Adhyaya 116
Śaineya’s Breakthrough and Reunion with Arjuna (शैनेयस्य समागमः)
Upa-parva: Jayadratha-vadha-anuyāna (Relief operations and the approach to the Jayadratha objective)
Saṃjaya reports that Sātyaki (Śaineya/Yuyudhāna), acting with urgency for Arjuna’s welfare, advances through congested combat. Trigarta archers initially contain him with chariot barriers and dense arrow volleys, yet Sātyaki defeats a large number of opponents and moves with striking speed across directions, described as almost dance-like mobility amid chariots. Additional groups—Śūrasenas and later Kaliṅgas—attempt to restrain him with sustained missile pressure, but he breaks through and reaches Arjuna. Kṛṣṇa identifies Sātyaki’s approach to Arjuna and praises his loyalty, skill, and the severity of his prior engagements, enumerating the adversaries he has harried. Arjuna, however, responds without elation: he worries about the unknown condition of Yudhiṣṭhira, since Sātyaki was a principal protector. Arjuna further notes the time pressure to neutralize Jayadratha, Sātyaki’s fatigue, and the looming threat posed by Bhūriśravas and others, framing the reunion as strategically complex rather than purely celebratory.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र, संजय से युद्धभूमि का हाल पूछते हुए, अपनी ही सेना की ‘सदा पूजित’ और सुगठित व्यवस्था का स्मरण करता है—और उसी स्मरण में भय की दरारें उभर आती हैं। → संजय रणक्षेत्र का दृश्य रखता है: सहस्रों रथ, अश्व और पदाति व्यग्र होकर इधर-उधर धावमान हैं; यह भगदड़ विजय-आशा के क्षय और कौरव-पक्ष के भीतर फैलती निराशा का संकेत बनती है। → भीमसेन अपनी भुजाओं से मुक्त की हुई सर्प-सदृश भयानक शक्ति/शक्ति-आयुध को कृतवर्मा के रथ की ओर फेंकता है; वह दिशाओं को प्रकाशित करती हुई उल्का की तरह आकाश से गिरती प्रतीत होती है और युद्ध का केंद्र एक ही प्रहार पर सिमट आता है। → प्रहार के बाद रणभूमि में क्षणिक ठहराव और पुनर्संयोजन होता है; कौरव-पक्ष अपने योद्धाओं को संभालने का प्रयास करता है, और शिखण्डी को विषण्ण देखकर ‘हार्दिक्य’ (कृतवर्मा) सहित सैनिक उसका सत्कार/संरक्षण करते हैं—मानो मनोबल को वस्त्रों की तरह झाड़-पोंछ कर फिर पहनाना हो। → महाधनुर्धर महारथी (कृतवर्मा/प्रतिद्वन्द्वी) क्रोध में हँसते हुए तीन-तीन बाणों से भीम को गहरी चोट पहुँचाता है—अगला क्षण पूछता है: क्या भीम इस प्रतिघात को और उग्र प्रतिशोध में बदल देगा?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ६८ श्लोक हैं) ऑपन-माज बछ। जज: चतुर्दशाधिकशततमो< ध्याय: धृतराष्ट्रका विषादयुक्त वचन
ព្រះធೃತរाष्ट्रមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សញ្ជ័យ! កងទ័ពរបស់យើងមានគុណសម្បត្តិជាច្រើន ហើយបានប្រមូលកម្លាំងមកយ៉ាងច្រើនលើសលប់។ វាមានអំណាចលើសកងទ័ពបណ្ឌវ។ ការរៀបចំជួរយុទ្ធរបស់វាក៏កំពុងធ្វើតាមច្បាប់នៃយុទ្ធវិធីយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ហើយដោយហេតុនេះ ក្រុមយោធាវីរបុរសដ៏ធំមហិមាបានប្រមូលផ្តុំគ្នា»។
Verse 2
नित्यं पूजितमस्माभिरभिकामं च नः सदा । प्रौढमत्यद्भुताकारं पुरस्ताद् दृष्टविक्रमम्
សញ្ជ័យបានទូលថា៖ «កងទ័ពរបស់យើងតែងតែត្រូវបានយើងគោរពលើកតម្កើង ហើយវាក៏ស្មោះស្និទ្ធចំពោះយើងជានិច្ច។ វាចាស់ទុំក្នុងសិល្បៈយុទ្ធ មានទម្រង់និងរូបរាងគួរឱ្យអស្ចារ្យ ហើយត្រូវបានរើសយកតែអ្នកដែលបានបង្ហាញវីរភាពរបស់ខ្លួននៅមុខសមរភូមិរួចហើយ»។
Verse 3
नातिवृद्धमबालं च नाकृशं नातिपीवरम् | लघुवृत्तायतप्रायं सारगात्रमनामयम्
សញ្ជ័យបានទូលថា៖ «ក្នុងកងទ័ពនោះ មិនមានអ្នកចាស់ពេកទេ មិនមានក្មេងតូចទេ; មិនមានអ្នកស្គមស្គាំងទេ ហើយក៏មិនមានអ្នកធាត់លើសកម្រិតដែរ។ រាងកាយរបស់ពួកគេស្រាល សមស្រប ហើយភាគច្រើនមានកម្ពស់ខ្ពស់; អវយវៈនីមួយៗរឹងមាំមានសារសំខាន់ ហើយយោធាទាំងអស់គ្មានជំងឺ—សុខសប្បាយ និងសមស្របសម្រាប់ភារកិច្ចនៃសមរភូមិ»។
Verse 4
आत्तसंनाहसंछन्न॑ बहुशस्त्रपरिच्छदम् । शस्त्रग्रहणविद्यासु बह्मीषु परिनिष्ठितम्
សញ្ជ័យបានទូលថា៖ «ពួកគេប្រដាប់អាវុធពេញលេញ ហើយរាងកាយត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយសសៃក្រវ៉ាត់កាវចដែលចងរឹងមាំ។ ពួកគេមានអាវុធ និងសម្ភារៈយុទ្ធជាច្រើន។ យោធាទាំងនេះបានហ្វឹកហាត់យ៉ាងមាំមួនក្នុងវិជ្ជាច្រើននៃការកាន់កាប់ និងប្រើអាវុធ»។
Verse 5
आरोहे पर्यवस्कन्दे सरणे सान्तरप्लुते । सम्यक्प्रहरणे याने व्यपयाने च कोविदम्,चढ़ने, उतरने, फैलने, कूद-कूदकर चलने, भली-भाँति प्रहार करने, युद्धके लिये जाने और अवसर देखकर पलायन करनेमें भी कुशल हैं
សញ្ជ័យបានទូលថា៖ «ពួកគេចេះឡើងជិះ និងចុះពីយានយុទ្ធបានល្អ ចេះលោតចុះ និងឆ្លងកាត់ដីលំបាកដោយល្បឿន ចេះរីកសាយប្តូរទិសយុទ្ធយ៉ាងមានយុទ្ធវិធី ចេះវាយប្រហារយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ចេះចូលទៅប្រយុទ្ធ និងក៏ចេះដកថយនៅពេលវេលាទាមទារ»។
Verse 6
नागेष्वश्वेषु बहुशो रथेषु च परीक्षितम् परीक्ष्य च यथान्यायं वेतनेनोपपादितम्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «មនុស្សទាំងឡាយត្រូវបានសាកល្បងជាញឹកញាប់ក្នុងសិល្បៈប្រយុទ្ធលើដំរី លើសេះ និងលើរថសង្គ្រាម; ហើយក្រោយពេលពិនិត្យសមត្ថភាពរួច ពួកគេត្រូវបានផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលតាមយុត្តិធម៌ ដូចសមគួរ»។
Verse 7
न गोष्ठया नोपकारेण न सम्बन्धनिमित्तत: । नानाहूत॑ नाप्यभूतं मम सैन्यं बभूव ह
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «មិនមែនដោយបញ្ចុះបញ្ចូលតាមសម្ពាធសង្គមទេ មិនមែនដោយអនុគ្រោះឬគុណប្រយោជន៍ទេ ហើយក៏មិនមែនដោយហេតុសាច់ញាតិទេ ដែលកងទ័ពរបស់ខ្ញុំកើតមានឡើង។ ក្នុងពួកគេក៏គ្មាននរណាម្នាក់ដែលមិនត្រូវបានហៅតាមលំដាប់ ឬត្រូវចាប់មកដោយបង្ខំដើម្បីធ្វើការបង្ខំឡើយ។ នេះហើយជាស្ថានភាពនៃកងទ័ពទាំងមូលរបស់ខ្ញុំ»។
Verse 8
कुलीनार्यजनोपेतं तुष्टपुष्टमनुद्धतम् । कृतमानोपचारं च यशस्वि च मनस्वि च
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «គាត់មានអ្នកមានកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ និងអ្នកមានវិន័យល្អជាអ្នកអមដំណើរ—ពេញចិត្ត និងសម្បូរបែប តែគ្មានអំនួត។ គាត់ជាអ្នកដែលបានទទួលកិត្តិយស និងការគោរពអនុគ្រោះតាមគួរ ហើយមានទាំងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងចិត្តខ្ពស់»។
Verse 9
इसमें सभी लोग कुलीन, श्रेष्ठ, हृष्ट-पुष्ट, उद्ण्डताशून्य, पहलेसे सम्मानित, यशस्वी तथा मनस्वी हैं ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «លើសពីនេះទៅទៀត មនុស្សទាំងអស់នៅទីនោះសុទ្ធតែមានវង្សត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ និងមានកិត្តិយស—រីករាយ រឹងមាំ មានវិន័យ មិនខ្វះការគោរពច្បាប់; ត្រូវបានគេគោរពតាំងពីមុន មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងចិត្តខ្ពស់។ ហើយឱ ព្រះអម្ចាស់ជាទីគោរព កងទ័ពនេះត្រូវបានថែរក្សា និងគ្រប់គ្រងជានិច្ចដោយមន្ត្រី និងមេដឹកនាំជាច្រើន—អ្នកមានកុសលធម៌ ក្លាហានដូចអាណាព្យាបាលលោក និងជាអ្នកល្អឯកក្នុងមនុស្ស»។
Verse 10
बहुभि: पार्थिवैर्गुप्तमस्मत्प्रियचिकीर्षुभि: । अस्मानभिसृतै: कामात् सबलै: सपदानुगै:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ពួកគេត្រូវបានការពារដោយស្តេចជាច្រើន ដែលប្រាថ្នាធ្វើអ្វីៗឲ្យពេញចិត្តយើង; ហើយដោយក្តីប្រាថ្នាខ្លាំង ពួកគេបានចូលមករកយើង—មកជាមួយកម្លាំងទ័ព និងអ្នកតាមដាននៅជិតក្រោយ»។
Verse 11
हमारा प्रिय करनेकी इच्छावाले तथा सेना और अनुचरोंसहित स्वेच्छासे ही हमारे पक्षमें आये हुए बहुत-से भूपालगण भी इसकी रक्षामें तत्पर रहते हैं ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ស្តេចជាច្រើនទៀត—មានបំណងធ្វើអ្វីដែលពេញចិត្តយើង—បានមកចូលខាងយើងដោយស្ម័គ្រចិត្ត ជាមួយកងទ័ព និងអ្នកបម្រើរបស់ខ្លួន ហើយពួកគេក៏ត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ដើម្បីការពារគាត់។ កងទ័ពរបស់យើងដូចមហាសមុទ្រធំ ដែលពេញលេញដោយទន្លេហូរចូលពីគ្រប់ទិស—ជ្រៅ និងគ្មានព្រំដែន។ វាអណ្ដែតពេញដោយរទេះ និងសេះ ដែលគ្មានស្លាបតែរត់លឿនដូចបក្សី ហូរច្រេីនឡើងដោយកម្លាំងមិនអាចទប់ទល់បាន។
Verse 12
प्रभिन्नकरटैश्वैव द्विरदैरावृतं महत् । यदहन्यत मे सैन्यं किमन्यद् भागधेयत:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ទោះបីកងទ័ពដ៏ធំរបស់ខ្ញុំត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយដំរីមហាបល ដែលមានទឹកមាត់ហូរចេញពីក្បាលក្រពេញក៏ដោយ បើវាត្រូវសត្រូវកាប់សម្លាប់រលំចុះ នោះក្រៅពីវាសនា តើមានហេតុអ្វីទៀតបាន?»
