Sarga 116
तपस्विनाम् औत्सुक्यं राक्षसत्रासश्च (Ascetics’ Anxiety and the Fear of Rakshasas)
अयोध्याकाण्ड
នៅក្នុងព្រៃតាបស ចិត្រកូដ បន្ទាប់ពី ភរតៈ បានចាកចេញទៅ ព្រះរាម បានកត់សម្គាល់ឃើញការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមពួកឥសីដែលរស់នៅទីនោះ គឺមានការភ័យខ្លាច និងការខ្សឹបខ្សៀវគ្នា។ ដោយព្រួយបារម្ភថា កំហុសណាមួយរបស់ទ្រង់ ព្រះលក្ស្មណ៍ ឬ នាងសីតា អាចនឹងរំខានដល់សេចក្តីស្ងប់សុខនៃអាស្រម ទ្រង់ក៏បានសាកសួរទៅកាន់ គុលបតិ (មេដឹកនាំឥសី) ដោយក្តីគោរព។ ឥសីចំណាស់បានបដិសេធរាល់ការសង្ស័យមកលើនាងសីតា ហើយបានពន្យល់ថា ការថប់បារម្ភនេះគឺបណ្តាលមកពីពួកយក្ស (រា ក្ស ស) ដែលកាន់តែកាចសាហាវដោយសារតែវត្តមានរបស់ព្រះរាម។ ពួកឥសីបានរៀបរាប់ថា ពួកយក្សបានបន្លែងខ្លួនជាសត្វចម្លែក វាយប្រហារអ្នកបួស និងបំផ្លាញពិធីបូជាដោយពន្លត់ភ្លើងពិសិដ្ឋ។ ពួកគេបានបញ្ជាក់ថា ខរៈ ដែលជាប្អូនប្រុសរបស់ រាពណ៍ រស់នៅក្បែរ ជនស្ថាន គឺជាអ្នកបង្កបញ្ហានេះ។ ដោយយល់ឃើញថា ការបន្តរស់នៅទីនេះមានគ្រោះថ្នាក់ ពួកឥសីក៏សម្រេចចិត្តចាកចេញពីអាស្រមទៅកាន់ព្រៃផ្សេងទៀត។ ព្រះរាម បានជូនដំណើរពួកគេ ធ្វើគារវកិច្ច និងត្រឡប់មកកាន់អាស្រមរបស់ទ្រង់វិញដោយចិត្តរឹងមាំ ទោះបីជាគ្មានពួកឥសីនៅទីនោះទៀតក៏ដោយ។
Shlokas
Verse 1
प्रतिप्रयाते भरते वसन्रामस्तपोवने।लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम्।।2.116.1।।
ក្រោយព្រះភរតចេញដំណើរ ព្រះរាមដែលស្នាក់នៅក្នុងតបោវន (ព្រៃសមាធិ) បានសង្កេតឃើញភាពកង្វល់ និងការរវល់រហ័សនៅក្នុងចិត្តរបស់ពួកតាបសវី។
Verse 2
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे।राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान्।।2.116.2।।
នៅទីនោះ ក្នុងអាស្រមអ្នកតបស្យាដែលស្ថិតនៅមុខភ្នំចិត្រកូដ ព្រះរាមបានឃើញព្រះឥសីទាំងឡាយ ដែលបានសុំជ្រកកោនក្រោមព្រះអង្គ និងមានបំណងស្នាក់នៅ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះវិញ ពួកគេមើលទៅក្តុកក្តួល និងរំភើបចិត្ត។
Verse 3
नयनैर्ब्रुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः।अन्योन्यमुपजल्पन्त श्शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः।।2.116.3।।
ព្រះឥសីទាំងឡាយ សម្លឹងមើលព្រះរាមដោយការសង្ស័យ ហើយចងចិញ្ចើម រួចនិយាយខ្សឹបៗពិគ្រោះគ្នាទៅវិញទៅមក ប្តូរពាក្យសម្ងាត់គ្នា។
Verse 4
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः।कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः।।2.116.4।।
ព្រះរាមឃើញការក្តៅក្រហាយរបស់ពួកគេ ក៏មានសេចក្តីព្រួយបារម្ភក្នុងព្រះហទ័យ; បន្ទាប់មក ព្រះអង្គប្រណម្យដៃដោយក្តីគោរព ហើយទូលព្រះឥសីជាមេអាស្រមថា។
Verse 5
न कच्चिद्भगवन्किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि।दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः।।2.116.5।।
«បពិត្រព្រះភគវន្ត! តើព្រះអង្គឃើញមានអ្វីខុសប្រក្រតី ឬបម្លែងណាមួយក្នុងអាកប្បកិរិយាពីមុនរបស់ខ្ញុំទេ—មានអ្វីប្រែប្រួលក្នុងខ្ញុំ—ដែលធ្វើឲ្យព្រះឥសីទាំងនេះរំខានចិត្ត?»
