Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 11
Ayodhya KandaSarga 1129 Verses

Sarga 11

कैकेयीवरप्रार्थना — Kaikeyi Demands the Two Boons

अयोध्याकाण्ड

ក្នុងសರ್ಗនេះ កៃកេយីឃើញទសរថត្រូវក្តីប្រាថ្នាគ្រប់គ្រង ហើយបង្ខំឲ្យព្រះองค์ប្រកាសសច្ចាប្រណិធានយ៉ាងច្បាស់ បន្ទាប់មកនាងបម្លែងសច្ចានោះឲ្យក្លាយជាលទ្ធផលនយោបាយដែលមិនអាចត្រឡប់វិញបាន។ ទសរថស្បថម្តងហើយម្តងទៀត ដោយយកជីវិត និងគុណតម្លៃរបស់ព្រះរាមជាសាក្សី ថានឹងបំពេញបំណងរបស់កៃកេយី។ កៃកេយីបន្ថែមភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃពាក្យសន្យា ដោយអញ្ជើញព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ ទិសទាំងឡាយ ភពផ្កាយ គន្ធព្វ រាក្សស ទេវតារក្សាគេហដ្ឋាន និងសត្វលោកទាំងអស់ជាសាក្សី ឲ្យពាក្យសន្យាឯកជនក្លាយជាកិច្ចព្រមព្រៀងដូចជាសាធារណៈ។ នាងរំលឹកព្រឹត្តិការណ៍សង្គ្រាមទេវ-អសុរ ដែលនាងបានការពារព្រះរាជា ហើយទទួលបានពរ២ “ដាក់ជាដំណាក់” ទុកជាមុន។ ឥឡូវនាងទាមទារពរទាំងនោះតាមសិទ្ធិ៖ (១) ត្រូវតាំងព្រះភរតឡើងគ្រងរាជ្យ ដោយប្រើសម្ភារៈដែលបានរៀបចំសម្រាប់ព្រះរាមអភិសេក; (២) ត្រូវបញ្ជូនព្រះរាមទៅដណ្ឌការណ្យរយៈពេល ១៤ ឆ្នាំ ឲ្យរស់ជាតាបស ពាក់សំបកឈើ ស្បែកក្តាន់ និងសក់ជតា។ កៃកេយីដាក់វាជាការសាកល្បងសច្ចៈរបស់ទសរថ និងកាតព្វកិច្ចការពារវង្សក្សត្រ ខណៈព្រះរាជាហាក់ដូចជាត្រូវចាប់ក្នុងអន្ទាក់ដែលព្រះองค์បានបង្កើតដោយព្រះវាចារបស់ខ្លួនឯង។

Shlokas

Verse 1

तं मन्मथशरैर्विद्धमं कामवेगवशानुगम्।उवाच पृथिवीपालं कैकेयी दारुणं वचः।।।।

ចំពោះព្រះអធិរាជអ្នកគ្រប់គ្រងផែនដី—ដូចជាត្រូវព្រួញរបស់មន្មថៈបាញ់ប៉ះ និងត្រូវរលកកាមរំញោចនាំទៅ—កៃកេយីបាននិយាយពាក្យរឹងរ៉ឹង និងគួរឱ្យភ័យខ្លាច។

Verse 2

नास्मि विप्रकृतादेव केनचिन्नावमानिता।अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तमिच्छामि त्वया कृतम्।।।।

ឱ ព្រះរាជា ខ្ញុំមិនត្រូវបានអ្នកណាធ្វើអំពើអយុត្តិធម៌ឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវបានប្រមាថដែរ; ប៉ុន្តែមានបំណងមួយនៅក្នុងចិត្តខ្ញុំ—ខ្ញុំប្រាថ្នាឲ្យព្រះองค์អនុវត្តឲ្យសម្រេច។

Verse 3

प्रतिज्ञां प्रतिजानीष्व यदि त्वं कर्तुमिच्छसि।अथ तद्व्याहरिष्यामि यदभिप्रार्थितं मया।।।।

បើអ្នកពិតប្រាកដចង់បំពេញបំណងរបស់ខ្ញុំ សូមស្បថប្រកាសពាក្យសន្យាជាមុនសិន; បន្ទាប់មកខ្ញុំនឹងប្រាប់អ្វីដែលខ្ញុំបានអង្វរ។

