Adhyaya 1

Verse 1

मौसलपर्वकी कुल एलोकसंख्या-- ३०४॥। अग्निकी प्रेरणासे अर्जुन अपने गाण्डीव धनुष और अक्षय तरकसको जलमें डाल रहे हैं ॥ ३० श्रीपरमात्मने नम: ।।

ជនមេជ័យបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍! កាលខ្ញុំបានឮដំណឹងថា សង្គ្រាមដោយដំបងបានផ្ទុះឡើងក្នុងវង្សវ្រឹෂ្ណិ និង អន្ធក ហើយបន្ទាប់ពីព្រះក្រឹષ્ણបានយាងទៅស្ថានសួគ៌ តើបណ្ឌវទាំងឡាយបានធ្វើអ្វី?»

Verse 2

वैशम्पायन उवाच श्र॒त्वैवं कौरवो राजा वृष्णीनां कदनं महत्‌ | प्रस्थाने मतिमाधाय वाक्यमर्जुनमब्रवीत्‌

វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះរាជាកុរុ (យុធិષ્ઠិរ) កាលបានឮដំណឹងអំពីការបំផ្លាញដ៏ធំធេងនៃវង្សវ្រឹṣṇិ ដូច្នេះហើយ ក៏ដាក់ចិត្តលើ “មហាប្រស្ថាន” ហើយបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ អរជុន ដូចតទៅ—

Verse 3

काल: पचति भूतानि सर्वाण्येव महामते । कालपाशमहं मन्ये त्वमपि द्रष्टम्हसि

«ឱ មហាមតិ! កាលៈ (ពេលវេលា) ធ្វើឲ្យសត្វលោកទាំងអស់ទុំរួច ហើយក៏លេបបំផ្លាញទាំងអស់ដោយមិនលើកលែង។ ខ្ញុំចាត់ទុកវាថា ជាខ្សែចងនៃកាលៈ; អ្នកក៏គួរទទួលស្គាល់ និងឃើញវាដែរ»។

Verse 4

“महामते! काल ही सम्पूर्ण भूतोंको पका रहा है--विनाशकी ओर ले जा रहा है। अब मैं कालके बन्धनको स्वीकार करता हूँ। तुम भी इसकी ओर दृष्टिपात करो” ।।

«ឱ មហាបណ្ឌិត! កាលៈ (ពេលវេលា) កំពុងធ្វើឲ្យសត្វលោកទាំងអស់ទុំទ្រាំ—នាំទៅរកវិនាស។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំទទួលយកចំណងរបស់កាលៈហើយ។ អ្នកក៏ចូរមើលទៅកាន់វាផង»។ ពេលពាក្យនោះត្រូវបាននិយាយ កូនកុន្តី អរជុន បានឆ្លើយថា៖ «កាលៈគឺកាលៈ—មិនអាចបំបាត់ឬបង្វែរបានទេ»។ និយាយដូច្នេះ គាត់បានយល់ព្រមតាមពាក្យរបស់បងប្រុសច្បងដ៏មានប្រាជ្ញា។

Verse 5

अर्जुनस्य मतं ज्ञात्वा भीमसेनो यमौ तथा । अन्वपद्यन्त तद्‌ वाक्‍्यं यदुक्ते सव्यसाचिना

ពេលដឹងច្បាស់ពីគំនិតរបស់អរជុន ភីមសេន និងបងប្អូនភ្លោះទាំងពីរ ក៏បានយល់ព្រមតាមពាក្យដែល “សវ្យសាចិន” (អរជុន អ្នកបាញ់ធ្នូដោយដៃទាំងពីរ) បាននិយាយ ហើយដើរតាមផ្លូវដូចគ្នានោះ។

Verse 6

अर्जुनका विचार जानकर भीमसेन और नकुल-सहदेवने भी उनकी कही हुई बातका अनुमोदन किया ।।

ពេលដឹងគំនិតរបស់អរជុន ភីមសេន និងនកុល-សហទេវ ក៏បានអនុម័តតាមពាក្យរបស់គាត់ដែរ។ បន្ទាប់មក យុធិស្ឋិរ ដែលប្រាថ្នាធម៌ ហើយចង់ចាកចេញដោយវិថីបួសលះបង់ បានហៅយុយុត្សុ—កូនប្រុសនៃស្ត្រីវៃស្យា—មក ហើយប្រគល់ភារកិច្ចថែរក្សារដ្ឋាភិបាលនៃនគរទាំងមូលឲ្យគាត់។

Verse 7

अभिषिच्य स्वराज्ये च राजानं च परिक्षितम्‌ | दुःखार्तश्लाब्रवीद्‌ राजा सुभद्रां पाण्डवाग्रज:

វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ បន្ទាប់ពីបានអភិសេកព្រះបាទបរិក្សិតឲ្យគ្រងរាជ្យលើនគររបស់ខ្លួនហើយ យុធិស្ឋិរ—បងប្រុសច្បងនៃបណ្ឌវ—ព្រះមហាក្សត្រ បានសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយបាននិយាយទៅកាន់សុភទ្រា។