Verse 6
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे।लक्ष्मणस्यर्षिभिदृष्टं नानुरूपमिवात्मनः।।2.116.6।।
«ឬក៏ប្អូនប្រុសខ្ញុំ ព្រះលក្ខ្មណៈ ដោយការធ្វេសប្រហែស បានធ្វើអ្វីមួយដែលព្រះឥសីទាំងឡាយឃើញថាមិនសមរម្យនឹងព្រះអង្គទេ?»
Verse 7
कच्चिच्छुश्रूषमाणा व श्शुश्रूषणपरा मयि।प्रमदाऽभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते।।2.116.7।।
«ឬក៏នាងសីតា—ទោះជានាងខិតខំបម្រើខ្ញុំ និងយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការបម្រើព្រះអង្គ—មិនបានរក្សាឲ្យបានសមប្រក្រតីនូវអាកប្បកិរិយាដែលគេរាប់ថាសមរម្យសម្រាប់ស្ត្រីទេឬ?»
Verse 8
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः।वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम्।।2.116.8।।
បន្ទាប់មក ព្រះឥសីមួយអង្គ ដែលចាស់ជរាដោយកាល និងនឿយហត់ដោយតបៈ បាននិយាយទៅកាន់ព្រះរាម អ្នកមានមេត្តាករុណាចំពោះសត្វលោកទាំងអស់ ដូចជាកំពុងញ័រ។
Verse 9
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा।चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः।।2.116.9।।
កូនអើយ តើអាចមានការខុសឆ្គងអ្វីពីព្រះនាងវៃទេហី ដែលមានសភាពល្អប្រសើរ និងរីករាយក្នុងសេចក្តីមង្គល ជាពិសេសក្នុងការប្រព្រឹត្តចំពោះពួកតាបសឥសី?
