Adhyaya 9
Adhyāya 9: Pratiśruta-Dāna (The Duty to Fulfill Promised Gifts)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Promise-keeping and the ethics of giving to Brāhmaṇas)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma about the destiny of those who, having promised gifts to Brāhmaṇas, fail to give out of delusion (1–2). Bhīṣma replies that the pledge-breaker’s hopes are destroyed, employing a sharp analogy to sterility (3), and asserts that merit accrued between one’s birth and death is impaired by such misconduct, including offerings made (4–5). He then introduces an illustrative tradition: an ancient dialogue between a jackal and a monkey (6–9). The monkey, seeing the jackal consuming corpses in a cremation ground, questions what severe prior act led to this degraded condition (9–10). The jackal explains that he once promised a Brāhmaṇa but did not deliver, and thus fell into a sinful birth, now feeding in a repugnant manner due to hunger (11–12). Bhīṣma reinforces that Brāhmaṇas repeatedly instruct him: what is promised must be given; one should not create ‘hope’ in Brāhmaṇas and then negate it (13–15). He describes the Brāhmaṇa’s ‘tejas’ as ignited by expectation: if angered, it can burn like fire; if pleased, it becomes protective and healing for the realm (16–18). The benefits of Brāhmaṇa satisfaction are enumerated—prosperity for family, livestock, allies, city, and countryside (19–20). The chapter closes with a directive: give what has been promised to attain an auspicious state; giving to Brāhmaṇas secures superior heavenly outcomes, sustains devas and ancestors, and recognizes the Brāhmaṇa as a living tīrtha who should not depart unhonored (21–24).
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से धर्म का सूक्ष्म तत्त्व पूछते हैं—जो मनुष्य ब्राह्मण को दान देने की प्रतिज्ञा करके भी नहीं देता, उसका फल क्या होता है? → भीष्म प्रतिज्ञा-भंग को केवल असत्य नहीं, धर्म-क्षय बताते हैं और उदाहरण-रूप में वानर और शृगाल का संवाद/उपाख्यान रखते हैं, जहाँ ब्राह्मण को वचन देकर वस्तु न पहुँचाने का अपराध उजागर होता है। साथ ही ब्राह्मण-धन की अहरणीयता और ब्राह्मणों के प्रति निरन्तर क्षमा-भाव रखने की कठोर मर्यादा स्थापित होती है। → भीष्म का निर्णायक विधान: जो थोड़ा या बहुत दान ‘प्रतिश्रुत्य’ न दे, उसकी आशाएँ नष्ट होती हैं; ब्राह्मण-धन का हरण अक्षम्य है; और संतुष्ट ब्राह्मण का वाणी-आशीर्वाद राज्य को ‘अगद’ (रोग-रहित) सा बल देता है—यहीं दान-धर्म का तेज अपने चरम पर प्रकट होता है। → दान के फल का विस्तार: दाता के पुत्र-पौत्र, बन्धु, पशु, मन्त्री, नगर-जनपद शान्ति और पोषण पाते हैं; ब्राह्मण को दान से उत्तम स्वर्ग सुनिश्चित होता है; देवता और पितर भी तृप्त होते हैं। ब्राह्मण को ‘महान् तीर्थ’ कहकर उनकी पूजा-अवमानना से बचने का उपदेश देकर अध्याय स्थिर निष्कर्ष पर आता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६ श्लोक मिलाकर कुल ३०३ श्लोक हैं) भीस्न्म+ज (2) आसजमसना नवमो<्ध्याय: ब्राह्मणको देनेकी प्रतिज्ञा करके न देने तथा उसके धनका अपहरण करनेसे दोषकी प्राप्तिके विषयमें सियार और वानरके संवादका उल्लेख एवं ब्राह्मणोंको दान देनेकी महिमा युधिछिर उवाच ब्राह्मणानां तु ये लोका: प्रतिश्रुत्य पितामह । न प्रयच्छन्ति मोहात् ते के भवन्ति महाद्युते
យុធិષ્ઠិរ បានទូលសួរ៖ «ឱ ព្រះបិតាមហា! សូមប្រាប់ខ្ញុំថា មនុស្សណាដែលបានសន្យាថានឹងប្រគេនទានដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយដោយមោហៈមិនប្រគេន—ពួកនោះទៅជាយ៉ាងណា? ឱ ព្រះអង្គមានពន្លឺធំ! សូមប្រាប់ខ្ញុំដោយពិតប្រាកដអំពីផលវិបាករបស់អ្នកដែលបានបង្កើតសេចក្តីសម្រេចចិត្តនឹងឲ្យទាន តែបរាជ័យមិនបំពេញវា»
Verse 2
एतनमे तत्त्वतो ब्रूहि धर्म धर्मभूतां वर । प्रतिश्रुत्य दुरात्मानो न प्रयच्छन्ति ये नरा:
យុធិષ્ઠិរ បានទូលសួរ៖ «ឱ ព្រះអង្គជាអ្នកល្អបំផុតក្នុងអ្នកមានធម៌! សូមប្រាប់ខ្ញុំដោយយថាភាព តាមធម៌។ មនុស្សចិត្តអាក្រក់ណាដែលបានសន្យាហើយមិនប្រគេនអ្វីដែលបានប្តេជ្ញា—ពួកនោះទៅជាយ៉ាងណា?»
