Shloka 21
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
मनसोपचितिं कृत्वा निरस्य च बहिःक्रिया: । धृतराष्ट्रपुत्र नृपश्रेष्ठ दुर्योधन अपने निश्चयपर अटल रहकर आचमन करके पवित्र हो पृथ्वीपप कुशका आसन बिछा कुश और वल्कलके वस्त्र धारण करके बैठा और स्वर्गप्राप्तिकी इच्छासे वाणीका संयम करके उपवासके उत्तम नियमोंका पालन करने लगा। उस समय उसने मनके द्वारा मरनेका ही निश्चय करके स्नान-भोजन आदि बाहा क्रियाओंको सर्वथा त्याग दिया था ।। १९-२० ई || अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवा:
vaiśaṃpāyana uvāca | manasopacitiṃ kṛtvā nirasyaca bahiḥkriyāḥ | dhṛtarāṣṭraputra nṛpaśreṣṭha duryodhanaḥ svaniścayapar aṭalaḥ san ācamya pavitraḥ pṛthivīpapa kuśakā āsanaṃ bicchāya kuśa-valkala-vastrāṇi dhṛtvā upaviśya svargaprāptikāmyaṃ vāgniyamaṃ kṛtvā upavāsasya uttamān niyamān anutiṣṭhati sma | tadā sa manasā maraṇaniścayaṃ kṛtvā snāna-bhojanādibāhyakriyāḥ sarvathā tyaktavān | atha taṃ niścayaṃ tasya buddhvā daiteyadānavāḥ—pātālavāsinaḥ bhayaṅkarāḥ—ye pūrvakāle devaiḥ parājitāḥ, te manasā vicārayāmāsuḥ: “evaṃ duryodhanasya prāṇānte asmākaṃ pakṣa eva naśyet” iti | ataḥ taṃ svapārśvaṃ ānetuṃ mantravidyākuśalā daityāḥ tasmin kāle bṛhaspati-śukrācāryābhyāṃ varṇitān atharvavede pratipāditān mantrān āśritya agnivistārasādhyaṃ yajñakarma ārabdhavantaḥ, upaniṣatsu (āraṇyakeṣu) ca mantrajapayuktāḥ havanādikriyāḥ yāḥ proktāḥ tā api sampādayāmāsuḥ |
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយប្រមូលចិត្តឲ្យស្ងប់នៅខាងក្នុង ហើយបោះបង់សកម្មភាពខាងក្រៅទាំងអស់ ដុរយោធនៈ—ព្រះរាជបុត្ររបស់ធ្រិតរាស្ត្រ និងជាព្រះមហាក្សត្រល្អឥតខ្ចោះ—បានឈរជាប់លាប់ក្នុងសេចក្តីសម្រេចរបស់ទ្រង់។ បន្ទាប់ពីអាចមនៈ (ស្រូបទឹកតាមពិធី) ដើម្បីបរិសុទ្ធ ទ្រង់ប铺កៅអីស្មៅកុសលើផែនដី ពាក់សម្លៀកបំពាក់ស្មៅកុស និងសំបកឈើ ហើយអង្គុយចុះ។ ដោយប្រាថ្នាចង់ឈានទៅសួគ៌ ទ្រង់ទប់ស្កាត់ពាក្យសម្តី ហើយចាប់ផ្តើមគោរពវិន័យឧបវាសដ៏ប្រសើរ។ នៅពេលនោះ ទ្រង់បានសម្រេចក្នុងចិត្តថា នឹងទទួលមរណភាព ហើយបានបោះបង់ទម្លាប់ខាងក្រៅដូចជា ងូតទឹក និងបរិភោគអាហារ ដោយសព្វគ្រប់។ ពេលដែលដៃតេយៈ និងដានវៈ—សត្វអាក្រក់ដ៏គួរឱ្យខ្លាចនៅបាតាល ដែលធ្លាប់ចាញ់ទេវតាមកាលមុន—បានដឹងពីសេចក្តីសម្រេចរបស់ទ្រង់ ពួកគេបានគិតថា៖ «បើដុរយោធនៈស្លាប់ដោយរបៀបនេះ ភាគីរបស់យើងនឹងរលាយបាត់»។ ដូច្នេះ ដើម្បីអញ្ជើញទ្រង់ទៅកាន់ពួកគេ អសុរាដែលជំនាញមន្តវិទ្យា បានចាប់ផ្តើមពិធីយជ្ញដែលត្រូវពង្រីកភ្លើងបូជា ដោយប្រើមន្តអថರ್ವវេទដែលបានពណ៌នាដោយព្រហស្បតិ និងសុក្រចារីយៈ; ហើយពួកគេក៏បានធ្វើហោម និងកិច្ចការពាក់ព័ន្ធដូចដែលបង្រៀនក្នុងប្រពៃណីឧបនិសទ/អារណ្យក ដោយភ្ជាប់នឹងការសូត្រមន្ត។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the moral ambiguity of austerity: intense self-discipline (fasting, silence, renunciation of comforts) can be directed toward a goal like ‘heaven,’ yet the ethical quality depends on intention and alignment with dharma. It also shows how powerful vows can attract external forces—here, demonic powers—seeking to exploit a person’s resolve for their own ends.
Duryodhana undertakes a severe fast with controlled speech and ascetic dress, having inwardly resolved even upon death, abandoning normal bodily routines. The Daityas and Dānavas, fearing that his death would destroy their faction’s prospects, perform Atharvavedic mantra-rites and fire-sacrifices (with traditions linked to Bṛhaspati and Śukra) to summon him to themselves.