Verse 8

एष पुत्रस्य पुत्रस्ते कुरुराजो भविष्यति । यदूनां परिशेषश्च वज्ो राजा कृतश्च ह ८ ।।

វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ «ឱ កូនស្រី! នេះ—ចៅប្រុសរបស់អ្នក—នឹងក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រនៃកុរុ។ ហើយក្នុងចំណោមយាទវដែលនៅសល់ វជ្រៈ ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះមហាក្សត្រហើយ»។

Verse 9

परिक्षिद्धास्तिनपुरे शक्रप्रस्थे च यादव: । वज्नो राजा त्वया रक्ष्यो मा चाधर्मे मन: कृथा:

«ព្រះបរិក្សិត នឹងគ្រប់គ្រងរាជ្យនៅ ហាស្តិនាបុរៈ ហើយយាទវៈ វជ្រ នឹងគ្រប់គ្រងនៅ ឥន្ទ្រប្រស្ថ។ អ្នកត្រូវការពារព្រះរាជា ហើយកុំឲ្យចិត្តរបស់អ្នកលំអៀងទៅរក អធម៌ ឡើយ»។

Verse 10

इत्युक्त्वा धर्मराज: स वासुदेवस्य धीमत: । मातुलस्य च वृद्धस्य रामादीनां तथैव च

វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ ព្រះធម្មរាជ (យុធិស្ឋិរ) បាននិយាយដូច្នោះហើយ ក៏បែរទៅរក វាសុទេវៈ អ្នកប្រាជ្ញ និងមាម៉ាដែលចាស់ជរា ហើយដូចគ្នានោះទៅរក រាមៈ និងអ្នកដទៃទៀត—គោរពចំពោះមនុស្សចាស់ទុំ និងញាតិដែលគួរគោរព ដើម្បីប្រព្រឹត្តតាមធម៌។

Verse 11

भ्रातृभि: सह धर्मात्मा कृत्वोदकमतन्द्रित: । भ्राद्धान्युद्दिश्य सर्वेषां चकार विधिवत्‌ तदा

បន្ទាប់មក ព្រះអង្គមានព្រលឹងសុចរិត នោះ បាននៅជាមួយបងប្អូនទាំងឡាយ ដោយមិនប្រហែស បានធ្វើពិធីបូជាទឹក; ហើយបានឧទ្ទិសពិធី ស្រាទ្ធៈ ដល់ពួកគេទាំងអស់ ក៏បានប្រតិបត្តិពិធីការទាំងនោះតាមវិធីត្រឹមត្រូវ។

Verse 12

ऐसा कहकर धर्मात्मा धर्मराज युधिष्ठिरने भाइयों-सहित आलस्य छोड़कर बुद्धिमान्‌ भगवान्‌ श्रीकृष्ण, बूढ़े मामा वसुदेव तथा बलराम आदिके लिये जलाञ्जलि दी और उन सबके उद्देश्यसे विधिपूर्वक श्राद्ध किया ।।

វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ និយាយដូច្នោះហើយ ព្រះធម្មរាជ យុធិស្ឋិរ—បោះបង់ភាពខ្ជិលចោល និងមានបងប្អូនជាមួយ—បានថ្វាយទឹកបូជាឧទ្ទិសដល់ ព្រះស្រីក្រឹស្ណ អ្នកប្រាជ្ញ, មាម៉ាចាស់ វាសុទេវៈ, និង បលរាមៈ ជាដើម។ ដើម្បីពួកគេ ព្រះអង្គបានធ្វើពិធី ស្រាទ្ធៈ តាមវិធីត្រឹមត្រូវ។ ដោយការខិតខំប្រុងប្រយ័ត្ន ព្រះអង្គក៏បានឧទ្ទិសបូជាដល់ ទ្វៃបាយនៈ (វ្យាសៈ), នារទៈ, មារកណ្ឌេយៈ អ្នកតបស្យាធន, ភារទ្វាជៈ, យាជ្ញវល្ក្យៈ និង ហរិ។

Verse 13

अभोजयत्‌ स्वादु भोज्यं कीर्तयित्वा च शार्द्धिणम्‌ । ददौ रत्नानि वासांसि ग्रामानश्चान्‌ रथांस्तथा

វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ ព្រះអង្គបានសរសើរអ្នកទទួលដែលសមគួរ ហើយបានបម្រើអាហារឆ្ងាញ់ឲ្យគាត់។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានប្រទានគ្រឿងរតនៈ និងសម្លៀកបំពាក់ ហើយក៏បានប្រទានភូមិ និងរទេះសង្គ្រាមផងដែរ។

Verse 14

स्त्रियश्व द्विजमुख्येभ्यस्तदा शतसहस्रशः । प्रयत्नशील युधिष्ठिरने भगवान्‌ श्रीकृष्णके उद्देश्यसे द्वैपायन व्यास