Verse 3
भीष्म उवाच यो न दद्यात् प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा यदि वा बहु आशास्तस्य हता: सर्वा: क्लीबस्येव प्रजाफलम्
ភីស្មា បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិષ્ઠិរ! អ្នកណាសន្យាថានឹងឲ្យទាន ទោះតិចក្តី ឬច្រើនក្តី ហើយមិនឲ្យទេ—សេចក្តីសង្ឃឹមទាំងអស់របស់គេ នឹងរលាយបាត់ ដូចសេចក្តីសង្ឃឹមចំពោះផលនៃកូនចៅរបស់នបុংসក»
Verse 4
यां रात्रि जायते जीवो यां रात्रि च विनश्यति । एतस्मिन्नन्तरे यद् यत् सुकृतं तस्य भारत
ភីស្មា បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ កូនចៅនៃភរត! ជីវិតកើតនៅរាត្រីណា ហើយវិនាសនៅរាត្រីណា—នៅចន្លោះរាត្រីទាំងពីរនោះ អំពើបុណ្យណាណាដែលគេបានធ្វើក្នុងជីវិត នឹងត្រូវលុបបាត់។ អ្វីៗទាំងអស់ដែលគេបានសម្រេចដោយយជ្ញៈ (បូជាហោម), ទាន និងតបៈ ត្រូវបានបំផ្លាញដោយបាបនៃការបំពានលើពាក្យសច្ចៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់»
Verse 5
यच्च तस्य हुतं किंचिद् दत्तं वा भरतर्षभ । तपस्तप्तमथो वापि सर्व तस्योपहन्यते
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ឱ កំពូលក្នុងចំណោមពួកភារតៈ! អ្វីៗដែលគាត់បានបូជាក្នុងយជ្ញៈ អ្វីៗដែលគាត់បានបរិច្ចាគជាទាន និងតបៈដែលគាត់បានអនុវត្ត—ទាំងអស់នោះរលាយបាត់។ បាបនៃការបំពានលើសច្ចវាចាដ៏សក្ការៈ បំផ្លាញបុណ្យដែលបានសន្សំចន្លោះពីកំណើតដល់មរណៈ ធ្វើឲ្យអំពើបូជា ទាន និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនអស់មួយជីវិត ក្លាយជាឥតផល។
Verse 6
अथैतद् वचन प्राहुर्धर्मशास्त्रविदो जना: । निशम्य भरतश्रेष्ठ बुद्ध्या परमयुक्तया,भरतश्रेष्ठ! धर्मशास्त्रके ज्ञाता मनुष्य अपनी परम योगयुक्त बुद्धिसे विचार करके यह उपर्युक्त बात कहते हैं
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ឱ កំពូលក្នុងចំណោមពួកភារតៈ! បន្ទាប់ពីបានស្តាប់រឿងនេះហើយ មនុស្សដែលចេះដឹងក្នុងធម្មសាស្ត្រ និយាយពាក្យនេះ ដោយបានពិចារណាដោយបញ្ញាដែលបានហាត់បង្រៀន និងភ្ជាប់យ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ។
Verse 7
अपि चोदाहरन्तीमं धर्मशास्त्रविदो जना: । अश्वानां श्यामकर्णानां सहस्रेण स मुच्यते
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ លើសពីនេះទៀត អ្នកចេះដឹងក្នុងធម្មសាស្ត្រ ក៏លើកយកឧទាហរណ៍នេះមកផង៖ បុរសដែលបានទទួលបាបនៃការបំពានលើសច្ចវាចាដ៏សក្ការៈ នឹងរួចផុតពីកំហុសនោះ ដោយបរិច្ចាគសេះមួយពាន់ក្បាល ដែលមានត្រចៀកខ្មៅ។ ការបង្រៀននេះបញ្ជាក់ថា ការបំពានលើសីលធម៌បង្កើតបំណុលនៃកម្រិតសីលធម៌ ហើយទាន និងការសងសឹកតាមក្រឹត្យ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា អាចសម្អាត និងស្តារឡើងវិញនូវស្ថានភាពក្នុងធម្មៈ។
Verse 8
