Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 76
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
तुतोद तोत्ता तोत्स्यति तुदत्वतुदत्तुदेत्तुद्याद्धि । अतौत्सीदतोत्स्यदिति च रुणद्धि रूरोध रोद्धा रोत्स्यति वै ॥ ७६ ॥
tutoda tottā totsyati tudatvatudattudettudyāddhi | atautsīdatotsyaditi ca ruṇaddhi rūrodha roddhā rotsyati vai || 76 ||
«ពីធាតុ tud (វាយ/ចាក់)»: «tutoda» (គាត់បានវាយ), «tottā» (អ្នកវាយ), និង «totsyati» (គាត់នឹងវាយ); ដូចគ្នានេះ «tudat» (កំពុងវាយ), «tudatva» (សភាព/អំពើនៃការវាយ), «tudetta» (សូមឲ្យវាយ), និង «tudyāt» (គួរវាយ) ពិតប្រាកដ។ ហើយ «ពីធាតុ rudh (រារាំង)»: «atautsīt» (បានវាយ—រូបអោរីស្តឧទាហរណ៍), «atotsyat» (នឹងវាយ—រូបអនាគតឧទាហរណ៍); និង «ruṇaddhi» (រារាំង), «rūrodha» (បានរារាំង), «roddhā» (អ្នករារាំង), «rotsyati» (នឹងរារាំង) ពិតប្រាកដ។
Sage Narada (teaching in a technical/illustrative Vyakarana context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: vira
FAQs
It highlights Vyākaraṇa (grammar) as a Vedāṅga: mastery of correct word-forms supports accurate mantra/scripture transmission, which in turn safeguards dharma and aids the seeker’s clarity on the path of mokṣa.
Indirectly: bhakti in Purāṇic practice relies on correct nāma, stotra, and mantra usage; this verse underlines the discipline of precise language as a supporting limb for devotional recitation and scriptural understanding.
Vyākaraṇa (Sanskrit grammar), specifically dhātu-based verb derivations and conjugational exemplars (agent nouns, participles, optative/benedictive-type forms, and future forms) using roots like tud and rudh.