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅពេលនោះ ស្ត្រីជាច្រើនរាប់សែនរាប់ម៉ឺន និងពួកទ្វិជជនដ៏ប្រសើរ ត្រូវបានគេគោរពសក្ការៈយ៉ាងអស្ចារ្យ។ យុធិષ્ઠិរ ដោយប្រឹងប្រែងយ៉ាងម៉ត់ចត់ បានរៀបចំអាហារឆ្ងាញ់ឲ្យ—ដោយឧទ្ទិសកិច្ចនោះចំពោះព្រះបរមេស្វរ ស្រីក្រឹស្ណ—ដល់ ទ្វៃបាយន វ្យាស, ទេវឥសី នារទ, តបោធន មារកណ្ឌេយ, និងឥសី ភារទ្វាជា និង យាជ្ញវល្ក្យ។ បន្ទាប់ពីសូត្រកិត្តិគុណព្រះនាមព្រះអម្ចាស់ហើយ គាត់បានប្រគល់រតនៈនានា សម្លៀកបំពាក់ ភូមិ សេះ និងរថ ដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ល្អឥតខ្ចោះ; ហើយក៏បានឲ្យកូនស្រីក្រមុំជាច្រើនរាប់លាន ដើម្បីរៀបការជាមួយព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តម។ បន្ទាប់មក គាត់បានបូជាគោរព ក្រឹបៈ គ្រូដ៏គួរគោរព ដែលប្រជាជន និងអ្នកក្រុងគោរពលើកតម្កើង។

Verse 15

शिष्यं परिक्षितं तस्मै ददौ भरतसत्तम: । तत्पश्चात्‌ गुरुवर कृपाचार्यकी पूजा करके पुरवासियों-सहित परीक्षितको शिष्यभावसे उनकी सेवामें सौंप दिया ।। ततस्तु प्रकृती: सर्वा: समानाय्य युधिष्ठिर:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះអង្គដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងវង្សភារតៈ បានប្រគល់ បរិក្សិត ឲ្យគាត់ ជាសិស្ស។ បន្ទាប់មក បន្ទាប់ពីបានបូជាគោរព ក្រឹបាចារយៈ គ្រូដ៏ឧត្តម ដោយសមគួរ ព្រះអង្គបានប្រគល់ បរិក្សិត—ជាមួយប្រជាជននៃទីក្រុង—ឲ្យស្ថិតក្រោមការណែនាំរបស់គ្រូ ដើម្បីបម្រើដោយចិត្តសិស្ស។ បន្ទាប់មក យុធិષ્ઠិរ បានចាប់ផ្តើមអញ្ជើញប្រមូលមកនូវសមាសភាគសំខាន់ៗទាំងអស់នៃរាជ្យ។

Verse 16

सर्वमाचष्ट राजर्षिश्षिकीर्षितमथात्मन: । इसके बाद समस्त प्रकृतियों (प्रजा-मन्त्री आदि)-को बुलाकर राजर्षि युधिष्ठिरने, वे जो कुछ करना चाहते थे अपना वह सारा विचार उनसे कह सुनाया ।।

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ព្រះរាជឥសី យុធិષ્ઠិរ បានប្រាប់យ៉ាងពេញលេញដល់អ្នកដែលបានប្រមូលមក—មន្ត្រី អ្នកក្រុង និងប្រជាជនទាំងអស់—អំពីអ្វីដែលព្រះអង្គមានបំណងធ្វើ។ ពេលដែលពួកគេស្តាប់ព្រះបន្ទូលនោះភ្លាម អ្នកក្រុង និងអ្នកស្រុកជនបទ ក៏រងការភ្ញាក់ផ្អើលក្នុងចិត្ត និងសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង។ ពួកគេមិនស្វាគមន៍សំណើរនោះទេ; ពួកគេប្រមូលគ្នា ហើយនិយាយទៅកាន់ព្រះមហាក្សត្រដោយសំឡេងតែមួយថា៖ «ព្រះអង្គមិនគួរធ្វើដូច្នេះទេ—សូមកុំទុកពួកយើង ហើយចាកចេញទៅឡើយ»។

Verse 17

भृशमुद्विग्नमनसो नाभ्यनन्दन्त तद्गबच: । नैवं कर्तव्यमिति ते तदोचुस्तं जनाधिपम्‌

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ប្រជាជនមានចិត្តរំខានយ៉ាងខ្លាំង មិនបានស្វាគមន៍ព្រះបន្ទូលនោះឡើយ។ ពួកគេបាននិយាយរួមគ្នាទៅកាន់អធិរាជនៃមនុស្សថា៖ «មិនគួរធ្វើដូច្នេះទេ—សូមកុំប្រព្រឹត្តបែបនេះ»។

Verse 18

न च राजा तथाकार्षीत्‌ कालपर्यायधर्मवित्‌ । परंतु धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर कालके उलट-फेरके अनुसार जो धर्म या कर्तव्य प्राप्त था उसे जानते थे; अतः उन्होंने प्रजाके कथनानुसार कार्य नहीं किया ।।