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें श्रेष्ठ ब्राह्मणोंकी प्रशंशाविषयक आठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ “ក្នុងបរិបទនេះផងដែរ យុទ្ធជនចេះដឹង លើកយករឿងព្រេងបុរាណមួយជាឧទាហរណ៍—សន្ទនារវាងសត្វសៀរ និងសត្វវានរ ឱ ភារតៈ។ ជាឧទាហរណ៍ពាក់ព័ន្ធនឹងប្រធានបទនេះ មនុស្សមានវិចារណញ្ញាណ តែងរៀបរាប់រឿងចាស់នេះក្នុងទម្រង់នៃការសន្ទនារបស់ពួកវា។”
Verse 9
तौ सखायोौ पुरा ह्ास्तां मानुषत्वे परंतप । अन्यां योनिं समापन्नौ शार्गालीं वानरीं तथा
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ឱ អ្នកដុតបំផ្លាញសត្រូវ! ពួកគេទាំងពីរ ដែលកាលពីមុនជាមិត្តគ្នានៅក្នុងជីវិតជាមនុស្ស បន្ទាប់មកបានចូលទៅកំណើតថ្មីមួយទៀត ដោយបានទទួលយោនីជាសត្វសៀរ និងសត្វវានរ។
Verse 10
ततः परासून् खादन्तं शृगालं वानरोउब्रवीत् । श्मशानमध्ये सम्प्रेक्ष्य पूर्वजातिमनुस्मरन्
Bhīṣma said: Then a monkey spoke to a jackal that was eating corpses. Seeing him in the midst of the cremation-ground and recalling his own former birth, the monkey asked: “Brother, what dreadful sin did you commit in a previous life, that you now eat foul, stinking dead bodies in a cemetery?” The passage frames the jackal’s condition as a karmic consequence and introduces an ethical inquiry into the causes of degradation through past wrongdoing.
Verse 11
कि त्वया पापकं पूर्व कृतं कर्म सुदारुणम् । यस्त्वं श्मशाने मृतकान् पूतिकानत्सि कुत्सितान्
Bhishma said: “What grievous sin did you commit in the past—what terribly cruel deed—because of which you now, in the cremation-ground, eat corpses that are foul and decaying, an act held in utter contempt?”
Verse 12
एवमुक्त: प्रत्युवाच शृगालो वानरं तदा । ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य न मया तदुपाहृतम्
Thus addressed, the jackal replied to the monkey: “Having promised something to a Brahmin, I did not deliver it to him. Because of that breach of my pledged word, I have fallen into this sinful state of birth; and driven by that very sin, when hunger strikes, I am forced into such loathsome food.”
Verse 13
तत्कृते पापकीं योनिमापन्नो5स्मि प्लवड्भम । तस्मादेवंविध॑ भक्ष्यं भक्षयामि बुभुक्षित:
“Because of that (sin), O monkey, I have fallen into a sinful womb (a degraded birth). Therefore, when hunger presses me, I eat food of this vile kind.” The reply frames present suffering as the moral consequence of a broken promise—especially a pledge made to a brāhmaṇa—showing how adharma ripens into degrading circumstances and compulsions.
