Previous Verse
Next Verse

Shloka 73

Adhyaya 21Kuvalayashva’s Descent to Patala and the Rescue of Madalasa

प्राप्तोऽपि चार्थो मनुजैरानीतोऽपी निजं गृहम् । क्षयमेति विना भार्यां कुभार्यासंश्रयेऽपि वा ॥

prāpto 'pi cārtho manujair ānīto 'pī nijaṃ gṛham / kṣayam eti vinā bhāryāṃ kubhāryā-saṃśraye 'pi vā

សូម្បីតែទ្រព្យសម្បត្តិដែលបុរសរកបាន ទោះនាំចូលមកក្នុងផ្ទះខ្លួនក៏ដោយ ក៏វានឹងវិនាសទៅ ប្រសិនបើគ្មានប្រពន្ធ—ឬក៏ពឹងផ្អែកលើប្រពន្ធអាក្រក់។

प्राप्तःobtained
प्राप्तः:
Karta (कर्ता/with arthaḥ as subject)
TypeAdjective
Rootpra-√āp (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies arthaḥ)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (particle: even/also)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
अर्थःwealth/property
अर्थः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootartha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मनुजैःby men
मनुजैः:
Karana (करण/agent-instrument)
TypeNoun
Rootmanuja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
आनीतःbrought
आनीतः:
Karta (कर्ता/with arthaḥ as subject)
TypeAdjective
Rootā-√nī (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies arthaḥ)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
निजम्one’s own
निजम्:
Karma (कर्म/object complement)
TypeAdjective
Rootnija (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies gṛham)
गृहम्house/home
गृहम्:
Karma (कर्म/object of ānītaḥ ‘brought to’)
TypeNoun
Rootgṛha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
क्षयम्destruction/decline
क्षयम्:
Karma (कर्म/object of eti)
TypeNoun
Rootkṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एतिgoes/comes to
एति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√i (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विनाwithout
विना:
Sambandha (सम्बन्ध/without-relation)
TypeIndeclinable
Rootvinā (अव्यय)
Formअव्यय (preposition-like) = ‘without’; governs द्वितीया
भार्याम्wife
भार्याम्:
Apadana (अपादान/point of separation with vinā)
TypeNoun
Rootbhāryā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कु-भार्या-अंश्रयेin dependence on a bad wife
कु-भार्या-अंश्रये:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootku (उपसर्ग/अव्यय) + bhāryā (प्रातिपदिक) + āśraya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कुभार्यायाः आश्रये)
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (particle: even)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/alternative)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय (disjunctive particle)
Kuṇḍala (didactic counsel)

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Household economyVirtue and competence in domestic lifeConsequences (kṣaya) of disorderGṛhastha-dharma

FAQs

Prosperity is portrayed as dependent on orderly, ethical domestic management. Wealth is not secured merely by acquisition; it requires dharmic stewardship and harmony within the household.

Ancillary social-ethical teaching.

‘Wealth’ can symbolize accumulated merit and capacity; without right ordering (a ‘good’ sustaining principle), even gained power dissipates. The ‘bad wife’ motif points to misdirected śakti—energy that undermines rather than sustains.