Verse 4

तामुवाच महातेजाः कैकेयीमीषदुत्स्मितः।कामी हस्तेन संगृह्य मूर्धजेषु शुचिस्मिताम्।।।।

ព្រះមហាក្សត្រដែលមានតេជៈដ៏ខ្លាំង បានញញឹមបន្តិចដោយក្តីស្នេហា ហើយយកដៃកាន់សក់របស់កៃកេយីយ៉ាងទន់ភ្លន់ រួចមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់នាងដែលមានស្នាមញញឹមបរិសុទ្ធភ្លឺថ្លា។

Verse 5

आवलिप्ते न जानासि त्वत्तः प्रियतरो मम।मनुजो मनुजव्याघ्राद्रामादन्यो न विद्यते।।।।

ឱ ស្ត្រីអ្នកអួតអាង! តើអ្នកមិនដឹងទេឬ? សម្រាប់ខ្ញុំ គ្មាននរណាស្រឡាញ់ជាងអ្នកឡើយ; ហើយក្នុងចំណោមបុរស គ្មានអ្នកណាផ្សេងក្រៅពីព្រះរាម ដែលជាព្យាឃៈក្នុងចំណោមមនុស្ស។

Verse 6

तेनाजय्येन मुख्येन राघवेण महात्मना।शपे ते जीवनार्हेण ब्रूहि यन्मनसेच्छासि।।।।

ខ្ញុំស្បថចំពោះព្រះរាឃវៈនោះ—អ្នកមិនអាចឈ្នះបាន ជាអ្នកលើសគេ មានចិត្តធំ និងសមនឹងអាយុវែង—សូមប្រាប់មក ថាអ្វីដែលអ្នកប្រាថ្នានៅក្នុងចិត្ត។

Verse 7

यं मुहूर्तमपश्यंस्तु न जीवेयमहं ध्रुवम्।तेन रामेण कैकेयि शपे ते वचनक्रियाम्।।।।

ឱ កៃកេយី! ពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំមិនអាចរស់បានសូម្បីតែមួយភ្លែត ប្រសិនបើមិនបានឃើញព្រះองค์; ដោយព្រះរាមនោះឯង ខ្ញុំស្បថថានឹងអនុវត្តតាមពាក្យរបស់អ្នក—តាមបំណងរបស់អ្នក។

Verse 8

आत्मना वात्मजैश्चान्यैर्वृणेयं मनुजर्षभम्।तेन रामेण कैकेयि शपे ते वचनक्रियाम्।।।।

ទោះបីខ្ញុំជ្រើសរើសព្រះរាម ជាបុរសប្រសើរបំផុត លើសខ្លួនខ្ញុំ លើសកូនប្រុសទាំងឡាយ និងលើសអ្នកដទៃទាំងអស់—ឱ កៃកេយី! ខ្ញុំស្បថដោយព្រះរាមអង្គនោះថា នឹងបំពេញពាក្យស្នើររបស់អ្នកឲ្យសម្រេច។

Verse 9

भद्रे हृदयमप्येतदनुमृशोद्धरस्व मे।एतत्समीक्ष्य कैकेयि ब्रूहि यत्साधु मन्यसे।।।।

ឱ នារីដ៏សុភាព! សូម្បីតែបេះដូងខ្ញុំក៏ត្រូវទុក្ខព្រួយសង្កត់សង្កិន—សូមអ្នកប៉ះវា ហើយលើកខ្ញុំចេញពីការឈឺចាប់នេះ។ ឱ កៃកេយី! បន្ទាប់ពីពិចារណា សូមប្រាប់អ្វីដែលអ្នកយល់ថាត្រឹមត្រូវ។

Verse 10

बलमात्मनि जानन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि।करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे।।।।

ដោយដឹងអំណាចដែលអ្នកមានលើខ្ញុំ អ្នកមិនគួរសង្ស័យខ្ញុំទេ។ ខ្ញុំស្បថដោយបុណ្យកុសលរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ថា ខ្ញុំនឹងធ្វើអ្វីដែលធ្វើឲ្យអ្នកពេញចិត្ត។