Verse 14
भीष्म उवाच शृगालो वानरं प्राह पुनरेव नरोत्तम । कि त्वया पातकं कर्म कृतं येनासि वानर:,भीष्मजी कहते हैं--नरश्रेष्ठत इसके बाद सियारने वानरसे पुनः पूछा--“तुमने कौन- सा पाप किया था? जिससे वानर हो गये?”
Bhishma said: O best of men, the jackal again addressed the monkey: “What sinful deed did you commit, by which you have become a monkey?” The question frames the transformation as a moral consequence, inviting reflection on how unethical actions can lead to degradation of one’s condition.
Verse 15
वानर उवाच सदा चाहं फलाहारो ब्राह्मणानां प्लवड्भम: । तस्मान्न ब्राह्मणस्वं तु हर्तव्यं विदुषा सदा । सम॑ विवादो मोक्तव्यो दातव्यं स प्रतिश्रुतम्
ស្វានរ (ស្វា) បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំធ្លាប់រស់ដោយបរិភោគផ្លែឈើដែលខ្ញុំបានលួចពីព្រាហ្មណ៍ជានិច្ច។ ដោយបាបនោះហើយ ខ្ញុំបានក្លាយជាស្វាដូចនេះ។ ដូច្នេះ បុគ្គលមានប្រាជ្ញាមិនគួរលួចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ព្រាហ្មណ៍ឡើយ។ មិនគួរចូលទៅជម្លោះជាមួយព្រាហ្មណ៍ទេ ហើយអ្វីដែលបានសន្យាឲ្យពួកគេ ត្រូវប្រគល់ឲ្យពិតប្រាកដ»។
Verse 16
भीष्म उवाच इत्येतद् ब्रुवतो राजन् ब्राह्मणस्य मया श्रुतम् । कथां कथयत: पुण्यां धर्मज्ञस्य पुरातनीम्
ភីෂ្មបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ខ្ញុំបានស្តាប់រឿងនេះពីមាត់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់—អ្នកដឹងធម៌—នៅពេលដែលគាត់កំពុងនិទានរឿងបុរាណដ៏បរិសុទ្ធ»។
Verse 17
श्रुतश्चापि मया भूय: कृष्णस्यापि विशाम्पते | कथां कथयत: पूर्व ब्राह्मणं प्रति पाण्डव
ភីෂ្មបាននិយាយថា៖ «ឱ អធិរាជនៃប្រជាជន, ឱ បណ្ឌវ, ឱ កូនបណ្ឌុ! ខ្ញុំក៏បានស្តាប់រឿងដដែលនេះម្តងទៀតពីព្រះក្រឹષ્ણផ្ទាល់ផងដែរ នៅពេលមុនដែលព្រះអង្គកំពុងនិទានរឿងស្រដៀងគ្នានេះដល់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់។ ដូច្នេះ អ្វីដែលខ្ញុំប្រាប់ មិនមែនជាពាក្យចចាមអារ៉ាមទេ ប៉ុន្តែជាគោលបង្រៀនដែលបានបញ្ជាក់ដោយព្រះវាចាអធិការណ៍»។
Verse 18
न हर्तव्यं विप्रधन क्षन्तव्यं तेषु नित्यश: । बालाश्व नावमन्तव्या दरिद्रा: कृपणा अपि
ភីෂ្មបានបង្រៀនថា៖ មិនត្រូវលួចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ព្រាហ្មណ៍ឡើយ។ ទោះបីព្រាហ្មណ៍មានកំហុសក៏ដោយ ក៏គួររក្សាចិត្តអត់ទោសចំពោះពួកគេជានិច្ច។ ទោះពួកគេជាកុមារ ក្រីក្រ ឬគួរឲ្យអាណិតក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវមើលងាយឡើយ—ការគោរព និងការរឹតត្បិតខ្លួន គឺជាធម៌។
Verse 19
एवमेव च मां नित्यं ब्राह्मणा: संदिशन्ति वै । प्रतिश्रुत्य भवेद् देयं नाशा कार्या द्विजोत्तमे