Verse 13
योधाक्षय्यजलं भीम॑ वाहनोर्मितरज्धिणम् । क्षेपण्यसिगदाशक्तिशरप्रासझषाकुलम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! កងទ័ពរបស់ខ្ញុំមើលទៅដូចសមុទ្រដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច។ អ្នកយុទ្ធជាទឹកមិនអស់របស់វា; រទេះ សេះ និងយានជំនិះផ្សេងៗជារលករលាយរបស់វា។ វាពោរពេញដោយ “ត្រី” នៃអាវុធ—អាវុធបោះចោល ដាវ គ្រឿងកាប់ ក្លឹប (គដា) ធ្នូ-ព្រួញ និងលំពែង។ ទង់ជ័យ និងគ្រឿងអលង្ការរួមគ្នា សន្សំស្តុកនៅក្នុងវាដូចរតនៈ។ យានជំនិះដែលរត់លឿនជាខ្យល់កន្ត្រាក់ ធ្វើឲ្យសមុទ្រកងទ័ពនេះញ័រ និងកក្រើក។»
Verse 14
ध्वजभूषणसम्बाधरत्नोपलसुसंचितम् । वाहनैरभिधावद्धिर्वायुवेगविकम्पितम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «វាតឹងណែនដោយទង់ជ័យ និងគ្រឿងអលង្ការ ហើយសម្បូរទៅដោយរតនៈ និងថ្មមានតម្លៃ។ ពេលយានជំនិះរត់ប្រញាប់ទៅមុខ វាញ័ររញ្ជួយ ដូចត្រូវកម្លាំងខ្យល់កន្ត្រាក់។»
Verse 15
द्रोणगम्भीरपातालं कृतवर्ममहाह्दम् । जलसंधमटहाग्राहं कर्णचन्द्रोदयोद्धतम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! កងទ័ពរបស់ខ្ញុំមើលទៅដូចសមុទ្រដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច។ ទ្រូណា (Droṇa) ជាជម្រៅអន្ធការរបស់វា លាតសន្ធឹងដល់លោកក្រោម; ក្រឹតវರ್ಮា (Kṛtavarmā) ដូចបឹងធំមួយនៅក្នុងវា; ជយទ្រថ (Jayadratha) ជាក្រពើដ៏មហិមា; ហើយវាតែងតែត្រូវលើកឡើង និងកក្រើក ដោយការរះឡើងនៃព្រះចន្ទដែលជាករណៈ (Karṇa)។»
Verse 16
गते सैन्यार्णवं भित्त्वा तरसा पाण्डवर्षभे । संजयैकरथेनैव युयुधाने च मामकम्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដោយបំបែកទ័ពរបស់យើង—ដូចមហាសមុទ្រធំ—ដោយល្បឿនរហ័ស ហើយបង្ខំចូលមកខាងក្នុង ព្រះអរជុន សវ្យសាចី អ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមបណ្ឌវ និងយុយុធាន វីរបុរសសាត្វតៈ មហារថីដ៏ឧត្តម ដំណើរទៅមុខដូចជាមានតែរថតែមួយគាំទ្រ—ពេលពួកគេចូលក្នុងទ្រង់ទ្រាយយើងហើយ ខ្ញុំមិនឃើញសេចក្តីសង្ឃឹមថាកម្លាំងដែលនៅសល់នឹងអាចឈរបានទៀតឡើយ»។
Verse 17
तत्र शेषं न पश्यामि प्रविष्टे सव्यसाचिनि । सात्वते च रथोदारे मम सैन्यस्य संजय
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ក្នុងស្ថានការណ៍នេះ ឱ សញ្ជ័យ! ខ្ញុំមិនឃើញសំណល់ណាមួយ—មិនឃើញអ្វីដែលអាចរស់រាន—នៃទ័ពរបស់ខ្ញុំឡើយ ពេលសវ្យសាចី អរជុន បានបង្ខំចូលមកហើយ ហើយវីរបុរសសាត្វតៈដ៏ឧត្តម ដែលជិះរថដ៏រុងរឿង ក៏បានចូលមកដែរ។ ការបំបែករបស់ពួកគេ មិនមែនត្រឹមតែបរាជ័យយុទ្ធសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែជាការរលំរលាយនៃសេចក្តីសង្ឃឹម និងរបៀបរៀបចំក្នុងសង្គ្រាម—ពេលភាពក្លាហាន និងជំនាញត្រូវបានដោះលែង វាអាចលើកលែងទោះជាកងទ័ពធំមហិមាក៏ដោយ»។
Verse 18
तौ तत्र समतिक्रान्तौ दृष्टवातीव तरस्विनौ । सिन्धुराजं तु सम्प्रेक्ष्य गाण्डीवस्येषुगोचरे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឃើញវីរបុរសទាំងពីរនោះ ល្បឿនលឿនយ៉ាងខ្លាំង បំបែកការទប់ស្កាត់ទាំងអស់ ហើយចូលទៅនៅទីនោះ ហើយឃើញព្រះជ័យទ្រហថ ក្សត្រសិន្ធុ ឈរនៅក្នុងចម្ងាយដែលព្រួញពីគណ្ឌីវអាចទៅដល់—កૌរវទាំងឡាយ ដូចជាត្រូវវាសនាបង្ខំ បានត្រូវសម្រេចថាត្រូវធ្វើអ្វី។ នៅម៉ោងសម្លាប់ដ៏សាហាវនោះ ដែលគ្មានផ្លូវណាផ្សេងក្រៅពីមរណៈ តើពួកគេកំណត់កាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនយ៉ាងដូចម្តេច?»
Verse 19
कि नु वा कुरव: कृत्यं विदधु: कालचोदिता: । दारुणैकायने काले कथं वा प्रतिपेदिरे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ត្រូវបានពេលវេលា (កាល) ជំរុញទៅមុខ តើកុរុទាំងឡាយបានអនុវត្តវិធានការអ្វីនៅពេលនោះ? ហើយនៅម៉ោងដ៏សាហាវនៃការបំផ្លាញមួយទិស—ពេលគ្មានផ្លូវទៅមុខក្រៅពីមរណៈ—តើពួកគេបានឈានដល់ការសម្រេចចិត្តអំពីអ្វីដែលគួរធ្វើយ៉ាងដូចម្តេច?»