Verse 11

सा तदर्थमना देवी तमभिप्रायमागतम्।निर्माध्यस्थ्याच्च हर्षाच्च बभाषे दुर्वचं वचः।।।।

ព្រះមហេសីនោះ—មានចិត្តផ្ដោតលើគោលបំណងរបស់ខ្លួន—ដោយសេចក្តីរីករាយ និងមិនឃើញផ្លូវកណ្ដាលឡើយ បាននិយាយពាក្យរឹងរ៉ឹង ដែលពិបាកនឹងនិយាយចេញ។

Verse 12

तेन वाक्येन संहृष्टा तमभिप्रायमागतम्।व्याजहार महाघोरमभ्यागतमिवान्तकम्।।।।

ដោយរីករាយចំពោះពាក្យនោះ នាងបានបង្ហាញចេតនាដែលកើតឡើងក្នុងចិត្ត—គួរឱ្យភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង ដូចមរណភាពមកដល់ភ្លាមៗ។

Verse 13

यथा क्रमे शपसि वरं मम ददासि च।तच्छृण्वन्तु त्रयस्त्रिंशद्देवास्साग्निपुरोगमाः।।।।

ព្រោះអ្នកកំពុងស្បថតាមលំដាប់ ហើយប្រទានពរ (វរ) ដល់ខ្ញុំ សូមឲ្យទេវតាទាំងសាមសិបបី—មានព្រះអគ្គនីជាមុខមាត់—ស្តាប់វា ដើម្បីជាសាក្សី។

Verse 14

चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः।जगच्च पृथिवी चेयं सगन्धर्वा सराक्षसा।।।।निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवता।यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव।।।।

សូមឲ្យព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ មេឃ និងភពទាំងឡាយ រាត្រី និងថ្ងៃ ទិសទាំងអស់; ពិភពលោក និងផែនដីនេះ—រួមទាំងគន្ធព្វ និងរាក្សស—ទាំងសត្វយាមរាត្រី ភូតទាំងឡាយ ទេវតាអ្នកថែរក្សាគេហដ្ឋានក្នុងផ្ទះ និងសត្វមានជីវិតផ្សេងៗទៀតទាំងអស់ ស្គាល់ពាក្យសច្ចាប្រណិធានដែលអ្នកបាននិយាយ។

Verse 15

चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः।जगच्च पृथिवी चेयं सगन्धर्वा सराक्षसा।।2.11.14।।निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवता।यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव।।2.11.15।।

សូមឲ្យព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ មេឃ ភពទាំងឡាយ រាត្រី និងថ្ងៃ ទិសទាំងអស់ ពិភពលោក និងផែនដីនេះ—ជាមួយគន្ធព្វ និងរាក្សស—ហើយទាំងសត្វយាមរាត្រី ទេវតាអ្នកថែរក្សាគេហដ្ឋាន និងសត្វមានជីវិតផ្សេងៗទៀតទាំងអស់ ស្គាល់ពាក្យសច្ចាប្រណិធានដែលអ្នកបាននិយាយ។

Verse 16

सत्यसन्धो महातेजाः धर्मज्ञः सुसमाहितः।वरं मम ददात्येष तन्मे श्रृण्वन्तु दैवताः।।।।

បុរសនេះមានសច្ចៈជាខ្សែសន្យា មានតេជៈដ៏មហិមា ជាអ្នកដឹងធម៌ និងមានចិត្តសមាធិ; គាត់នេះហើយកំពុងប្រទានពរ (វរ) ដល់ខ្ញុំ។ សូមឲ្យទេវតាទាំងឡាយស្តាប់រឿងនេះ ដើម្បីខ្ញុំ។

Verse 17

इति देवी महेष्वासं परिगृह्याभिशस्य च।ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम्।।।।

ដូច្នេះទេវីបានមានព្រះបន្ទូល; បន្ទាប់មក នាងបានឱបកាន់មហាវីរបុរសអ្នកធ្នូ ហើយពោលពាក្យលើកសរសើរលួងលោម; រួចនាងបាននិយាយពាក្យនេះទៅកាន់អ្នកប្រទានពរ ដែលកំពុងត្រូវកាមៈបំភាន់ឲ្យវង្វេង។