Verse 10
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान्प्रतिवर्तते।रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः।।2.116.10।।
ការភ័យខ្លាចនេះកើតឡើងក្នុងចំណោមពួកតាបសវី ដោយសារព្រះអង្គ—ព្រោះហេតុពីពួករាក្សស; ដោយសារនោះពួកគេក៏ភ្ញាក់ផ្អើល ហើយនិយាយគ្នាទៅវិញទៅមកអំពីអ្វីដែលនឹងកើតមានបន្ត។
Verse 11
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्।।2.116.11।।धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते।।2.116.12।।
នៅទីនេះមានរាក្សសមួយឈ្មោះ ខរៈ ជាប្អូនប្រុសរបស់ រាវណៈ; វាបានបណ្តេញ និងបំផ្លាញដល់ឫសគល់ ពួកតាបសទាំងអស់ដែលស្នាក់នៅជនស្ថាន។
Verse 12
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्।।2.116.11।।धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते।।2.116.12।।
គេក្លាហានអួតអាង ដូចជាឈ្នះហើយ; សាហាវ ជាយក្សស៊ីមនុស្ស អួតក្រអឺត និងមានបាប—ឱកូនអើយ សូម្បីតែអ្នក ក៏គេមិនអត់ឱនដែរ។
Verse 13
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे।तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान्।।2.116.13।।
ឱកូនអើយ ចាប់តាំងពីអ្នកបានមករស់នៅក្នុងអាស្រមនេះ មកទល់ពេលនេះ ពួករាក្សសបានរំខាន និងធ្វើទុក្ខដល់ព្រះតាបសទាំងឡាយ។
Verse 14
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि।नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः।।2.116.14।।
ពួកវាបង្ហាញខ្លួនជារូបរាងជាច្រើន—គួរខ្ពើម សាហាវ គួរភ័យខ្លាច វិកលវិការខូចទ្រង់ទ្រាយ—ជារូបដែលមើលទៅគួររអើម។
Verse 15
अप्रशस्तैशुचिभिस्सम्प्रयोज्य च तापसान्।प्रतिध्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याः पुरतः स्थिताः।।2.116.15।।
ឈរនៅមុខពួកគេផ្ទាល់ ពួកអនារីទាំងនោះប្រើវិធីហាមឃាត់ និងមិនបរិសុទ្ធប្រឆាំងនឹងព្រះតាបស ហើយបន្ទាប់មកក៏វាយប្រហារបំផ្លាញអ្នកដទៃយ៉ាងឆាប់រហ័សផងដែរ។
Verse 16
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च।रमन्ते तापसां स्तत्र नाशयन्तोऽल्पचेतसः।।2.116.16।।
ពួកមានចិត្តតូចទាបទាំងនោះ លាក់ខ្លួនមិនឲ្យឃើញនៅតាមទីតាំងអាស្រមនានា ហើយរីករាយនៅទីនោះដោយការបំផ្លាញព្រះតាបសទាំងឡាយ។
Verse 17
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीस्निञ्चन्ति वारिणा।कलशांश्च प्रमध्नन्ति हवने समुपस्थिते।।2.116.17।।
នៅពេលពិធីយជ្ញជិតចាប់ផ្តើម ពួកអាក្រក់ទាំងនោះបានបោះចោលស្លាបព្រាបូជា និងភាជនៈហវីស បាញ់ទឹកលើភ្លើងបរិសុទ្ធឲ្យរលត់ ហើយកម្ទេចកលសៈ (ប៉ាន់ទឹក) ទាំងឡាយផងដែរ។
Verse 18
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः।गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयोऽद्य माम्।।2.116.18।।
ឥឡូវនេះ ព្រះឥសីទាំងឡាយ ដែលប្រាថ្នាចាកចេញពីអាស្រមដែលត្រូវពួកអាក្រក់ធ្វើឲ្យសៅហ្មង កំពុងជំរុញឲ្យខ្ញុំចេញដំណើរទៅកាន់ដែនដីផ្សេង។
Verse 19
तत्पुरा राम शारीरामुपहिंसां तपस्विषु।दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम्।।2.116.19।।
ឱ ព្រះរាម! ពួកទុច្ចរិតទាំងនោះ តាំងពីដើមមក ក៏បង្ហាញអំពើហិង្សាផ្លូវកាយចំពោះអ្នកបួសតបស្យា; ដូច្នេះយើងបានសម្រេចចិត្តចាកចេញពីអាស្រមនេះ។
Verse 20
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम्।पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः।।2.116.20।।
មិនឆ្ងាយពីទីនេះទេ មានព្រៃដ៏ស្រស់ស្អាត សម្បូរដោយឫស និងផ្លែឈើ; នៅទីនោះ ខ្ញុំនឹងទៅជ្រកកោនអាស្រមបុរាណមួយម្តងទៀត ជាមួយនឹងពួកសហចារីរបស់ខ្ញុំ។
Verse 21