Verse 20
ग्रस्तान् हि कौरवान् मन्ये मृत्युना तात संगतान् । विक्रमो5पि रणे तेषां न तथा दृश्यते हि वै
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ជាទីគោរព! ខ្ញុំចាត់ទុកកុរវទាំងឡាយដែលប្រមូលផ្តុំគ្នានៅលើសមរភូមិថា ត្រូវមរណៈកាន់កាប់រួចហើយ; ព្រោះសូម្បីតែភាពក្លាហានក្នុងសង្គ្រាមរបស់ពួកគេ ក៏មិនឃើញដូចមុនទៀតឡើយ»។
Verse 21
अक्षतौ संयुगे तत्र प्रविष्टी कृष्णपाण्डवौ । न च वारयिता कश्चित् तयोरस्तीह संजय
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ នៅទីនោះ ក្នុងកណ្ដាលសង្គ្រាមដ៏ក្តៅគគុក ព្រះក្រឹෂ್ಣ និងបណ្ឌវ (អរជុន) បានចូលជ្រៀតចូលក្នុងកងទ័ពរបស់យើង ដោយមិនទទួលរងគ្រោះថ្នាក់អ្វីឡើយ។ ហើយនៅទីនេះ ឱ សញ្ជ័យ មិនមានវីរបុរសណាម្នាក់អាចឈរចេញមុខ ដើម្បីទប់ស្កាត់អ្នកទាំងពីរនោះបានទេ។
Verse 22
भृताश्न बहवो योधा: परीक्ष्यैव महारथा: । वेतनेन यथायोगं प्रियवादेन चापरे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ មានយោធាច្រើន—ជាមហារថី—ដែលយើងទទួលចូលបម្រើ ក្រោយពេលបានសាកល្បងសមត្ថភាពរួចហើយ។ ហើយអ្នកដទៃទៀត ក៏ត្រូវបានគេគោរពសមរម្យ ដោយផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលតាមសមគួរ និងនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែមដោយកិត្តិយស។
Verse 23
असत्कारभृतस्तात मम सैन्ये न विद्यते । कर्मणा हानुरूपेण लभ्यते भक्तवेतनम्,तात! मेरी सेनामें कोई भी ऐसा नहीं है, जिसे अनादरपूर्वक रखा गया हो। सबको उनके कार्यके अनुरूप ही भोजन और वेतन प्राप्त होता है
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ កូនអើយ ក្នុងកងទ័ពរបស់ខ្ញុំ មិនមាននរណាម្នាក់ត្រូវបានរក្សាទុកដោយការមិនគោរពឡើយ។ ម្នាក់ៗទទួលបានអាហារបរិភោគ និងប្រាក់ឈ្នួល តាមសមនឹងការងាររបស់ខ្លួន។
Verse 24
न चायोधो5भवत् कश्चिन्मम सैन्ये तु संजय । अल्पदानभृतस्तात तथा चाभूतको नर:,तात संजय! मेरी सेनामें ऐसा एक भी योद्धा नहीं रहा होगा जिसे थोड़ा वेतन दिया जाता हो अथवा बिना वेतनके ही रखा गया हो
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ឱ សញ្ជ័យ កូនអើយ ក្នុងកងទ័ពរបស់ខ្ញុំ មិនមានយោធាម្នាក់ណាដែលគ្មានប្រាក់ឈ្នួលឡើយ។ ហើយក៏មិនមាននរណាម្នាក់ត្រូវបានថែទាំដោយប្រាក់តិចតួច ឬត្រូវបានរក្សាទុកដោយគ្មានប្រាក់ឈ្នួលដែរ។
Verse 25
पूजितो हि यथाशक्त्या दानमानासनैर्मया । तथा पुन्रैश्न मे तात ज्ञातिभिश्न सबान्धवै:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ កូនអើយ ខ្ញុំបានគោរពស្វាគមន៍តាមសមត្ថភាព ដោយអំណោយ កិត្តិយស និងការផ្តល់កៅអីអាសនៈ។ ដូចគ្នានេះដែរ កូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ រួមទាំងញាតិមិត្ត និងបងប្អូនសាច់ញាតិទាំងអស់ ក៏បានទទួលស្វាគមន៍ និងគោរពយោធាទាំងនោះ ដោយរបៀបដូចគ្នា។
Verse 26
तेच प्राप्यैव संग्रामे निर्जिता: सव्यसाचिना । शैनेयेन परामृष्टा: किमन्यद् भागधेयत:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ពួកគេ ទើបតែឈានដល់សមរភូមិ ក៏ត្រូវសវ្យសាចិន (អរជុន) បរាជ័យភ្លាមៗ ហើយត្រូវឈៃនេយ (សាត្យគី) កម្ទេចបន្ថែមទៀត។ នេះបើមិនហៅថា ភាគវាសនា (ចំណែកនៃវាសនា) តើហៅអ្វីទៀតបាន?
Verse 27
रक्ष्यते यश्ष संग्रामे ये च संजय रक्षिण: । एक: साधारण: पन्था रक्ष्यस्य सह रक्षिभि:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ សញ្ជ័យ! ក្នុងសង្គ្រាម អ្នកដែលត្រូវបានការពារ និងអ្នកដែលជារក្សាការ មានផ្លូវរួមតែមួយគត់—ត្រូវឈរឬដួលរួមគ្នា។ ពេលវិបត្តិសង្គ្រាមបិតជិត វាសនារបស់អ្នកត្រូវការពារ និងរបស់អ្នកការពារ ក្លាយជាអង្គតែមួយ—ទំនួលខុសត្រូវរួម ដែលបើការពារបាក់បែក នាំទៅកាន់បរាជ័យរួម»។
Verse 28
अर्जुन समरे दृष्टवा सैन्धवस्याग्रत: स्थितम् । पुत्रो मम भृशं मूढ: कि कार्य प्रत्यपद्यत,अर्जुनको समरांगणमें सिन्धुराजके सामने खड़ा देख अत्यन्त मोहग्रस्त हुए मेरे पुत्रने कौन-सा कर्तव्य निश्चित किया?
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយឃើញអរជុនឈរនៅក្នុងសមរភូមិ ប្រឈមមុខស្តេចសិន្ធុ ដូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ—ដែលវង្វេងស្មារតីយ៉ាងខ្លាំង—បានសម្រេចលើកាតព្វកិច្ចមួយណា?
Verse 29
सात्यकिं च रणे दृष्टवा प्रविशन््तम भीतवत् । कि नु दुर्योधन: कृत्यं प्राप्तकालममन्यत,सात्यकिको रफक्षेत्रमें निर्भय-सा प्रवेश करते देख दुर्योधनने उस समयके लिये कौन- सा कर्तव्य उचित माना?
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយឃើញសាត្យគីចូលទៅក្នុងសមរភូមិ ដូចជាមិនភ័យខ្លាច ដូរយោធនបានចាត់ទុកកាតព្វកិច្ចមួយណា ថាជាផ្លូវត្រឹមត្រូវនៅវេលាវិបត្តិនោះ?
Verse 30
सर्वशस्त्रातिगौ सेनां प्रविष्टी रथिसत्तमौ । दृष्टवा कां वै धृतिं युद्धे प्रत्यपद्यन्त मामका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «នៅពេលសាត្យគី និងអរជុន—រថីដ៏ប្រសើរបំផុតទាំងពីរ ដែលជំនាញលើសលប់លើសពីការឈានដល់នៃអាវុធទាំងអស់—បានចូលមកក្នុងកងទ័ពរបស់ខ្ញុំ នោះពួកខាងខ្ញុំបានកាន់ខ្ជាប់សេចក្តីអត់ធ្មត់នៅលើសមរភូមិ ដោយរបៀបណា ពេលឃើញពួកគេ?»
Verse 31
दृष्टवा कृष्णं तु दाशार्हमर्जुनार्थे व्यवस्थितम् । शिनीनामृषभं चैव मन्ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយឃើញព្រះក្រឹෂ្ណៈ វីរបុរសដាសារហៈ ឈរតាំងលើរថ ដើម្បីអាជុន និងឃើញសាត្យគី—គោឧសភៈក្នុងចំណោមសិនី—ខ្ញុំគិតថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គបានធ្លាក់ចូលក្នុងទុក្ខសោក។
Verse 32
दृष्टवा सेनां व्यतिक्रान्तां सात्वतेनार्जुनेन च । पलायमानांश्व कुरून् मन्ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយឃើញសាត្យគី និងអាជុន លោតលើកងទ័ព ហើយបំបែកឆ្លងកាត់វា និងឃើញយោធាកូរុ រត់គេចចេញពីសមរភូមិ ខ្ញុំគិតថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គបានលង់ចូលក្នុងទុក្ខសោក។
Verse 33
विद्रुतान् रथिनो दृष्टवा निरुत्साहान् द्विषज्जये । पलायनकृतोत्साहान् मन्ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយឃើញអ្នកប្រយុទ្ធលើរថ រត់គេច—គ្មានចិត្តក្លាហានសម្រាប់ជ័យជម្នះលើសត្រូវ ហើយបង្ហាញ “វីរភាព” តែត្រង់ការរត់គេច—ខ្ញុំគិតថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គកំពុងសោកស្តាយ។
Verse 34
शून्यान् कृतान् रथोपस्थान् सात्वतेनार्जुनेन च । हतांश्व योधान् संदृश्य मन्ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយឃើញសាត្យគី និងអាជុន ធ្វើឲ្យទីតាំងរថរបស់យើងក្លាយជាស្ងាត់ទទេ ហើយវាយសម្លាប់យោធា និងសេះ ខ្ញុំវិនិច្ឆ័យថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គប្រាកដជាសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 35
व्यश्वनागरथान् दृष्टवा तत्र वीरान् सहस्रश: । धावमानान् रणे व्यग्रान् मन््ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយឃើញនៅទីនោះ វីរបុរសរាប់ពាន់នាក់—គ្មានសេះ គ្មានដំរី និងគ្មានរថ—រត់រវល់ដោយការភ័យស្លន់ស្លោលើសមរភូមិ ខ្ញុំវិនិច្ឆ័យថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គបានធ្លាក់ចូលក្នុងទុក្ខសោក និងអស់សង្ឃឹម។
Verse 36
महानागान् विद्रवतो दृष्टवार्जुनशराहतान् । पतितान् पततक्चान्यान् मन्ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឃើញដំរីសង្គ្រាមដ៏ធំៗ ត្រូវព្រួញរបស់អរជុនបាញ់ប៉ះ ហើយរត់ភ័យស្លន់ស្លោ ដួលរលំ និងខ្លះទៀតក៏ដួលស្រាប់ហើយ—ខ្ញុំយល់ថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គកំពុងសោកស្តាយ។
Verse 37
विहीनांश्व॒ कृतानश्चान् विरथांश्व कृतान् नरान् । तत्र सात्यकिपार्थाभ्यां मन्ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅទីនោះ សាត្យគិ និង បារថ (អរជុន) បានធ្វើឲ្យសេះខ្វះអ្នកជិះ ហើយធ្វើឲ្យយោធាមនុស្សខ្វះរថ។ ឃើញ និងឮដូច្នេះ ខ្ញុំគិតថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គកំពុងលង់ក្នុងសោក។
Verse 38
हयौघान् निहतान् दृष्टवा द्रवमाणांस्ततस्तत: । रणे माधवपार्थाभ्यां मन्ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឃើញហ្វូងសេះជាច្រើន ត្រូវសម្លាប់ ហើយដែលនៅសល់រត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅគ្រប់ទិសលើសមរភូមិ—ត្រូវកាប់បំផ្លាញដោយ ម៉ាធវ និង បារថ—ខ្ញុំគិតថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គកំពុងត្រូវសោកដុតឆេះ។
Verse 39
पत्तिसंघान् रणे दृष्टवा धावमानांश्व सर्वश: । निराशा विजये सर्वे मन्ये शोचन्ति पुत्रका:,पैदल सिपाहियोंको रणक्षेत्रमें सब ओर भागते देख मैं समझता हूँ, मेरे सभी पुत्र विजयसे निराश हो शोक कर रहे होंगे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឃើញកងទ័ពថ្មើរជើងរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅគ្រប់ទិសលើសមរភូមិ ខ្ញុំយល់ថា កូនប្រុសទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ—អស់សង្ឃឹមចំពោះជ័យជម្នះ—កំពុងយំសោក។
Verse 40
द्रोणस्प समतिक्रान्तावनीकमपराजितौ । क्षणेन दृष्टवा तौ वीरौ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឃើញវីរបុរសទាំងពីរ ដែលមិនងាយត្រូវគេផ្តួល—អរជុន និង សាត្យគិ—ឆ្លងកាត់រៀបចំកងទ័ពរបស់ទ្រូណាចារ្យបានក្នុងពេលតែបន្តិច ខ្ញុំគិតថា កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គត្រូវសោក និងភ័យស្រពិចស្រពិលគ្របដណ្ដប់។
Verse 41
सम्मूढो 5स्मि भृशं तात श्रुत्वा कृष्णधनंजयौ । प्रविष्टी मामकं सैन्यं सात्वतेन सहाच्युतौ
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអង្គជាទីគោរព! ខ្ញុំស្រពិចស្រពិលយ៉ាងខ្លាំង ពេលបានឮថា ព្រះក្រឹષ્ણ និងធនញ្ជ័យ (អរជុន)—អច្យុត ដែលមិនធ្លាក់ចេញពីព្រំដែនធម៌របស់ខ្លួន—បានចូលមកក្នុងកងទ័ពរបស់យើង ដោយមានសាត្យគីរួមដំណើរផង»។
Verse 42
तस्मिन् प्रविष्टे पृतनां शिनीनां प्रवरे रथे । भोजानीकं व्यतिक्रान्ते किमकुर्वत कौरवा:,शिनिप्रवर महारथी सात्यकि जब कृतवर्माकी सेनाको लाँचधकर कौरवी सेनामें प्रविष्ट हो गये तब कौरवोंने क्या किया?