Verse 18

स्मर राजन् पुरावृत्तं तस्मिन् दैवासुरे रणे।तत्र चाच्यावयच्छत्रुस्तव जीवितमन्तरा।।।।

ឱ ព្រះរាជា សូមរំលឹកហេតុការណ៍កាលពីមុន ក្នុងសង្គ្រាមរវាងទេវតា និងអសុរៈ; នៅទីនោះ សត្រូវបានបំផ្លាញអស់ទាំងអ្វីៗដែលជារបស់ព្រះองค์ ទុកសល់តែព្រះជីវិតប៉ុណ្ណោះ។

Verse 19

तत्र चापि मया देव यत्त्वं समभिरक्षितः।जाग्रत्या यतमानायास्ततो मे प्राददा वरौ।।।।

ឱ ព្រះអង្គដ៏ប្រសើរដូចទេវតា នៅទីនោះ ខ្ញុំក៏បានការពារព្រះអង្គដែរ; ព្រោះខ្ញុំបានភ្ញាក់ប្រុងប្រយ័ត្ន និងខិតខំសង្គ្រោះ ដូច្នេះព្រះអង្គបានប្រទានពរ២ប្រការ​ដល់ខ្ញុំ។

Verse 20

तौ तु दत्तौ वरौ देव निक्षेपौ मृगयाम्यहम्।तथैव पृथिवीपाल सकाशे सत्यसङ्गर।।।।

ឱ ព្រះអង្គដ៏ប្រសើរដូចទេវតា ព្រះអង្គជាអ្នកអភិរក្សផែនដី និងជាអ្នកមាំមួនក្នុងសច្ចៈ; ឥឡូវនេះ ខ្ញុំសូមទាមទារពរ២ប្រការ ដែលព្រះអង្គបានប្រទានមុន ហើយបានរក្សាទុកជាដំណាក់កាលដូចជាអាមានត់នៅជាមួយព្រះអង្គ។

Verse 21

तत् प्रतिश्रुत्य धर्मेण न चेद्दास्यसि मे वरम्।अद्यैव हि प्रहास्यामि जीवितं त्वद्विमानिता।।।।

ព្រះអង្គបានសន្យាតាមធម៌ហើយ; ប្រសិនបើព្រះអង្គមិនប្រទានពរដល់ខ្ញុំទេ នោះខ្ញុំដែលត្រូវព្រះអង្គបង្អាប់មុខ នឹងបោះបង់ជីវិតនៅថ្ងៃនេះឯង។

Verse 22

वाङ्मात्रेण तदा राजा कैकेय्या स्ववशे कृतः।प्रचस्कन्द विनाशाय पाशं मृग इवात्मनः।।।।

នៅពេលនោះ ព្រះរាជា ត្រូវព្រះនាងកៃកេយីគ្រប់គ្រងដោយពាក្យសម្តីតែប៉ុណ្ណោះ ក៏រត់ចូលទៅរកវិនាសកម្មរបស់ព្រះអង្គឯង ដូចសត្វក្តាន់លោតចូលអន្ទាក់របស់ខ្លួន។

Verse 23

ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम्।वरौ यौ मे त्वया देव तदा दत्तौ महीपते।।।।तौ तावदहमद्यैव वक्ष्यामि शृणु मे वचः।

បន្ទាប់មក នាងបានទូលទៅកាន់ព្រះរាជាអ្នកប្រទានពរ ដែលត្រូវកាមមោហៈបន្លំថា៖ «ឱ ព្រះទេវៈ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ជាម្ចាស់ផែនដី! ពរទាំងពីរដែលព្រះអង្គបានប្រទានឲ្យខ្ញុំកាលមុន—ថ្ងៃនេះខ្ញុំនឹងទូលប្រាប់ សូមព្រះអង្គស្តាប់ពាក្យខ្ញុំ»។

Verse 24

अभिषेकसमारम्भो राघवस्योपकल्पितः।।।।अनेनैवाभिषेकेण भरतो मेऽभिषिच्यताम्।

ការរៀបចំពិធីអភិសេករបស់ព្រះរាឃវៈបានត្រៀមរួចហើយ; ដោយគ្រឿងអភិសេកដដែលនេះ សូមអភិសេកព្រះភរត ជាបុត្ររបស់ខ្ញុំ ឲ្យឡើងជាព្រះមហាក្សត្រ។