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते।सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते।।2.116.21।।
ឱកូនជាទីស្រឡាញ់! ខរៈក៏ប្រព្រឹត្តមិនសមរម្យសូម្បីតែចំពោះអ្នក ដូចដែលគេធ្លាប់ធ្វើមកពីមុន។ បើបញ្ញារបស់អ្នកយល់ថាសម គូមកចាកចេញពីទីនេះជាមួយយើង។
Verse 22
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव।समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःखमिहाद्य ते।।2.116.22।।
ឱរាឃវៈ! អ្នកណាដែលរស់នៅទីនេះជាមួយភរិយា ក្តីសង្ស័យនិងការព្រួយបារម្ភមានជានិច្ច។ សូម្បីតែអ្នកដែលមានសមត្ថភាពពេញលេញ ការស្នាក់នៅទីនេះឥឡូវនេះក៏ពោរពេញដោយទុក្ខ និងគ្រោះថ្នាក់។
Verse 23
इत्युक्तवन्तं स्तंराम राजपुत्रस्तपस्विनम्।न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकम्।।2.116.23।।
ពេលនិយាយដូច្នេះហើយ តាបសវិននោះក៏ក្តៅក្រហាយចង់ចាកចេញ។ ព្រះរាជបុត្រ រាម មិនអាចទប់ស្កាត់គាត់ដោយពាក្យឆ្លើយតបបានឡើយ។
Verse 24
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम्।स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिस्सह।।2.116.24।।
ក្រោយបានសម្តែងការគោរព និងសរសើរ រាឃវៈ សុំលា ហើយរៀបចំកិច្ចការជាមួយព្រះអង្គឲ្យរួចរាល់ មេក្រុមនោះក៏ចេញដំណើរ បោះបង់អាស្រមទៅជាមួយសហគមន៍របស់ខ្លួន។
Verse 25
रामः संसाद्य ऋषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात्कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम्।सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे।।2.116.25।।
ព្រះរាមបានដើរតាមក្រុមឥសីទៅមួយចម្ងាយ ហើយបន្ទាប់មកបានលា និងកោតគោរពចំពោះឥសីមេដឹកនាំ។ ដោយទទួលបានការយល់ព្រមពីឥសីទាំងឡាយដែលពេញចិត្ត និងបានយល់ច្បាស់នូវអត្ថន័យនៃដំបូន្មានរបស់ពួកគេ ព្រះអង្គក៏ត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅដ្ឋានបរិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ ដើម្បីស្នាក់នៅ។
Verse 26
आश्रममृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपिन जहौ स राघवः।राघवं हि सततमनुगता स्तापसाश्चार्षचरित धृतगुणाः।।2.116.26।।
ព្រះរាឃវៈជាព្រះអម្ចាស់ មិនបានចាកចេញពីអាស្រមដែលឥឡូវគ្មានព្រះឥសីសោះ ទោះតែមួយភ្លែត; ហើយពួកតាបស ដែលមាំមួនក្នុងគុណធម៌ និងស្មោះត្រង់តាមប្រពៃណីរបស់ឥសី ក៏តែងតែអមដំណើរព្រះរាឃវៈជានិច្ច។
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Rāma’s continued residence—though personally dharmic—indirectly endangers vulnerable ascetics by attracting rākṣasa aggression. The action pivot is the ascetics’ decision to relocate and their invitation to Rāma to leave with them, framing security as a communal ethical responsibility.
The dialogue teaches that dharma is relational and context-sensitive: personal virtue must be evaluated alongside its effects on dependents and host communities. It also underscores ritual order (yajña) as a civilizational good whose disruption signals moral disorder requiring protective response.
Citrakūṭa and its tapas-āśrama serve as the immediate setting, while Janasthāna is introduced as a nearby rākṣasa-dominated zone associated with Khara. Culturally, the sarga foregrounds yajña infrastructure—agni, srug-bhāṇḍa, and kalaśa—as key markers of hermitage life targeted by hostile forces.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.