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ពេលសាត្យគី—វីរបុរសលើកំពូលក្នុងវង្សសិនី—ជិះរថដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ចូលទៅក្នុងកងទ័ពកೌរវ ហើយបំបែកកងភោជៈឲ្យរលំ តើកૌរវទាំងឡាយបានធ្វើអ្វីបន្ទាប់មក?»
Verse 43
तथा द्रोणेन समरे निगृहीतेषु पाण्डुषु । कथें युद्धम भूत् तत्र तनन््ममाचक्ष्व संजय
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «សញ្ជ័យ! ពេលដ្រូណាចារ្យបានទប់ស្កាត់ និងបង្ក្រាបបណ្ឌវទាំងឡាយនៅលើសមរភូមិ ដូចដែលបានពោលមកហើយ នោះការប្រយុទ្ធនៅទីនោះបានបន្តទៅយ៉ាងដូចម្តេច? សូមប្រាប់ខ្ញុំទាំងអស់»។
Verse 44
द्रोणो हि बलवान श्रेष्ठ: कृतास्त्रो युद्धदुर्मद: । पज्चालास्ते महेष्वासं प्रत्यविध्यन् कथं रणे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដ្រូណាពិតជាមានអំណាច—លើសគេ ជាអ្នកបានហ្វឹកហាត់អាវុធគ្រប់យ៉ាង ហើយក្លាហានសាហាវដោយស្រវឹងសង្គ្រាម។ ដូច្នេះ ប៉ាន់ចាលទាំងឡាយបានធ្វើដូចម្តេច ដើម្បីវាយតប និងធ្វើឲ្យអ្នកធ្នូដ៏មហិមានោះរងរបួស នៅកណ្ដាលសមរភូមិ?»
Verse 45
बद्धवैरास्ततो द्रोणे धनंजयजयैषिण: । द्रोणाचार्य अस्त्रविद्यामें निपुण, युद्धमें उन््मत्त होकर लड़नेवाले, बलवान एवं श्रेष्ठ वीर हैं। पांचाल-सैनिकोंने उस समय रणक्षेत्रमें महाधनुर्धर द्रोणको किस प्रकार घायल किया? क्योंकि वे द्रोणाचार्यसे वैर बाँधकर अर्जुनकी विजयकी अभिलाषा रखते थे || ४४ $ ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «បន្ទាប់មក ពួកគេបានចងពាក្យស្បថជាសត្រូវនឹងដ្រូណា ហើយប្រាថ្នាជ័យជម្នះរបស់ធនញ្ជ័យ (អរជុន) ដូច្នេះក៏រុញរានវាយប្រហារយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងចំណោមពួកគេមានកូនប្រុសរបស់ភារទ្វាជៈ—ដ្រូណាផ្ទាល់—ជាមហារថី មានចិត្តរឹងមាំក្នុងសេចក្តីសត្រូវ»។
Verse 46
अर्जुनश्वापि यच्चक्रे सिन्धुराजवध॑ प्रति । तन्मे सर्व समाचक्ष्व कुशलो हासि संजय
ព្រះធ្រឹតរាស្ត្រ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សូមប្រាប់ខ្ញុំឲ្យបានពេញលេញផង ថា អារជុនបានធ្វើអ្វីខ្លះ ដោយមានបំណងសម្លាប់ស្តេចសិន្ធុ។ សញ្ជ័យ អ្នកចូរប្រាប់ខ្ញុំទាំងអស់—អ្នកសុខសប្បាយដែរឬ?»
Verse 47
संजय! भरद्वाजके पुत्र महारथी अश्वत्थामा भी पांचालोंसे दृढ़तापूर्वक वैर बाँधे हुए थे। अर्जुनने सिन्धुराज जयद्रथका वध करनेके लिये जो-जो उपाय किया, वह सब मुझसे कहो; क्योंकि तुम कथा कहनेमें कुशल हो ।।
សញ្ជ័យបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអង្គជាវីរបុរសក្នុងពួកភារតៈ វិបត្តិនេះកើតឡើងដោយកំហុសរបស់ព្រះអង្គឯង។ ព្រះអង្គបានជួបវាហើយ កុំសោកស្តាយដូចមនុស្សធម្មតាទាបទាបឡើយ។»
Verse 48
पुरा यदुच्यसे प्राज्जैः सुहृद्धिर्विदुरादिभि: । मा हार्षी: पाण्डवान् राजन्निति तन्न त्वया श्रुतम्
សញ្ជ័យបានទូលថា៖ «កាលពីមុន ពេលមិត្តសុចរិតមានប្រាជ្ញា—វិទុរ និងអ្នកដទៃ—បានទូលព្រះអង្គថា ‘ឱ ស្តេចអើយ កុំធ្វើអំពើអយុត្តិធម៌ចំពោះបណ្ឌវៈ’ នោះ ព្រះអង្គមិនបានស្តាប់ពាក្យណែនាំនោះឡើយ។»
Verse 49
सुहृदां हितकामानां वाक््यं यो न शूणोति ह । स महद् व्यसन प्राप्प शोचते वै यथा भवान्,जो हितैषी सुहृदोंकी बात नहीं सुनता है, वह भारी संकटमें पड़कर आपके ही समान शोक करता है
សញ្ជ័យបានទូលថា៖ «អ្នកណាមិនស្តាប់ពាក្យរបស់មិត្តសុចរិតដែលប្រាថ្នាឲ្យខ្លួនបានល្អ នោះនឹងធ្លាក់ចូលវិបត្តិធំ ហើយសោកស្តាយ ដូចព្រះអង្គនេះដែរ។»
Verse 50
याचितो<सि पुरा राजन् दाशार्हैण शमं प्रति । नच तं लब्धवान् काम॑ त्वत्त: कृष्णो महायशा:
សញ្ជ័យបានទូលថា៖ «ឱ ស្តេចអើយ កាលពីមុន ព្រះក្រឹෂ្ណ នៃវង្សដាសារហៈ ដ៏មានកិត្តិយសធំ បានអង្វរព្រះអង្គឲ្យធ្វើសន្តិភាព; ប៉ុន្តែ ព្រះក្រឹષ្ណដ៏រុងរឿងនោះ មិនបានទទួលការបំពេញបំណងពីព្រះអង្គឡើយ។»
Verse 51
तव निर्गुणतां ज्ञात्वा पक्षपातं सुतेषु च । द्वैधीभावं तथा धर्मे पाण्डवेषु च मत्सरम्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏ប្រសើរបំផុត! ព្រះភគវាន ព្រះស្រីក្រឹស្ណា—អ្នកដឹងសច្ចៈនៃលោកទាំងអស់ និងជាព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងមូល—ពេលបានជ្រាបថា ព្រះអង្គខ្វះគុណធម៌ទាំងស្រុង មានអភិលាសលំអៀងចំពោះព្រះរាជបុត្រា មានចិត្តស្ទាក់ស្ទើរចំពោះធម៌ និងមានចិត្តច្រណែនចំពោះបណ្ឌវៈ នោះព្រះអង្គបានបង្កើតឲ្យកើតសង្គ្រាមដ៏ធំរវាងកౌរវៈ និងបណ្ឌវៈ»។
Verse 52
तव जिद्दामभिप्रायं विदित्वा पाण्डवान् प्रति | आर्तप्रलापांश्व बहूनू मनुजाधिपसत्तम
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏ប្រសើរបំផុត! ព្រះស្រីក្រឹស្ណា—ព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងអស់ និងអ្នកដឹងសច្ចៈសម្រាប់សត្វទាំងពួង—ពេលបានជ្រាបច្បាស់ពីចេតនាដែលរឹងមាំរបស់ព្រះអង្គចំពោះបណ្ឌវៈ និងពាក្យបណ្ដឹងសោកសៅជាច្រើនដែលព្រះអង្គនិយាយដោយអាណិតខ្លួនឯង ព្រះអង្គក៏បានទទួលស្គាល់ថា ព្រះអង្គខ្វះគុណធម៌ទាំងស្រុង៖ លំអៀងចំពោះព្រះរាជបុត្រា ចិត្តបែកពីរចំពោះធម៌ ដុតឆេះដោយចិត្តច្រណែនចំពោះបណ្ឌវៈ បន្តរៀបចំគម្រោងក្បត់កោងប្រឆាំងពួកគេ ហើយនិយាយពាក្យឥតប្រយោជន៍ដូចមនុស្សកំពុងទុក្ខលំបាក។ ដូច្នេះហើយ ព្រះអង្គបានបង្កើតឲ្យកើតសង្គ្រាមដ៏ធំរវាងកൗរវៈ និងបណ្ឌវៈ»។
Verse 53
सर्वलोकस्य तत्त्वज्ञ: सर्वलोकेश्वर: प्रभु: वासुदेवस्ततो युद्ध कुरूणामकरोन्महत्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏ប្រសើរបំផុត! ដូច្នេះហើយ វាសុទេវៈ—ព្រះអម្ចាស់ និងជាម្ចាស់គ្រប់គ្រងនៃលោកទាំងអស់ អ្នកដឹងសច្ចៈនៃសត្វទាំងពួង—បានបង្កើតឲ្យកើតសង្គ្រាមដ៏ធំរបស់កុលកុរុ»។
Verse 54
आत्मापराधात् सुमहान् प्राप्तस्ते विपुल: क्षय: । नैन॑ दुर्योधने दोष कर्तुमहसि मानद,मानद! अपने ही अपराधसे आपके सामने यह महान् जनसंहार प्राप्त हुआ है। आपको यह सारा दोष दुर्योधनपर नहीं मढ़ना चाहिये
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដោយសារកំហុសរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ការបំផ្លាញដ៏ធំធេង និងទូលំទូលាយនេះបានមកដល់មុខព្រះអង្គ។ ឱ អ្នកប្រគល់កិត្តិយស! ព្រះអង្គមិនគួរបន្ទោសទាំងអស់ទៅលើទុរយោធនៈទេ»។
Verse 55
न हि ते सुकृतं किंचिदादौ मध्ये च भारत । दृश्यते पृष्ठतश्चैव त्वन्मूलो हि पराजय:,भारत! मुझे तो आगे, पीछे या बीचमें आपका कोई भी शुभ कर्म नहीं दिखायी देता। इस पराजयकी जड़ आप ही हैं
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ភារតៈ! ខ្ញុំមិនឃើញអំពើល្អណាមួយរបស់ព្រះអង្គឡើយ—មិនថានៅដើម កណ្ដាល ឬចុង។ ជាក់ស្តែង ការបរាជ័យនេះមានឫសគល់នៅលើព្រះអង្គផ្ទាល់»។