Verse 25

यो द्वितीयो वरो देव दत्तः प्रीतेन मे त्वया।।।।तदा दैवासुरे युद्धे तस्य कालोऽयमागत।

ហើយពរទីពីរ ឱ ព្រះទេវៈ ដែលព្រះអង្គបានប្រទានឲ្យខ្ញុំដោយព្រះហឫទ័យរីករាយ ក្នុងសង្គ្រាមរវាងទេវតា និងអសុរ—ឥឡូវនេះ ពេលវេលានៃពរនោះបានមកដល់ហើយ។

Verse 26

नव प़ञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।।।।चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः।

អស់រយៈពេលដប់បួនឆ្នាំ សូមឲ្យព្រះរាម ទៅស្នាក់នៅព្រៃទណ្ឌកៈ; ស្លៀកពាក់សំបកឈើ និងស្បែកក្តាន់ ពាក់ជតា ហើយរស់នៅជាតាបស (អ្នកបួស)។

Verse 27

भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम्।।।।एष मे परमः कामो दत्तमेव वरं वृणे।अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वनम्।।।।

សូមឲ្យភរតៈទទួលយកតំណែងយុវរាជនៅថ្ងៃនេះ ដោយគ្មានអ្នកណារារាំងដូចមុតកន្ទុយ។ នេះជាបំណងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតរបស់ខ្ញុំ; ខ្ញុំទាមទារពរ ដែលបានប្រទានរួចហើយ។ ហើយនៅថ្ងៃនេះផង សូមឲ្យខ្ញុំបានឃើញរាឃវៈចេញដំណើរទៅព្រៃ។

Verse 28

भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम्।।2.11.27।।एष मे परमः कामो दत्तमेव वरं वृणे।अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वनम्।।2.11.28।।

សូមឲ្យភរតៈទទួលតំណែងយុវរាជនៅថ្ងៃនេះ ដោយគ្មានការប្រឆាំង។ នេះជាបំណងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតរបស់ខ្ញុំ; ខ្ញុំទាមទារពរ ដែលបានសន្យារួចហើយ។ ហើយនៅថ្ងៃនេះផង សូមឲ្យខ្ញុំបានឃើញរាឃវៈចេញទៅព្រៃ។

Verse 29

स राजराजः भव सत्यसङ्गरःकुलं च शीलं च हि रक्ष जन्म च।परत्रवासे हि वदन्त्यनुत्तमंतपोधनास्सत्यवचो हितं नृणाम्।।।।

សូមព្រះองค์ក្លាយជារាជានៃរាជាទាំងឡាយ មាំមួនក្នុងសច្ចៈ។ ចូរការពារវង្សត្រកូល សីលធម៌ និងកំណើតដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះองค์។ ព្រោះព្រះឥសីដែលមានទ្រព្យជាតបៈ បានប្រកាសថា ដើម្បីសេចក្តីប្រយោជន៍របស់មនុស្ស គ្មានអ្វីលើសលប់ជាងការនិយាយពិតទេ; វានាំមកនូវសុខសាន្តនៅលោកក្រោយ។

Frequently Asked Questions

The central dharma-saṅkaṭa is Daśaratha’s collision between paternal affection and royal truthfulness: after swearing repeatedly to fulfill Kaikeyī’s desire, he becomes ethically bound to enact actions that destabilize succession—crowning Bharata and exiling Rāma—because the vow itself is treated as inviolable.

The sarga teaches that speech, especially oath-speech, is a moral instrument with real-world consequences: satya is upheld as a supreme virtue, yet the text also warns that unguarded promises made under passion can become traps that reorder personal, familial, and political realities.

Daṇḍakāraṇya is foregrounded as the destination of enforced ascetic exile, while the consecration setting in Ayodhyā is implied through the ‘abhiṣeka’ materials; culturally, the chapter highlights oath-witnessing practices by invoking cosmic forces and household deities as guarantors of a king’s promise.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App