ហើយព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយក៏បានណែនាំខ្ញុំជានិច្ចថា៖ «ពេលបានសន្យាហើយ ត្រូវប្រគល់អ្វីដែលបានសន្យានោះឲ្យព្រាហ្មណ៍ឲ្យបានពិត។ កុំធ្វើឲ្យព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរខកសង្ឃឹមឡើយ»។
Verse 20
ब्राह्मणो हवाशया पूर्व कृतया पृथिवीपते । सुसमिद्धो यथा दीप्त: पावकस्तद्विध: स्मृत:
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃផែនដី! ព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ ដែលរស់នៅដោយអគ្គិពិធី និងតាំងខ្លួនក្នុងវិន័យបុរាណតាមបទបញ្ញត្តិ ត្រូវបានចាត់ទុកដូចភ្លើងដែលបានបញ្ឆេះល្អ កំពុងភ្លឺចែងចាំង—រលោងខ្លាំង មានអំណាច និងបរិសុទ្ធកម្ចាត់មលិន។»
Verse 21
पृथ्वीनाथ! ब्राह्मणको पहले आशा दे देनेपर वह समिधासे प्रज्वलित हुई अग्निके समान उद्दीप्त हो उठता है ।।
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃផែនដី! ពេលព្រះព្រាហ្មណ៍ត្រូវបានផ្តល់ “សេចក្តីសង្ឃឹម” ជាមុន គាត់រលត់ឡើងភ្លឺខ្លាំង ដូចភ្លើងដែលបានបន្ថែមឈើសមិធា។ ហើយឱ ព្រះរាជា! ពេលសេចក្តីសង្ឃឹមដែលបានកើតមុននោះត្រូវបំបាក់ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលពោរពេញដោយកំហឹង អាចដុតអ្នកណាដែលគាត់ចាប់ភ្នែកមើលឲ្យក្លាយជាផេះ ដូចភ្លើងដែលលេបលាន់ដុតកញ្ចប់ស្មៅស្ងួត ឬគំនរឈើស្ងួត។»
Verse 22
स एव हि यदा तुष्टो वचसा प्रतिनन्दति । भवत्यगदसंकाशो विषये तस्य भारत
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ភារត! ព្រះព្រាហ្មណ៍ដដែលនោះ ពេលសេចក្តីសង្ឃឹមបានបំពេញ ហើយគាត់ពេញចិត្ត ដោយពាក្យសម្តីគាត់សរសើរ និងប្រទានពរដល់ព្រះរាជា នោះសម្រាប់អាណាចក្ររបស់ព្រះរាជា គាត់ក្លាយដូចវេជ្ជបណ្ឌិត—ជាអ្នកព្យាបាល និងការពារសុខសាន្ត។»
Verse 23
पुत्रान् पौत्रान् पशुंश्वैव बान्धवान् सचिवांस्तथा । पुरं जनपदं चैव शान्तिरिष्टेन पोषयेत्
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដោយគុណផលនៃកិច្ចធម៌ដែលបានជ្រើសរើស (iṣṭa) មនុស្សម្នាក់ក្លាយជាប្រភពនៃសន្តិភាព និងសុខមង្គល ដើម្បីចិញ្ចឹម និងអភិវឌ្ឍកូន ចៅ បងប្អូនញាតិ សត្វចិញ្ចឹម មន្ត្រី ទីក្រុង និងជនបទទាំងមូល។»
Verse 24
एतद्धि परम॑ तेजो ब्राह्मणस्येह दृश्यते । सहस्रकिरणस्येव सवितुर्धरणीतले,इस पृथ्वीपर ब्राह्मणका उत्कृष्ट तेज सहस्र किरणोंवाले सूर्यदेवके समान दृष्टिगोचर होता है
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «នៅលើលោកនេះ ពន្លឺដ៏ឧត្តមរបស់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ត្រូវបានឃើញច្បាស់—ដូចព្រះអាទិត្យលើផែនដី ដែលភ្លឺចែងចាំងដោយកាំរស្មីរាប់ពាន់។»
Verse 25
तस्माद् दातव्यमेवेह प्रतिश्रुत्य युधिष्ठिर । यदीच्छेच्छो भनां जातिं प्राप्तुं भरतसत्तम