Verse 56
तस्मादवस्थितो भूत्वा ज्ञात्वा लोकस्य निर्णयम् । शृणु युद्ध यथावृत्तं घोरं देवासुरोपमम्
ដូច្នេះ ចូរឈរឲ្យមាំមួន ហើយដឹងច្បាស់អំពីលំនាំដ៏បានកំណត់របស់លោក; ចូរស្តាប់រឿងរ៉ាវពិតប្រាកដនៃសង្គ្រាមនេះតាមដែលបានកើតឡើង—គួរឱ្យភ័យខ្លាច ដូចសង្គ្រាមរវាងទេវតា និងអសុរ។
Verse 57
प्रविष्टे तव सैन्यं तु शैनेये सत्यविक्रमे । भीमसेनमुखा: पार्था: प्रतीयुर्वाहिनीं तव,जब सत्यपराक्रमी सात्यकि कौरव-सेनामें प्रविष्ट हो गये, तब भीमसेन आदि कुन्तीकुमारोंन आपकी विशाल वाहिनीपर आक्रमण किया
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ពេលសាត្យគិ កូនប្រុសនៃសិនិ ដែលកម្លាំងក្លាហានមិនធ្លាប់ខ្សោយ បានចូលទៅក្នុងកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គហើយ នោះពួកបណ្ឌវ—មានភីមសេនជាមុខ—បានរុញទៅវាយប្រហារលើកងទ័ពធំរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 58
आगच्छतस्तान् सहसा क्रुद्धरूपान् सहानुगान् । दधारैको रणे पाण्डून् कृतवर्मा महारथ:,सेवकोंसहित कुपित होकर सहसा आक्रमण करनेवाले उन पाण्डववीरोंको रणक्षेत्रमें एकमात्र महारथी कृतवर्माने रोका
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ពេលពួកវីរបុរសបណ្ឌវទាំងនោះ—មានកំហឹងកើតឡើងភ្លាមៗ ហើយរត់មកជាមួយអ្នកតាម—បានស្ទុះទៅមុខ នោះក្រឹតវರ್ಮា មហារថី បានឈរទប់ពួកគេតែម្នាក់ឯងនៅលើសមរភូមិ។
Verse 59
यथोद्वृत्तं वारयते वेला वै सलिलार्णवम् | पाण्डुसैन्यं तथा संख्ये हार्दिक्य: समवारयत्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ដូចដីឆ្នេរទប់ទឹកសមុទ្រដ៏កំពុងកើនឡើងមិនឲ្យលើកលែងទៅមុខ ដូច្នោះដែរ នៅក្នុងសមរភូមិ ក្រឹតវರ್ಮា (ហារទិក្យ) បានទប់ការរុញមករបស់កងទ័ពបណ្ឌវ។
Verse 60
तत्राद्भुतमपश्याम हार्दिक्यस्य पराक्रमम् । यदेनं सहिता: पार्था नातिचक्रमुराहवे,वहाँ हमने कृतवर्माका अद्भुत पराक्रम देखा। सारे पाण्डव एक साथ मिलकर भी समरांगणमें उसे लाँधच न सके
នៅទីនោះ យើងបានឃើញកម្លាំងក្លាហានដ៏អស្ចារ្យរបស់ហារទិក្យ (ក្រឹតវರ್ಮា)៖ ទោះបីពួកបារថៈ—កូនប្រុសបណ្ឌុ—រួមគ្នាទាំងអស់ ក៏មិនអាចឆ្លងកាត់គាត់បាននៅក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 61
ततो भीमस्टत्रिभिर्विंद्ध्वा कृतवर्माणमाशुगै: । शड्खं दध्मौ महाबाहुर्हर्षयन् सर्वपाण्डवान्,तदनन्तर महाबाहु भीमने तीन बाणोंद्वारा कृतवर्माको घायल करके समस्त पाण्डवोंका हर्ष बढ़ाते हुए शंख बजाया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ភីមា អ្នកមានដៃខ្លាំង បានបាញ់ព្រួញលឿនបីដើមចាក់ក្រឹតវರ್ಮា ហើយផ្លុំស័ង្ខរបស់ខ្លួន ឲ្យកងបណ្ឌវទាំងអស់មានទឹកចិត្តក្លាហានឡើង។ ក្នុងកណ្ដាលសមរភូមិ ការធ្វើដូច្នេះជាសញ្ញានៃជោគជ័យយុទ្ធសាស្ត្រ និងជាកាតព្វកិច្ចផ្លូវចិត្តក្នុងការរក្សាកម្លាំងចិត្តរបស់ពួកខ្លួនដោយសេចក្តីក្លាហាន និងការតាំងចិត្ត។
Verse 62
सहदेवस्तु विंशत्या धर्मराजश्न पञ्चभि: । शतेन नकुलश्नापि हार्दिक्यं समविध्यत,सहदेवने बीस, धर्मराजने पाँच और नकुलने सौ बाणोंसे कृतवर्माको बींध डाला
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ សហទេវា បាញ់ព្រួញ២០ដើមចាក់ក្រឹតវರ್ಮា (ហារទិក្យ) ធម្មរាជ យុធិષ્ઠិរ បាញ់៥ដើម ហើយនកុលក៏ចាក់គាត់ដោយព្រួញ១០០ដើម។ ដូច្នេះ ក្នុងការប៉ះទង្គិចដ៏សាហាវ បណ្ឌវបានឆ្លើយតបការឈ្លានពានដោយកម្លាំងដែលវាស់វែងតែធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីទប់ស្កាត់យុទ្ធជនដ៏គួរភ័យ មិនមែនដើម្បីសាហាវឥតប្រយោជន៍ឡើយ។
Verse 63
द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या सप्तभिश्न घटोत्कच: । धृष्टद्युम्नस्त्रिभिश्वापि कृतवर्माणमार्दयत्,द्रौपदीके पुत्रोंने तिहत्तर, घटोत्कचने सात और धृष्टद्युम्नने तीन बाणोंद्वारा उसे गहरी चोट पहुँचायी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ កូនប្រុសរបស់ទ្រៅបទី បាញ់ព្រួញ៧៣ដើមចាក់ក្រឹតវರ್ಮា; ឃដោតកច បន្ថែម៧ដើម; ហើយធ្រឹෂ្ដទ្យុម្ន បាញ់៣ដើម បន្តវាយបំបាក់គាត់។ នេះជាការវាយប្រហារដ៏ខ្លាំង និងសម្របសម្រួលគ្នា ក្នុងភាពច្របូកច្របល់ផ្លូវធម៌នៃសង្គ្រាម ដែលវីរភាព និងកាតព្វកិច្ច ត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈអំពើហិង្សាមិនឈប់ឈរ។
Verse 64
विराटो द्रुपदश्चैव याज्ञसेनिश्व पञ्चभि: । शिखण्डी चैव हार्दिक्यं विद्ूध्वा पजचभिराशुगै:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ វិរាដ និងទ្រុបដា ហើយយាជ្ញសេនីផង បានបាញ់ព្រួញលឿន៥ដើមចាក់ហារទិក្យ; ហើយសិខណ្ឌីក៏ចូលរួមដែរ។ ក្នុងការប៉ះទង្គិចដ៏តឹងតែង ស្តេច និងយុទ្ធជនសម្ព័ន្ធមិត្តបានផ្តោតកម្លាំងលើសត្រូវតែម្នាក់ បង្ហាញចរិតសង្គ្រាមដ៏ត្រជាក់ស្លាប់នៃការវាយប្រហារសម្របសម្រួល មិនមែនវីរភាពឯកោឡើយ។
Verse 65
पुनर्विव्याध विंशत्या सायकानां हसन्निव | विराट
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក គាត់ដូចជាកំពុងសើច បានបាញ់ព្រួញ២០ដើមចាក់សត្រូវម្តងទៀត។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! បន្ទាប់ពីនោះ ក្រឹតវರ್ಮា បាញ់ព្រួញទៅគ្រប់ទិស ចាក់មហារថីទាំងនោះម្នាក់ៗដោយព្រួញ៥ដើម ហើយធ្វើឲ្យភីមសេនរងរបួសដោយព្រួញ៧ដើម។ ភ្លាមៗ គាត់កាត់បំបាក់ធ្នូ និងទង់របស់ពួកគេ ឲ្យធ្លាក់ចុះពីរថទៅលើដី—បង្ហាញជំនាញសមរភូមិដ៏ឃោរឃៅ ដែលមិនត្រឹមតែបង្ករបួសទេ ប៉ុន្តែបំបាក់អាវុធ និងបន្ថយកិត្តិយស ដាក់សម្ពាធផ្លូវធម៌លើអ្នកចូលរួមទាំងអស់។
Verse 66
एकैकं पज्चभिर्विद्ध्वा भीमं॑ विव्याध सप्तभि: । धनुर्ध्वजं चास्य तथा रथाद् भूमावपातयत्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ក្រឹតវರ್ಮា បានបាញ់ព្រួញប្រាំដើមចាក់ចូលទៅក្នុងមហារថីនីមួយៗ ហើយបាញ់ភីមសេនដោយព្រួញប្រាំពីរ។ បន្ទាប់មក ព្រះរាជា! គាត់បានកាត់បំបាក់ធ្នូ និងទង់របស់ភីមផង ដោយរហ័ស ឲ្យធ្លាក់ចុះពីរថទៅលើដី។
Verse 67
अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महारथ: । आजपघानोरसि क्रुद्ध: सप्तत्या निशितै: शरै:,भीमसेनका धनुष कट जानेपर महारथी कृतवर्माने कुपित हो बड़ी उतावलीके साथ सत्तर पैने बाणोंद्वारा उनकी छातीमें गहरा आघात किया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក មហារថីនោះ ដោយប្រញាប់ប្រញាល់ និងដោយកំហឹង បានវាយប្រហារគាត់—នៅពេលដែលគាត់គ្មានធ្នូ—ដោយព្រួញមុតស្រួចចំនួនចិតសិប ចាក់ចូលទ្រូងយ៉ាងធ្ងន់។
Verse 68