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ប៉ុន្តែ ព្រះមហាក្សត្រ មិនបានប្រព្រឹត្តតាមបែបនោះទេ ព្រោះព្រះអង្គយល់ដឹងអំពីកាតព្វកិច្ចដែលប្រែប្រួលតាមកាលៈទេសៈ។ ព្រះរាជាដ៏ធម៌ យុធិષ્ઠិរ ដឹងថា តាមការប្រែប្រួលនៃកាលវេលា ធម៌—កាតព្វកិច្ច—ណាដែលបានមកដល់ព្រះអង្គ; ដូច្នេះ ព្រះអង្គមិនបានធ្វើតាមអ្វីដែលប្រជាជនទទូចឡើយ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គដ៏ធម៌នោះ បានទទួលស្គាល់ និងលើកទឹកចិត្តប្រជាជនទីក្រុង និងជនបទតាមសមគួរ…

Verse 19

ततः स राजा कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:

បន្ទាប់មក ព្រះរាជាកុរុ—យុធិષ્ઠិរៈ ព្រះបុត្រនៃធម៌—បានបន្តដំណើរទៅមុខ ដោយស្ថិតក្នុងអំណាចសីលធម៌ និងភារកិច្ចដែលកំណត់តួនាទីរបស់ព្រះអង្គ នៅចុងបញ្ចប់នៃដំណើរលោកិយ។

Verse 20

उत्सृज्याभरणान्यज्राज्जगृहे वल्कलान्युत । भीमार्जुनयमाश्चैव द्रौपदी च यशस्विनी

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះរាជាបានបោះបង់គ្រឿងអលង្ការទាំងឡាយ ហើយយកសម្លៀកបំពាក់សំបកឈើមកពាក់; ដូចគ្នានោះដែរ ភីម, អរជុន, យម (យុធិષ્ઠិរៈ) និងដ្រោបទីដ៏មានកិត្តិយស ក៏បានធ្វើដូច្នេះ។ កិច្ចការនេះជាសញ្ញានៃការបោះបង់អត្តសញ្ញាណរាជវង្ស និងសុខស្រួល ដើម្បីទទួលយកភាពតឹងរឹង និងដំណើរចុងក្រោយ តាមគោលធម៌នៃការមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនៅវេលាចុងជីវិត។

Verse 21

तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप । इसके बाद कुरुकुलरत्न धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरने अपने अंगोंसे आभूषण उतारकर वल्कलवस्त्र धारण कर लिया। नरेश्वर! फिर भीमसेन, अर्जुन, नकुल, सहदेव तथा यशस्विनी द्रौपदी देवी--न सबने भी उसी प्रकार वल्कल धारण किये ।।

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដូច្នេះដែរ ពួកគេទាំងអស់បានយកសម្លៀកបំពាក់សំបកឈើមកពាក់ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ។ បន្ទាប់មក ធម្មបុត្រ ព្រះរាជា យុធិષ્ઠិរៈ បានដោះគ្រឿងអលង្ការចេញពីអវយវៈរបស់ព្រះអង្គ ហើយពាក់វល្កល (សំបកឈើ)។ ឱ អធិរាជនៃមនុស្ស! បន្ទាប់ពីនោះ ភីមសេន, អរជុន, នកុល, សហទេវ និងព្រះនាងដ្រោបទីដ៏មានកិត្តិយស ក៏បានពាក់វល្កលដូចគ្នាទាំងអស់។ ការនេះជាសញ្ញានៃការបោះបង់ដោយចេតនា៖ លះបង់សញ្ញានៃរាជ្យ និងសេចក្តីរីករាយ ដើម្បីរស់នៅដោយតឹងរឹង ឲ្យសមនឹងធម៌នៅវេលាចុងក្រោយនៃជីវិត។

Verse 22

ततः प्ररुरुदु: सर्वा: स्त्रियों दृष्टवा नरोत्तमान्‌

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ពេលឃើញបុរសដ៏ប្រសើរទាំងនោះ ស្ត្រីទាំងអស់បានផ្ទុះទឹកភ្នែក។ ដូចពេលមុនដែលបណ្ឌវៈបានចាញ់ល្បែងស៊ីសង ហើយចូលព្រៃទៅ នោះដែរ—នៅថ្ងៃនោះ ពេលឃើញបណ្ឌវៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ទាំងនោះចាកចេញទៅក្នុងរបៀបដូចគ្នា ដោយមានដ្រោបទីជាមួយ—ស្ត្រីទាំងអស់ក្នុងទីក្រុងបានយំសោក។ ប៉ុន្តែសម្រាប់បងប្អូនទាំងនោះ ដំណើរនេះវិញនាំមកនូវសេចក្តីរីករាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ព្រោះវាជាការបង្វែរចេញពីអំណាចលោកិយ ទៅកាន់ផ្លូវចុងក្រោយនៃការបោះបង់។

Verse 23

प्रस्थितान्‌ द्रौपदीषष्ठान्‌ पुरा द्यृूतजितान्‌ यथा । हर्षोउभवच्च सर्वेषां भ्रातृणां गमन॑ प्रति