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូច្នេះហើយ យុធិṣ្ឋិរា—អ្វីដែលបានសន្យាថានឹងឧបត្ថម្ភ ត្រូវតែឧបត្ថម្ភឲ្យបានពិតប្រាកដ នៅក្នុងជីវិតនេះឯង។ ឱ ព្រះអង្គជាបុត្រល្អបំផុតនៃពួកភារតៈ ប្រសិនបើមនុស្សប្រាថ្នាចង់ទទួលកំណើតដ៏ថ្លៃថ្នូរ គេត្រូវបំពេញពាក្យសន្យាឲ្យមិនខាន ជាពិសេសអ្វីដែលបានសន្យាចំពោះព្រះព្រាហ្មណ៍»។
Verse 26
ब्राह्मणस्य हि दत्तेन ध्रुवं स्वर्गो हानुत्तम: । शक्य: प्राप्तुंविशेषेण दानं हि महती क्रिया
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដោយការឧបត្ថម្ភដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ មនុស្សនឹងឈានដល់សួគ៌ដ៏លើសលប់ដោយពិតប្រាកដ។ ជាក់ស្តែង សួគ៌អាចសម្រេចបានយ៉ាងពិសេស និងដាច់ខាតតាមរយៈការផ្តល់ទាន ព្រោះ ‘ទាន’ ជាកម្មបុណ្យដ៏ធំធេង និងមានទម្ងន់»។
Verse 27
इतो दत्तेन जीवन्ति देवता: पितरस्तथा । तस्माद् दानानि देयानि ब्राह्मणेभ्यो विजानता,इस लोकमें ब्राह्मणको दान देनेसे देवता और पितर तृप्त होते हैं; इसलिये विद्वान् पुरुष ब्राह्मणको अवश्य दान दे
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដោយអ្វីដែលបានឧបត្ថម្ភនៅទីនេះ ព្រះទេវតា និងបិតរបុព្វបុរសក៏ត្រូវបានចិញ្ចឹម និងពេញចិត្តដែរ។ ដូច្នេះ បុរសមានប្រាជ្ញាគួរតែឧបត្ថម្ភទានដោយមិនខាន—ជាពិសេសដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍—ដោយដឹងថាវាជាការគាំទ្រដ៏ត្រឹមត្រូវដល់របៀបរបបសកល និងបុព្វបុរស»។
Verse 28
महद्धि भरतश्रेष्ठ ब्राह्मणस्तीर्थमुच्यते । वेलायां न तु कस्यांचिद् गच्छेद् विप्रो हपूजित:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ បុត្រល្អបំផុតនៃពួកភារតៈ ព្រះព្រាហ្មណ៍ត្រូវបានហៅថា ‘ទីរថ’ ដ៏មហិមា—ជាច្រកសក្ការៈដ៏បរិសុទ្ធ។ ដូច្នេះ មិនគួរឲ្យព្រះព្រាហ្មណ៍ចាកចេញដោយគ្មានការគោរពទទួលទានឡើយ; ពេលណាដែលលោកមកដល់ ត្រូវកុំបញ្ជូនលោកត្រឡប់ដោយគ្មានការស្វាគមន៍សមគួរ»។
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a spoken pledge to give—especially to a Brāhmaṇa—can be ethically abandoned due to later reluctance or delusion; the chapter treats abandonment as a serious breach whose consequences outweigh the convenience of non-payment.
Speech that generates expectation becomes obligation: one should promise only what one can deliver, and once promised, one must give; fulfilling pledges preserves merit, social trust, and the protective goodwill associated with honoring worthy recipients.
Yes: the text links pledge-breaking to destruction of hopes, impairment of accumulated merit and offerings, degraded rebirth (illustrated by the jackal), and contrasts it with the expansive prosperity and auspicious destiny associated with satisfying Brāhmaṇas through fulfilled giving.