Shloka 111
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
शुश्रूषायां च निरता द्विजानां वृषलास्तदा । ततः परिपतन् राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मन:
śuśrūṣāyāṃ ca niratā dvijānāṃ vṛṣalās tadā | tataḥ paripatan rājan tasya kukṣau mahātmanaḥ ||
វៃសម្បាយណៈ បាននិយាយថា៖ «នៅសម័យនោះ ពួកសូទ្រៈ ប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការបម្រើ និងថែទាំពួកទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង)។ បន្ទាប់មក ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ខណៈដែលខ្ញុំដើរទៅមកក្នុងពោះរបស់មហាបុរសមានព្រលឹងធំអង្គនោះ ខ្ញុំបានឃើញភ្នំជាច្រើន—ហិមវាន, ហេមកូត, និសធ, ស្វេតគិរីពណ៌សភ្លឺដូចប្រាក់, គន្ធមាទន, មន្ទរាចល, ភ្នំនីលដ៏ធំ, មេរុមាស, មហេន្ទ្រ, វិន្ធ្យដ៏ខ្ពស់, មលយ និងបារីយាត្រ—ជាមួយភ្នំផ្សេងៗទៀតជាច្រើន ទាំងអស់តុបតែងដោយរតនៈនានា។ ខណៈដែលខ្ញុំវង្វេងដើរនៅទីនោះ ខ្ញុំក៏បានឃើញសត្វដូចជា សិង្ហ, ខ្លា និងជ្រូកព្រៃផងដែរ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds śuśrūṣā—humble, attentive service—as a recognized form of dharma within the social order, while also suggesting that moral order and cosmic order are intertwined: the narrator’s extraordinary inner vision unfolds in a world where duties are being observed.
Vaiśaṃpāyana narrates a marvel: while moving about inside the belly/womb of a great-souled being, the narrator beholds a vast inner landscape—major mountains adorned with jewels and wild animals—presented as a wondrous, almost cosmic geography contained within that body.