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពេលពួកគេចេញដំណើរ—បុរសដ៏ប្រសើរទាំងនោះ បងប្អូនប្រាំនាក់ ដោយមានដ្រោបទីជាទីប្រាំមួយ—ដូចពេលមុនដែលពួកគេបានចូលព្រៃក្រោយចាញ់ល្បែងស៊ីសង នោះដែរ នៅថ្ងៃនោះ ស្ត្រីក្នុងទីក្រុងបានយំសោកពេលឃើញពួកគេចាកចេញ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់បងប្អូនទាំងអស់ ដំណើរនេះវិញក្លាយជាមូលហេតុនៃសេចក្តីរីករាយដ៏ធំ។

Verse 24

युधिष्ठिरमतं ज्ञात्वा वृष्णिक्षयमवेक्ष्य च । भ्रातर: पञ्च कृष्णा च षष्ठी श्वा चैव सप्तम:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពេលបានដឹងច្បាស់ពីបំណងរឹងមាំរបស់យុធិષ્ઠិរ និងបានឃើញការបំផ្លាញវង្សវ្រឹෂ្ណិ បងប្អូនប្រាំនាក់បានចេញដំណើររួមគ្នា—មានក្រឹෂ្ណា (ដ្រៅបឌី) ជាទីប្រាំមួយ និងឆ្កែមួយជាទីប្រាំពីរ។

Verse 25

आत्मना सप्तमो राजा निर्ययौ गजसाह्दयात्‌ । पौरैरनुगतो दूरं सर्वैरन्तःपुरैस्तथा

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា ជាទីប្រាំពីរ​ក្នុងក្រុមនោះ បានចេញដំណើរដោយព្រះអង្គផ្ទាល់ពីគជសាហ្វ្វយៈ។ ប្រជាពលរដ្ឋបានដើរតាមព្រះអង្គទៅឆ្ងាយ ហើយស្ត្រីទាំងអស់ក្នុងវាំងខាងក្នុងក៏ដូចគ្នា។

Verse 26

न्यवर्तन्त ततः सर्वे नरा नगरवासिन:

បន្ទាប់មក មនុស្សទាំងអស់ដែលរស់នៅក្នុងទីក្រុង បានត្រឡប់ក្រោយវិញ។

Verse 27

विवेश गड्जां कौरव्य उलूपी भुजगात्मजा,जनमेजय! नागराजकी कन्या उलूपी उसी समय गंगाजीमें समा गयी। चित्रांगदा मणिपूर नगरमें चली गयी। तथा शेष माताएँ परीक्षितको घेरे हुए पीछे लौट आयीं

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ឱ ជនមេជយៈ, អ៊ុលូពី—ព្រះនាងនាគ កូនស្រីនៃពូជនាគ—បានចូលទៅក្នុងទន្លេគង្គា។ ចិត្រាង្គដា បានត្រឡប់ទៅក្រុងមណិពូរ។ មាតាទាំងឡាយដែលនៅសល់ បានព័ទ្ធជុំវិញបរិក្សិត ហើយបន្ទាប់មកត្រឡប់ក្រោយវិញ។

Verse 28

चित्राड़दा ययौ चापि मणिपूरपुरं प्रति । शिष्टा: परिक्षितं त्वन्या मातर: पर्यवारयन्‌

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ឱ ជនមេជយៈ, អ៊ុលូពី—កូនស្រីនាគរាជ—នៅពេលនោះឯង បានរលាយចូលក្នុងទន្លេគង្គា។ ចិត្រាង្គដា បានចេញទៅកាន់ក្រុងមណិពូរ។ មាតាទាំងឡាយដែលនៅសល់ បានព័ទ្ធជុំវិញបរិក្សិតដោយការថែរក្សាសមរម្យ ហើយត្រឡប់ក្រោយវិញ។

Verse 29

पाण्डवाश्न महात्मानो द्रौपदी च यशस्विनी । कृतोपवासा: कौरव्य प्रययु: प्राडमुखास्तत:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក បណ្ឌវទាំងឡាយដ៏មានព្រលឹងធំ និងនាងទ្រោបទីដ៏មានកិត្តិយសផង បានទទួលយកវ្រតអត់អាហារ ហើយចេញដំណើរ ដោយបង្វិលមុខទៅទិសកើត។

Verse 30

योगयुक्ता महात्मानस्त्यागधर्ममुपेयुष: । अभिजममुर्बहून्‌ देशान्‌ सरित: सागरांस्तथा,वे सब-के-सब योगयुक्त महात्मा तथा त्याग-धर्मका पालन करनेवाले थे। उन्होंने अनेक देशों, नदियों और समुद्रोंकी यात्रा की

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពួកមហាត្មាទាំងនោះ ស្ថិតស្ថេរនៅក្នុងយោគៈ និងបានទទួលយកធម៌នៃការលះបង់ បានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ប្រទេសជាច្រើន ហើយក៏ឆ្លងទន្លេ និងសមុទ្រផងដែរ។

Verse 31

युधिष्ठटिरो ययावग्रे भीमस्तु तदनन्तरम्‌ । अर्जुनस्तस्य चान्वेव यमौ चापि यथाक्रमम्‌