स गाढविद्धो बलवान हार्दिक्यस्य शरोत्तमै: । चचाल रथमध्यस्थ: क्षितिकम्पे यथाचल:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ភីមសេន អ្នកមានកម្លាំងធំ ទោះយ៉ាងណា ក៏ត្រូវព្រួញល្អឥតខ្ចោះរបស់ហារទិក្យ ចាក់ចូលយ៉ាងជ្រៅ ហើយនៅតែអង្គុយក្នុងរថ ក៏ចាប់ផ្តើមញ័រដូចភ្នំដែលរញ្ជួយនៅពេលមានរញ្ជួយដី។
Verse 69
भीमसेनं तथा दृष्टवा धर्मराजपुरोगमा: । विसृजन्त: शरान् राजन् कृतवर्माणमार्दयन्,राजन! भीमसेनको वैसी अवस्थामें देखकर धर्मराज आदि महारथियोंने बाणोंकी वर्षा करके कृतवर्माको बड़ी पीड़ा दी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា! ឃើញភីមសេននៅក្នុងសភាពនោះ មហារថីដែលមានធម្មរាជ (យុធិષ્ઠិរ) ជាមុខ បានបាញ់ព្រួញជាប្រមាណធ្លាក់ដូចភ្លៀង ហើយធ្វើឲ្យក្រឹតវರ್ಮារងទុក្ខយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 70
त॑ं तथा कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष । विव्यधु: सायकै्ईश्टा रक्षार्थ मारुतेर्मुधे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ មហាក្សត្រដែលគួរគោរព! ពួកយោធាពណ្ឌវៈ ដោយចិត្តរីករាយ បានប្រមូលរថជាច្រើនព័ទ្ធគាត់ ដូចជាបិទក្នុងបន្ទប់ ហើយដើម្បីការពារភីមសេន កូននៃព្រះវាយុ ពួកគេបានបាញ់ព្រួញជ្រើសរើសចាក់គាត់នៅកណ្ដាលសមរភូមិ។
Verse 71
प्रतिलभ्य तत: संज्ञां भीमसेनो महाबल: । शक्ति जग्राह समरे हेमदण्डामयस्मयीम्,इसी बीचमें महाबली भीमसेनने सचेत होकर समरांगणमें सुवर्णमय दण्डसे विभूषित एक लोहेकी शक्ति हाथमें ले ली
សញ្ចយៈ បាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ពេលបានស្ដារស្មារតីឡើងវិញ ភីមសេនៈ អ្នកមានកម្លាំងមហិមា នៅកណ្ដាលសមរភូមិ បានចាប់យកអាវុធ «សក្តិ» មួយ ធ្វើពីដែក ហើយតុបតែងដោយដងមាស។
Verse 72
चिक्षेप च रथात् तूर्ण कृतवर्मरथं प्रति । सा भीमभुजनिर्मुक्ता निर्मुक्तोरगसंनिभा
សញ្ចយៈ បាននិយាយថា៖ ពីលើរថរបស់ខ្លួន គាត់បានបោះវាដោយលឿន ទៅកាន់រថរបស់ក្រឹតវರ್ಮៈ។ វាដែលបានចេញពីដៃដ៏ខ្លាំងរបស់ភីមៈ បានហោះទៅដូចពស់ដែលទើបស្រកស្បែក។
Verse 73
तामापतन्तीं सहसा युगान्ताग्निसमप्रभाम्
សញ្ចយៈ បាននិយាយថា៖ វាបានហោះធ្លាក់ចុះមកភ្លាមៗ ដោយភ្លឺចាំងដូចអគ្គីនៅចុងកាលយុគ។
Verse 74
द्वाभ्यां शराभ्यां हार्दिक्यो निजघान द्विधा तदा । उस समय अपने ऊपर आती हुई प्रलयकालकी अग्निके समान उस शक्तिको सहसा दो बाण मारकर कृतवर्माने उसके दो टुकड़े कर दिये | ७३ $ ।।
សញ្ចយៈ បាននិយាយថា៖ នៅពេលនោះ ហារទិក្យៈ (ក្រឹតវರ್ಮៈ) បានបាញ់វាដោយព្រួញពីរដើម ហើយបំបែកវាជាពីរផ្នែក។ សក្តិដែលតុបតែងដោយមាសនោះ ត្រូវកាត់ផ្តាច់ ហើយធ្លាក់ចុះលើដី។
Verse 75
शक्ति विनिहतां दृष्टवा भीमश्लुक्रोध वै भूशम्
សញ្ចយៈ បាននិយាយថា៖ ពេលឃើញសក្តិរបស់ខ្លួនត្រូវបំផ្លាញ ភីមសេនៈ កើតកំហឹងខ្លាំងឡើង។ គាត់បានយកធ្នូមួយទៀត ដែលលឿន និងបន្លឺសំឡេងតឹងខ្លាំង ហើយដោយកំហឹងបានចូលទៅប្រឈមមុខក្រឹតវರ್ಮៈនៅសមរភូមិ។
Verse 76
ततोअन्यद् धनुरादाय वेगवत् सुमहास्वनम् । भीमसेनो रणे क्रुद्धो हार्दिक्यं समवारयत्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ភីមសេន យកធ្នូមួយទៀតឡើង—រហ័សរហួន និងមានសំឡេងតង់ការខ្លាំងដ៏អស្ចារ្យ—កើតកំហឹងនៅលើសមរភូមិ ហើយបានទៅទប់ទល់នឹង ហារទិក្យៈ គ្រឹតវර්មា។
Verse 77
अथैनं पञ्चभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे । भीमो भीमबलो राजंस्तव दुर्मन्त्रितेन च,राजन्! आपकी ही कुमन्त्रणासे वहाँ भयंकर बलशाली भीमसेनने कृतवर्माकी छातीमें पाँच बाण मारे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ភីម—អ្នកមានកម្លាំងដ៏គួរភ័យ—បានបាញ់គាត់ចំទ្រូងដោយព្រួញប្រាំ។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ នេះក៏កើតឡើងដោយសារការណែនាំអាក្រក់របស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ដែរ។
Verse 78
भोजतस्तु क्षतसर्वाजड्रो भीमसेनेन मारिष | रक्ताशोक इवोत्फुल्लो व्यभ्राजत रणाजिरे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏គួរគោរព ក្រឹតវರ್ಮា នៃវង្សភោជៈ ត្រូវភីមសេនបាញ់បង្ករបួសពេញរាងកាយ ហើយភ្លឺរលោងនៅលើសមរភូមិ—លាបលើដោយឈាម តែទាក់ទាញភ្នែក—ដូចដើមអសោកពណ៌ក្រហមកំពុងរីកផ្កាពេញលេញ។
Verse 79
ततः क्रुद्धस्त्रिभिर्बाणैर्भीमसेनं हसन्निव । अभिहत्य दृढं युद्धे तान् सर्वान् प्रत्यविध्यत
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក គាត់កើតកំហឹង បាញ់ភីមសេនដោយព្រួញបី ដូចជាកំពុងសើចប្រមាថ។ ហើយនៅក្នុងសង្គ្រាមដ៏តឹងរឹង គាត់បានវាយប្រហារយ៉ាងមាំមួន ហើយបាញ់តបវិញទៅលើព្រួញទាំងនោះទាំងអស់។
Verse 80
तेडपि त॑ प्रत्यविध्यन्त सप्तभि: सप्तभि: शरै:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ពួកគេក៏បាញ់តបវិញដែរ ម្នាក់ៗដោយព្រួញប្រាំពីរ។ បន្ទាប់មក ក្រឹតវರ್ಮា មហារថីដ៏អស្ចារ្យ កំពុងពោរពេញដោយកំហឹង តែហាក់ដូចជាសើចនៅឡើយ បានបាញ់ព្រួញក្បាលមុតមួយ ហើយកាត់ធ្នូរបស់ សិខណ្ឌី នៅលើសមរភូមិ។
Verse 81
शिखण्डिनस्ततः: क्रुद्धः क्षुरप्रेण महारथ: । धनुश्रिच्छेद समरे प्रहसन्निव सात्वत:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ក្រឹតវರ್ಮា មហារថៈ ដែលកំពុងពុះពារដោយកំហឹង បានញញឹមដូចជាចំអកនៅកណ្ដាលសមរភូមិ ហើយបាញ់ព្រួញមុខមុតដូចកាំបិត កាត់ធ្នូររបស់ សិខណ្ឌី ឲ្យដាច់។
Verse 82
शिखण्डी तु ततः क्रुद्धश्छिन्ने धनुषि सत्वर: | असिं जग्राह समरे शतचन्द्रं च भास्वरम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ តែសិខណ្ឌី ពេលឃើញធ្នូរត្រូវកាត់ដាច់ ក៏ខឹងក្រហាយភ្លាមៗ ហើយប្រញាប់យកដាវនៅកណ្ដាលសមរភូមិ ព្រមទាំងខែលភ្លឺរលោង ដែលមានសញ្ញាព្រះចន្ទមួយរយ។
Verse 83
भ्रामयित्वा महच्चर्म चामीकरविभूषितम् । तमसिं प्रेषयामास कृतवर्मरथं प्रति,उसने स्वर्णभूषित विशाल ढालको घुमाकर कृतवर्मके रथपर वह तलवार दे मारी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ គាត់បានបង្វិលខែលធំដែលតុបតែងដោយមាស ហើយបោះដាវនោះទៅរករថសង្គ្រាមរបស់ ក្រឹតវರ್ಮា។
Verse 84
स तस्य सशरं चापं छित्त्वा राजन् महानसि: । अभ्यगाद् धरणीं राजंश्ष्युतं ज्योतिरिवाम्बरात्,राजन! वह महान् खड्ग कृतवर्माके बाणसहित धनुषको काटकर आकाशशसे टूटे हुए तारेके समान धरतीमें समा गया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ព្រះរាជា! ដាវដ៏ធំនោះបានកាត់ធ្នូររបស់គាត់ ព្រមទាំងព្រួញទាំងឡាយឲ្យដាច់។ បន្ទាប់មកវាបានធ្លាក់ចុះលើដី ព្រះរាជា! ដូចផ្កាយមួយរអិលធ្លាក់ពីមេឃ»។
Verse 85
