46।।
ព្រះរាជបុត្រទាំងពីរនេះ ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថ មានចិត្តប្រាថ្នាចង់ឃើញធ្នូ។ សូមលោកព្រាហ្មណ៍បង្ហាញធ្នូទិព្វនោះដល់ព្រះរាម ព្រះរាជកុមារផង។
Verse 47
इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।
ពេលបានឮពាក្យរបស់ឥសីនោះ ឪពុករបស់ខ្ញុំក៏នាំធ្នូនោះមក។ បន្ទាប់មក ព្រះរាមអ្នកមានកម្លាំងធំ និងក្លាហាន ក្នុងពេលត្រឹមភ្លែតភ្នែក បានបត់វា ឡើងខ្សែធ្នូយ៉ាងរហ័ស ហើយទាញពេញកម្លាំង។
Verse 48
इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।
ពេលបានឮពាក្យរបស់ឥសីនោះ ឪពុករបស់ខ្ញុំក៏នាំធ្នូនោះមក។ បន្ទាប់មក ព្រះរាមអ្នកមានកម្លាំងធំ និងក្លាហាន ក្នុងពេលត្រឹមភ្លែតភ្នែក បានបត់វា ឡើងខ្សែធ្នូយ៉ាងរហ័ស ហើយទាញពេញកម្លាំង។
Verse 49
तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः।तस्य शब्दो भवद्भीमः पतितस्याशनेरिव।।2.118.49।।
ពេលព្រះองค์ទាញដោយកម្លាំងលឿន ធ្នូនោះក៏បាក់កណ្ដាលជាពីរផ្នែក។ សំឡេងដែលកើតឡើងគួរឱ្យភ័យខ្លាច ដូចផ្គរលាន់ឬអសនីបាតធ្លាក់ចុះ។
Verse 50
ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना।निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम्।।2.118.50।।
បន្ទាប់មក នៅទីនោះ ឪពុករបស់ខ្ញុំ—អ្នកដែលតាំងចិត្តមាំមួនលើសច្ចៈ—បានលើកភាជន៍ទឹកដ៏ប្រសើរឡើង ដោយសម្រេចចិត្តថានឹងប្រគល់ខ្ញុំទៅឲ្យព្រះរាម។
Verse 51
दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः।अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः।।2.118.51।।
ប៉ុន្តែនៅពេលនោះ ព្រះរាឃវៈមិនបានទទួលខ្ញុំទេ ខណៈដែលខ្ញុំកំពុងត្រូវបានប្រគល់ឲ្យ ព្រោះព្រះអង្គមិនទាន់ជ្រាបច្បាស់អំពីបំណងរបស់ព្រះបិតា ព្រះអម្ចាស់ និងស្តេចនៃអយោធ្យា។
Verse 52
तत श्श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम्।मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने।।2.118.52।।
បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានសូមអនុញ្ញាតពីព្រះស្វាមីបិតា គឺព្រះបាទទសរថជាព្រះមហាក្សត្រចាស់ជរា ហើយព្រះបិតារបស់ខ្ញុំបានប្រគល់ខ្ញុំជាព្រះភរិយាដល់ព្រះរាម ដែលមានប្រាជ្ញា និងការយល់ដឹងអំពីអាត្មាជាដែលគេស្គាល់។
Verse 53
मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना।भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम्।।2.118.53।।
ហើយប្អូនស្រីរបស់ខ្ញុំ ឧរមិលា ស្ត្រីមានសីលធម៌ និងស្រស់ស្អាតគួរឲ្យស្រឡាញ់ ក៏ត្រូវបានព្រះបិតារបស់ខ្ញុំប្រគល់ដោយព្រះហឫទ័យផ្ទាល់ ជាព្រះភរិយាដល់ព្រះលក្ខ្មណ៍ដែរ។
Verse 54
एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन्स्वयंवरे।अनुरक्ताऽस्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम्।।2.118.54।।
ដូច្នេះ នៅក្នុងពិធីស្វយំវរ នោះ ខ្ញុំត្រូវបានប្រគល់ជាព្រះភរិយាដល់ព្រះរាម; ហើយតាមធម៌ ខ្ញុំស្ថិតក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ស្មោះត្រង់ចំពោះព្រះស្វាមី អ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមវីរបុរសទាំងឡាយ។
The sarga formalizes a dharma-framework for household life: Sītā articulates unwavering obedience and service to her husband as a normative vow—even hypothetically if the husband lacks good conduct—while also demonstrating restraint and propriety in accepting gifts and narrating her past within a righteous setting.
Patiśuśrūṣā is presented as a central tapas for women in the text’s ethical register, supported by exempla (Sāvitrī, Rohiṇī). The narrative also teaches that legitimacy in marriage and kingship ethics depends on truth-bound procedure and consent (Rāma waits for Daśaratha’s approval).
Cultural institutions include the svayaṃvara and sacrificial ground (the ploughed ritual plot where Sītā emerges). Geographical anchors include Mithilā (Janaka’s realm) and Ayodhyā (Daśaratha’s kingship), with the forest āśrama serving as the dialogic setting for instruction.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.