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ យុធិស្ឋិរ ដើរនាំមុខ; ភីម តាមពីក្រោយភ្លាមៗ។ បន្ទាប់ពីភីម គឺ អរជុន; ហើយបន្ទាប់មក បងប្អូនភ្លោះ នកុល និង សហទេវ ដើរតាមលំដាប់។

Verse 32

पृष्ठतस्तु वरारोहा श्यामा पद्मदलेक्षणा । द्रौपदी योषितां श्रेष्ठा ययौ भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठ) इन सबके पीछे सुन्दर शरीरवाली, श्यामवर्णा, कमलदललोचना, युवतियोंमें श्रेष्ठ द्रौपदी चल रही थी

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅពីក្រោយពួកគេ នាងទ្រោបទី—ស្ត្រីល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមស្ត្រី—មានរាងកាយស្រស់ស្អាត សម្បុរខ្មៅស្រអែម និងភ្នែកដូចស្លឹកផ្កាឈូក បានដើរតាម។

Verse 33

श्वा चैवानुययावेक: प्रस्थितान्‌ पाण्डवान्‌ वनम्‌ | क्रमेण ते ययुर्वीरा लौहित्यं सलिलार्णवम्‌

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅពេលបណ្ឌវទាំងឡាយចេញដំណើរទៅព្រៃក្នុងដំណើរចុងក្រោយ សត្វឆ្កែមួយក្បាលក៏ដើរតាមពួកគេផងដែរ។ ដោយដើរទៅតាមជំហានៗ វីរបុរសទាំងនោះបានទៅដល់ទឹកនៃលោហិត្យ—ដូចសមុទ្រធំ—ជាខ្សែព្រំមួយទៀតក្នុងផ្លូវលះបង់របស់ពួកគេ។

Verse 34

गाण्डीवं तु थरनुर्दिव्यं न मुमोच धनंजय: । रत्नलोभान्‌ महाराज ते चाक्षय्ये महेषुधी,महाराज! अर्जुनने दिव्यरत्नके लोभसे अभीतक अपने दिव्य गाण्डीव धनुष तथा दोनों अक्षय तूणीरोंका परित्याग नहीं किया था

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ព្រះមហាក្សត្រ! ធនញ្ជយៈ (អរជុន) មិនបានលះបង់ធ្នូទេវតា «គាណ្ឌីវ» របស់ខ្លួនឡើយ; ហើយដោយសេចក្តីលោភចង់បានភាពរុងរឿងដូចរត្នៈដ៏មានតម្លៃ នោះគាត់ក៏មិនបានបោះបង់កន្ត្រកព្រួញពីរដែលមិនចេះអស់ ពេញដោយព្រួញដ៏ខ្លាំងក្លានោះដែរ។

Verse 35

अनमनिं ते ददृशुस्तत्र स्थितं शैलमिवाग्रत: । मार्गमावृत्य तिष्ठन्तं साक्षात्पुरुषविग्रहम्‌

បន្ទាប់មក ពួកគេបានឃើញនៅទីនោះ មានរូបបុរសដ៏គួរឱ្យស្ញប់ស្ញែង ឈរមុខពួកគេដូចភ្នំ មករារាំងផ្លូវ ហើយឈរយ៉ាងមាំមួន មើលទៅដូចជាបុរសជាក់ស្តែង។

Verse 36

वहाँ पहुँचकर उन्होंने पर्वतकी भाँति मार्ग रोककर सामने खड़े हुए पुरुषरूपधारी साक्षात्‌ अग्निदेवको देखा ।।

ទៅដល់ទីនោះ ពួកគេបានឃើញអគ្និទេវជាក់ស្តែង ស្លៀកពាក់ជារូបបុរស ឈររារាំងផ្លូវដូចភ្នំ។ បន្ទាប់មក ព្រះទេវតានោះ ដែលរុងរឿងដោយអណ្តាតភ្លើងប្រាំពីរ បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់បណ្ឌវៈថា៖ «ឱ វីរបុត្ររបស់បណ្ឌុ! ចូរដឹងថា ខ្ញុំគឺ បាវកៈ—ភ្លើង»។

Verse 37

युधिष्ठिर महाबाहो भीमसेन परंतप । अर्जुनाश्विसुती वीरी निबोधत वचो मम,“महाबाहु युधिष्ठिर! शत्रुसंतापी भीमसेन! अर्जुन! और वीर अश्विनीकुमारो! तुम सब लोग मेरी इस बातपर ध्यान दो

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ យុធិស្ឋិរ មហាបាហុ! ឱ ភីមសេន អ្នកដុតសត្រូវ! ឱ អរជុន! ហើយឱ កូនភ្លោះវីរបុត្ររបស់អស្វិនទាំងពីរ! ចូរស្តាប់ពាក្យខ្ញុំដោយយកចិត្តទុកដាក់»។