एतस्मिन्नेव काले तु त्वरमाणं महारथा: । विव्यधु: सायकैर्गाढं कृतवर्माणमाहवे,इसी समय पाण्डव महारथियोंने युद्धमें जल्दी-जल्दी हाथ चलानेवाले कृतवर्माको अपने बाणोंद्वारा भारी चोट पहुँचायी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅពេលនោះឯង មហារថៈរបស់បណ្ឌវទាំងឡាយ បានចាក់ក្រឹតវರ್ಮា ដែលកំពុងប្រញាប់ប្រញាល់វាយប្រហារនៅក្នុងសង្គ្រាម ឲ្យរងរបួសធ្ងន់ ដោយព្រួញជាច្រើន។
Verse 86
अथान्यद् धनुरादाय त्यक्त्वा तच्च महद् धनु: । विशीर्ण भरतश्रेष्ठ: हार्दिक्य: परवीरहा
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ឱ ព្រះអង្គជាប្រសើរនៃពួកភារតៈ ហារទិក្យៈ (ក្រឹតវರ್ಮា) អ្នកសម្លាប់វីរបុរសសត្រូវ បានបោះចោលធ្នូធំមួយនោះដែលបែកខ្ទេច ហើយយកធ្នូមួយទៀតមកកាន់។ ក្នុងភាពតានតឹងនៃសង្គ្រាម គាត់បានបាញ់ពួកបណ្ឌវៈជាក្រុមព្រួញជាបន្តបន្ទាប់ ហើយក៏បានចាក់ស្ខិខណ្ឌីនដោយព្រួញជាច្រើនដើម—រូបភាពនៃចិត្តដាច់ខាតក្នុងយុទ្ធ ដែលជំនាញនិងភាពសាហាវលើសលប់មិនទុកចន្លោះឲ្យមេត្តាក្នុងច្បាប់សង្គ្រាម។
Verse 87
विव्याध पाण्डवान् युद्धे त्रिभिस्त्रिभिरजिद्वागै: । शिखण्डिनं च विव्याध त्रिभि: पठचभिरेव च
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ក្នុងសង្គ្រាម ក្រឹតវರ್ಮា បានចាក់ពួកបណ្ឌវៈដោយព្រួញ—ម្តងៗបីដើម—ដោយមិនរំញ័រនៅក្នុងការប្រយុទ្ធ។ ហើយគាត់ក៏បានវាយស្ខិខណ្ឌីនដោយបីព្រួញ ហើយបន្តទៀតដោយប្រាំព្រួញផងដែរ ឱ ប្រសើរនៃពួកភារតៈ។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញយន្តការមិនឈប់ឈរនៃសង្គ្រាម៖ សមត្ថភាពនិងចិត្តដាច់ខាតជំរុញសកម្មភាព ខណៈទម្ងន់ធម៌ស្ថិតនៅក្នុងជម្លោះធំ ដែលជំនាញត្រូវបានប្រើដើម្បីបម្រើភាគីដែលខ្លួនបានជ្រើស។
Verse 88
धनुरन्यत् समादाय शिखण्डी तु महायशा: । अवारयन् कूर्मनखैराशुगै्दिकात्मजम्,तत्पश्चात् महायशस्वी शिखण्डीने भी दूसरा धनुष लेकर कछुओंके नखोंके समान धारवाले बाणोंद्वारा कृतवर्माका सामना किया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ស្ខិខណ្ឌី អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះធំ បានយកធ្នូមួយទៀតមកកាន់ ហើយទប់ស្កាត់ ឌិកាត្មជ (ក្រឹតវರ್ಮា) ដោយព្រួញលឿន ដែលចុងមុតដូចក្រចកអណ្តើក។ ក្នុងសមរភូមិដ៏ក្រាស់កក នេះបង្ហាញចិត្តដាច់ខាត និងការប្រែប្រួលយុទ្ធវិធីរបស់វីរបុរស—ប្រឈមកម្លាំងដោយការឆ្លើយតបមានវិន័យ មិនព្រមថយក្រោយ។
Verse 89
ततः क्रुद्धो रणे राजन् हृदिकस्यात्मसम्भव: । अभिदुद्राव वेगेन याज्ञसेनिं महारथम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ឱ ព្រះរាជា ក្រឹតវರ್ಮា—កូនប្រុសរបស់ហ្រឹទិកៈ—កើតកំហឹងក្នុងសង្គ្រាម បានប្រញាប់ប្រញាល់ដោយល្បឿនខ្លាំង ទៅលើមហារថី ស្ខិខណ្ឌីន (កូនរបស់ទ្រុបដៈ) អ្នកដែលបានក្លាយជាមូលហេតុសំខាន់នៃការដួលរលំរបស់ភីष្ម។ ខគម្ពីរនេះបង្ហាញថា កំហឹង និងការសងសឹក ជំរុញវីរបុរសឲ្យជ្រើសគោលដៅលើអ្នកដែលគេមើលថាជាចំណុចបត់នៃធម៌ និងយុទ្ធសាស្ត្រនៃសង្គ្រាម។
Verse 90
भीष्मस्य समरे राजन मृत्योहेतुं महात्मन: । विदर्शयन् बल॑ शूर: शार्टूल इव कुज्जरम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ ព្រះរាជា ក្នុងសង្គ្រាមនោះ វីរបុរស ក្រឹតវರ್ಮា បានបង្ហាញកម្លាំងរបស់ខ្លួន ហើយប្រញាប់ប្រញាល់ដោយល្បឿនខ្លាំង ទៅលើស្ខិខណ្ឌីន អ្នកដែលជាឧបករណ៍នៃមរណភាពសម្រាប់មហាត្មា ភីष្ម ដូចខ្លាដែលលោតលើដំរី។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថា ក្នុងកំហឹងនៃសង្គ្រាម វីរបុរសចេតនាចង់វាយលុកអ្នកដែលគេយល់ថាជាមូលហេតុនៃការដួលរលំរបស់មនុស្សចាស់គួរគោរព ដើម្បីបង្កើនវដ្តនៃការសងសឹកលើសមរភូមិ។
Verse 91
तौ दिशां गजसंकाशौ ज्वलिताविव पावकौ । समापेततुरन्योन्यं शरसड्घैररिंदमौ
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ វីរបុរសទាំងពីរនោះ ធំដូចដំរីអាណាព្យាបាលទិសទាំងឡាយ ហើយភ្លឺរលោងដូចភ្លើងឆេះ ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ចូលប្រយុទ្ធគ្នា។ ជាអ្នកបំបាក់សត្រូវទាំងពីរ ពួកគេបាញ់ព្រួញជាក្រុមក្រាស់ៗទៅលើគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយការប៉ះទង្គិចនោះក្លាយជាការប្រកួតដ៏សាហាវ ដែលក្លាហាននិងកំហឹងលើសលប់ការអត់ធ្មត់ក្នុងកាតព្វកិច្ចសង្គ្រាម។
Verse 92
विधुन्वानौ धनुःश्रेष्ठे संदथधानौ च सायकान् | विसृजन्तो च शतशो गभस्तीनिव भास्वरौ
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ពួកគេអង្រួនធ្នូដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ហើយចងព្រួញលើខ្សែយ៉ាងរហ័ស។ វីរបុរសទាំងពីរដែលភ្លឺរលោងនោះ បាញ់ព្រួញជារយៗ ដូចកាំរស្មីភ្លើងកំពុងផុសចេញ។ នេះបង្ហាញពីវិន័យ និងភាពមិនឈប់ឈរ នៃយន្តការសង្គ្រាម—ជំនាញនិងល្បឿនដែលត្រូវបានចងក្រងសម្រាប់ការបំផ្លាញ។
Verse 93
जैसे दो सूर्य पृथक्ू-पृथक् अपनी किरणोंका विस्तार करते हों, उसी प्रकार वे दोनों वीर अपने श्रेष्ठ धनुष हिलाते और उनपर सैकड़ों बाणोंका संधान करके छोड़ते थे ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដូចជាព្រះអាទិត្យពីរដាច់ដោយឡែកៗ កំពុងពង្រីកកាំរស្មីរបស់ខ្លួន ដូច្នោះដែរ វីរបុរសទាំងពីរ អង្រួនធ្នូដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ហើយចងព្រួញជារយៗ រួចបាញ់ចេញ។ ពួកគេដុតឲ្យគ្នារងទុក្ខដោយព្រួញមុតៗ ហើយមហារថីទាំងពីរនោះ ស្រស់ស្អាតដូចព្រះអាទិត្យគូ នៅពេលចុងកាលយុគ—ភ្លឺរន្ទះគួរឱ្យខ្លាច ដែលសមត្ថភាពសង្គ្រាមលើសលប់ការអត់ធ្មត់ ហើយសមរភូមិក្លាយជាឡដុតវាសនា។
Verse 94
कृतवर्मा च समरे याज्ञसेनिं महारथम् | विद्ध्वेषुभिस्त्रिसप्तत्या पुनर्विव्याध सप्तभि:,कृतवर्माने समरांगणमें महारथी शिखण्डीको पहले तिहत्तर बाणोंसे घायल करके फिर सात बाणोंसे क्षत-विक्षत कर दिया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅកណ្ដាលសមរភូមិ ក្រឹតវර්មា បានវាយប្រហារមហារថី សិខណ្ឌីន (កូនប្រុសរបស់ទ្រុបដា ដែលហៅថា យាជ្ញសេនី) ដោយព្រួញចំនួនចិតសិបបី; ហើយបន្ទាប់មក គាត់បានចាក់បន្ថែមទៀតចំនួនប្រាំពីរ។ នេះបង្ហាញពីអំពើហិង្សាដែលមិនឈប់ឈរ និងកាន់តែឡើងថ្នាក់ក្នុងសង្គ្រាម—ដែលសមត្ថភាពត្រូវវាស់ដោយការធ្វើឲ្យរបួសម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 95
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् | विसृज्य सशरं चापं मूर्च्छयाभिपरिप्लुत:,उन बाणोंकी गहरी चोट खाकर शिखण्डी व्यथित एवं मूर्च्छित हो धनुष-बाण त्यागकर रथकी बैठकमें बैठ गया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ត្រូវព្រួញចាក់ជ្រៅៗ សិខណ្ឌីន ឈឺចាប់ និងសន្លប់ស្រពិចស្រពិល បានទម្លាក់ធ្នូជាមួយព្រួញ ហើយលង់ចុះអង្គុយលើកៅអីក្នុងរថរបស់ខ្លួន។ វាបង្ហាញពីតម្លៃរាងកាយដ៏ត្រជាក់ស្លាប់នៃសង្គ្រាម និងរបៀបដែលសូម្បីតែអ្នកចិត្តរឹងក៏អាចត្រូវបំបាក់ដោយផលប៉ះពាល់ភ្លាមៗនៃអំពើហិង្សា។
Verse 96
तं॑ विषण्णं रणे दृष्टवा तावका: पुरुषर्षभ । हार्दिक्यं पूजयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ह,नरश्रेष्ठ! रणक्षेत्रमें शिखण्डीको विषादग्रस्त देख आपके सैनिक कृतवर्माकी प्रशंसा करने और वस्त्र हिलाने लगे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឃើញគាត់ស្រងូតស្រងាត់នៅលើសមរភូមិ ឱ វីរបុរសដ៏ប្រសើរ ទ័ពរបស់ព្រះអង្គបានចាប់ផ្តើមគោរពសរសើរ ហារទិក្យ (ក្រឹតវರ್ಮា) ហើយដោយក្តីរំភើបក៏គ្រវីសម្លៀកបំពាក់របស់ខ្លួន។
Verse 97
शिखण्डिनं तथा ज्ञात्वा हार्दिक्यदशरपीडितम् । अपोवाह रणाद यन्ता त्वरमाणो महारथम्,महारथी शिखण्डीको कृतवर्माके बाणोंसे पीड़ित जान सारथि बड़ी उतावलीके साथ उसे रणभूमिसे बाहर ले गया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដឹងថា សិខណ្ឌីន ត្រូវព្រួញជាច្រើនរបស់ ហារទិក្យ (ក្រឹតវರ್ಮា កូនហ្រឹទិកា) បាញ់ប៉ះយ៉ាងធ្ងន់ សារថីក៏ប្រញាប់ប្រញាល់បើករថ នាំវីរបុរសមហារថនោះចាកចេញពីសមរភូមិ។
Verse 98
सादितं तु रथोपस्थे दृष्टवा पार्था: शिखण्डिनम् । परिवव्रू रथैस्तूर्ण कृतवर्माणमाहवे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឃើញសិខណ្ឌីនអង្គុយនៅខាងក្រោយរថ ដូចជាសន្លប់ និងអស់កម្លាំង កូនៗព្រឹថា បានប្រញាប់ប្រញាល់បើករថរបស់ខ្លួនព័ទ្ធជុំវិញ ក្រឹតវರ್ಮា នៅក្នុងសមរភូមិ។
Verse 99
तत्राद्भुतं परं चक्रे कृतवर्मा महारथ: । यदेक: समरे पार्थान् वारयामास सानुगान्
នៅទីនោះ មហារថី ក្រឹតវರ್ಮា បានបង្ហាញវីរភាពអស្ចារ្យលើសលប់៖ ទោះនៅតែម្នាក់ឯង ក៏អាចទប់ទល់កូនៗព្រឹថា នៅក្នុងសមរភូមិបាន ដោយពួកគេមកជាមួយអ្នកបម្រើ និងកងគាំទ្រ។
Verse 100
पार्थान् जित्वाजयच्चेदीन् पज्चालान् सृञ्जयानपि । केकयांश्व महावीर्यान् कृतवर्मा महारथ:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ក្រឹតវರ್ಮា មហារថី បានយកឈ្នះកូនៗព្រឹថា រួចបន្តបំបាក់កងចេទី; ហើយក៏បានផ្តួលបញ្ចប់ប៉ាញ្ចាល ស្រឹញ្ជយ និងកេកយដ៏ក្លាហានផងដែរ។
Verse 101
ते वध्यमाना: समरे हार्दिक्येन सम पाण्डवा: | इतश्रैतश्न धावन्तो नैव चक्रुर्धुतिं रणे,समरांगणमें कृतवर्मके बाणोंकी मार खाकर पाण्डव-सैनिक इधर-उधर भागने लगे। वे रणभूमिमें कहीं भी स्थिर न हो सके
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ត្រូវបានហារទិក្យ (ក្រឹតវර්មន) វាយប្រហារនៅក្នុងសមរភូមិ កងទ័ពបណ្ឌវបានរត់ចែកចាយទៅគ្រប់ទិស។ ក្រោមភ្លៀងព្រួញរបស់គាត់ ពួកគេមិនអាចឈរជាប់ទីតាំង ឬរក្សាចិត្តមាំមួនលើវាលសង្គ្រាមបានឡើយ។
Verse 102
जित्वा पाण्डुसुतान् युद्धे भीमसेनपुरोगमान् । हार्दिक्य: समरे$तिष्ठद् विधूम इव पावक:,युद्धमें भीमसेन आदि पाण्डवोंको जीतकर कृतवर्मा उस रणक्षेत्रमें धूमरहित अग्निके समान शोभा पाता हुआ खड़ा था
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ក្រោយបានឈ្នះកូនប្រុសរបស់បណ្ឌុក្នុងសង្គ្រាម—ដែលមានភីមសេនជាមុខស្នង—ក្រឹតវර්មន កូនហ្រឹទិកា បានឈរមាំលើវាលសមរភូមិនោះ រុងរឿងដូចភ្លើងគ្មានផ្សែង។
Verse 103
ते द्राव्यमाणा: समरे हार्दिक्येन महारथा: । विमुखा: समपद्यन्त शरवृष्टिभिरार्दिता:,समरांगणमें कृतवर्माके द्वारा खदेड़े गये और उसकी बाण-वर्षसे पीड़ित हुए पूर्वोक्त सभी महारथियोंने युद्धसे मुँह मोड़ लिया
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ត្រូវបានហារទិក្យ (ក្រឹតវර්មន) បណ្តេញថយក្នុងសមរភូមិ មហារថទាំងនោះ—រងទុក្ខក្រោមភ្លៀងព្រួញរបស់គាត់—បានបែរមុខចេញពីការប្រយុទ្ធ ហើយធ្លាក់ចូលក្នុងការថយក្រោយ។
Verse 114
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे कृतवर्मपराक्रमे चतुर्दशाधिकशततमो<ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ នៅក្នុង «ដ្រូណបರ್ವ» ក្នុងផ្នែកអំពីការសម្លាប់ជ័យទ្រថ—ជំពូកទីមួយរយដប់បួនបានបញ្ចប់ ដោយពិពណ៌នាពីការចូលសមរភូមិរបស់សាត្យគី និងវីរភាពរបស់ក្រឹតវර්មន។
Verse 723
कृतवर्माणमभित: प्रजज्वाल सुदारुणा | और शीघ्र ही उसे अपने रथसे कृतवर्मके रथपर चला दिया। भीमसेनके हाथोंसे छूटी हुई, केंचुलसे निकले हुए सर्पके समान वह भयंकर शक्ति कृतवर्मके समीप जाकर प्रज्वलित हो उठी
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ អាវុធពន្លឺភ្លើងដ៏សាហាវមួយបានឆេះរលោងព័ទ្ធជុំវិញក្រឹតវර්មន។ វាត្រូវបានភីមសេនបោះចេញពីដៃ ហើយបញ្ជូនយ៉ាងរហ័សពីរថរបស់គាត់ទៅរករថរបស់ក្រឹតវර්មន; ពេលទៅជិត វាបានភ្លឺឆេះឡើង ដូចពស់គួរឱ្យភ័យដែលរអិលចេញពីស្បែកចាស់របស់វា។
Verse 743
द्योतयन्ती दिशो राजन् महोल्केव नभश्च्युता । राजन! सम्पूर्ण दिशाओंको प्रकाशित करती हुई वह सुवर्णभूषित शक्ति कटकर आकाशशसे गिरी हुई बड़ी भारी उल्काके समान पृथ्वीपर गिर पड़ी
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ព្រះរាជា! អំណាចនោះ ដែលតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការមាស បំភ្លឺទិសទាំងអស់ ហើយធ្លាក់ចុះមកលើផែនដី ដូចអុល្កាធំមួយដែលបែកចេញពីមេឃហើយធ្លាក់ចុះ»។
Verse 796
त्रिभिस्त्रिभिर्महेष्वासो यतमानान् महारथान् । तदनन्तर उस महाथधनुर्धरने क्रोधमें भरकर हँसते हुए ही तीन बाणोंद्वारा भीमसेनको गहरी चोट पहुँचाकर युद्धमें विजयके लिये प्रयत्न करनेवाले उन सभी महारथियोंको तीन- तीन बाणोंसे बींध डाला
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «មហាធនុធរនោះ ប្រាថ្នាជ័យជម្នះ បានបាញ់ព្រួញបីដើម ប៉ះប៊ីមសេនយ៉ាងធ្ងន់—ទោះកំហឹងពេញទ្រូងក៏នៅសើច។ បន្ទាប់មកភ្លាមៗ គាត់បានចាក់បំបែកមហារថទាំងអស់ដែលកំពុងខិតខំក្នុងសង្គ្រាម ដោយព្រួញបីដើមៗម្នាក់»។
Frequently Asked Questions
Arjuna confronts competing duties: pursuing the urgent Jayadratha objective while ensuring Yudhiṣṭhira’s protection; Sātyaki’s arrival signals success in reinforcement but also implies potential exposure of the king to Droṇa’s capture strategy.
Excellence in action and loyalty do not dissolve ethical complexity: even a successful relief operation must be evaluated against systemic risk, uncertainty, and the hierarchy of obligations within a dharmic polity.
No explicit phalaśruti is presented in this unit; the chapter functions as embedded strategic-ethical commentary through dialogue (Kṛṣṇa’s framing and Arjuna’s assessment) rather than as a standalone didactic closure.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.