Verse 38

अहमग्नि: कुरुश्रेष्ठा मया दग्धं॑ च खाण्डवम्‌ | अर्जुनस्य प्रभावेण तथा नारायणस्य च,“कुरुश्रेष्ठ वीरो! मैं अग्नि हूँ। मैंने ही अर्जुन तथा नारायणस्वरूप भगवान्‌ श्रीकृष्णके प्रभावसे खाण्डव-वनको जलाया था

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ កុរុវង្សដ៏ប្រសើរ! ខ្ញុំគឺ អគ្និ—ភ្លើង។ ខ្ញុំហើយដែលបានដុតព្រៃខាណ្ឌវៈ ដោយអานุភាពរបស់អរជុន និងដោយព្រះបរមអំណាចរបស់ នារាយណៈ (ព្រះក្រឹស្ណ)»។

Verse 39

अयं व: फाल्गुनो भ्राता गाण्डीवं परमायुधम्‌ । परित्यज्य वने यातु नानेनार्थोडस्ति कश्नन

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «នេះហើយ ប្អូនរបស់អ្នក—ផាល្គុន (អរជុន)—គួរតែបោះបង់អាវុធដ៏ប្រសើរបំផុត គឺធ្នូគាន់ឌីវ ហើយចូលទៅព្រៃ។ ពេលនេះ វាមិនមានប្រយោជន៍អ្វីសម្រាប់គាត់ទៀតឡើយ»។

Verse 40

चक्ररत्नं तु यत्‌ कृष्णे स्थितमासीन्महात्मनि । गतं तच्च पुनर्हस्ते कालेनैष्यति तस्य ह,“पहले जो चक्ररत्न महात्मा श्रीकृष्णके हाथमें था वह चला गया। वह पुनः समय आनेपर उनके हाथमें जायगा

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «ចក្រ-រត្នៈដ៏ទេវភាព ដែលមុននេះស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ព្រះក្រឹෂ್ಣ មហាត្មា នោះបានចាកចេញទៅហើយ។ ប៉ុន្តែពេលវេលាសមរម្យមកដល់ វានឹងត្រឡប់មកដល់ដៃរបស់ទ្រង់វិញ»។

Verse 41

वरुणादादह्तं पूर्व मयैतत्‌ पार्थकारणात्‌ । गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठ वरुणायैव दीयताम्‌

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «មុននេះ ដើម្បីអរជុន ខ្ញុំបានទទួលវាពីវរុណៈ។ ធ្នូគាន់ឌីវនេះ ជាធ្នូដ៏ល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមធ្នូទាំងឡាយ គួរតែប្រគល់ត្រឡប់ទៅវរុណៈវិញតែប៉ុណ្ណោះ»។

Verse 42

ततस्ते भ्रातर: सर्वे धनंजयमचोदयन्‌ । स जले प्राक्षिपच्चैतत्तथाक्षय्ये महेषुधी,यह सुनकर उन सब भाइयोंने अर्जुनको वह धनुष त्याग देनेके लिये कहा। तब अर्जुनने वह धनुष और दोनों अक्षय तरकस पानीमें फेंक दिये

បន្ទាប់មក បងប្អូនទាំងអស់បានជំរុញធនញ្ជយ (អរជុន) ឲ្យបោះបង់អាវុធ។ អរជុនបានបោះធ្នូនោះ និងកន្ត្រកព្រួញមិនអស់ពីរចូលទៅក្នុងទឹក ដូច្នោះហើយ។

Verse 43

ततोडग्निर्भरतश्रेष्ठ तत्रैवान्तरधीयत । ययुश्च॒ पाण्डवा वीरास्ततस्ते दक्षिणामुखा:

បន្ទាប់មក ឱ ពូជភរតៈដ៏ប្រសើរ អគ្គីបានរលាយបាត់ទៅនៅទីនោះឯង។ រួចមក វីរបុរសបណ្ឌវទាំងឡាយបានបន្តដំណើរទៅមុខ ដោយបង្វែរមុខទៅទិសខាងត្បូង។

Verse 44

भरतश्रेष्ठ] इसके बाद अग्निदेव वहीं अन्तर्धान हो गये और पाण्डववीर वहाँसे दक्षिणाभिमुख होकर चल दिये ।। ततस्ते तूत्तरेणैव तीरेण लवणाम्भस: । जम्मुर्भरतशार्दूल दिशं दक्षिणपश्चिमाम्‌

បន្ទាប់មក ព្រះអគ្គិទេវបានលាក់ខ្លួនបាត់ទៅនៅទីនោះ ហើយវីរបុរសបណ្ឌវបានចេញដំណើរពីទីនោះ ដោយបែរមុខទៅទិសខាងត្បូង។ បន្ទាប់មក ឱ ព្រះអង្គជាសីហៈក្នុងចំណោមពួកភារតៈ ពួកគេបានដើរតាមឆ្នេរខាងជើងនៃសមុទ្រទឹកប្រៃ ហើយឆ្ពោះទៅទិសនិរតី។

Verse 45

भरतश्रेष्ठ) तदनन्तर वे लवणसमुद्रके उत्तर तटपर होते हुए दक्षिण-पश्चिमदिशाकी ओर अग्रसर होने लगे ।।

បន្ទាប់មក ពួកគេបានបត់ត្រឡប់ម្ដងទៀត ហើយទៅតែទិសខាងលិចប៉ុណ្ណោះ។ នៅទីនោះ ពួកគេបានឃើញទីក្រុងទ្វារកា ដែលត្រូវសមុទ្រលិចលង់។

Verse 46

उदीची पुनरावृत्य ययुर्भरतसत्तमा: | प्रादक्षिण्यं चिकीर्षन्त: पृथिव्या योगधर्मिण:

បន្ទាប់មក ពួកភារតៈដ៏ប្រសើរបំផុតបានបត់ត្រឡប់ទៅទិសខាងជើង ហើយបន្តដំណើរ។ ដោយស្ថិតក្នុងធម៌នៃយោគៈ ពួកគេចង់បំពេញការបរិក្រមពិភពលោកតាមទិសស្តាំ (បែបប្រទក្សិណ) ដោយគោរព។

Verse 183

गमनाय मतिं चक्रे भ्रातरश्षास्य ते तदा | उन धर्मात्मा नरेशने नगर और जनपदके लोगोंको समझा-बुझाकर उनकी अनुमति प्राप्त कर ली। फिर उन्होंने और उनके भाइयोंने सब कुछ त्यागकर महा-प्रस्थान करनेका ही निश्चय किया

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅពេលនោះ បងប្អូនទាំងនោះបានសម្រេចចិត្តចេញដំណើរ។ ព្រះមហាក្សត្រដ៏ធម៌ និងបងប្អូនរបស់ព្រះអង្គ បានពន្យល់បញ្ចុះបញ្ចូលប្រជាជនក្នុងទីក្រុង និងក្នុងដែនដី រហូតទទួលបានការយល់ព្រម។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានលះបង់អ្វីៗទាំងអស់ ហើយតាំងចិត្តយ៉ាងមាំមួនជ្រើសរើសផ្លូវ «មហាប្រាស្ថាន»—ការចាកចេញដ៏ធំ។

Verse 216

समुत्सृज्याप्सु सर्वेडग्नीन्‌ प्रतस्थुर्नरपुड़रवा: । भरतश्रेष्ठ! इसके बाद ब्राह्मणोंसे विधिपूर्वक उत्सर्गकालिक इष्टि करवाकर उन सभी नरश्रेष्ठ पाण्डवोंने अग्नियोंका जलमें विसर्जन कर दिया और स्वयं वे महायात्राके लिये प्रस्थित हुए

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះអង្គជាប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមពួកភារតៈ! បន្ទាប់មក ដោយឲ្យព្រះព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីបញ្ចប់តាមវិន័យសម្រាប់ការលះបង់ ពួកបណ្ឌវដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមមនុស្ស បានបញ្ចូនភ្លើងបូជាទាំងអស់ចូលទៅក្នុងទឹក ហើយខ្លួនឯងក៏ចេញដំណើរទៅកាន់ «មហាយាត្រា»—ដំណើរធំចុងក្រោយ។

Verse 253

न चैनमशकत वज्षिन्निवर्तस्वेति भाषितुम्‌ । उन छहोंको साथ लेकर सातवें राजा युधिष्ठिर जब हस्तिनापुरसे बाहर निकले तब नगरनिवासी प्रजा और अन्तःपुरकी स्त्रियाँ उन्हें बहुत दूरतक पहुँचाने गयीं; किंतु कोई भी मनुष्य राजा युधिष्ठिससे यह नहीं कह सका कि आप लौट चलिये

ព្រះរាជា​យុធិષ્ઠិរ ជា​ស្តេច​ទី៧ បាននាំ​អ្នក​ទាំង៦ នោះ​ចេញ​ពី​ហាស្តិនាបុរៈ។ ប្រជាជន​នគរ និង​ស្ត្រី​ក្នុង​អន្តៈបុរៈ បានដើរ​តាម​ទៅ​ផ្ញើ​ដល់​ឆ្ងាយ​ណាស់; ប៉ុន្តែ​មិនមាន​អ្នកណា​អាច​និយាយ​ទៅកាន់​ព្រះរាជា​យុធិષ્ઠិរ​ថា «សូម​ព្រះអង្គ​ត្រឡប់​វិញ» បានឡើយ។

Verse 266

कृपप्रभृतयश्चैव युयुत्सुं पर्यवारयन्‌ । धीरे-धीरे समस्त पुरवासी और कृपाचार्य आदि युयुत्सुको घेरकर उनके साथ ही लौट आये

វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ ក្រឹប និង​អ្នកដទៃ​ទៀត បានព័ទ្ធជុំវិញ​យុយុត្សុ។ ហើយ​បន្តិច​ម្ដងៗ ប្រជាជន​ទាំងមូល​ក្នុង​នគរ—ជាមួយ​ក្រឹបាចារ្យ និង​សហាយ​របស់​គាត់—បានព័ទ្ធ​យុយុត្សុ ហើយ​ត្រឡប់​មក​ជាមួយ​គាត់។