Adhyaya 102
Dhūpa–Dīpa–Bali Phala Praśna; Nahūṣa–Agastya–Bhṛgu Saṃvāda (Incense, Lamp, and Bali Offerings; the Nahūṣa Dialogue)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Ritual Offerings: Dhūpa, Dīpa, Bali) — Nahūṣa-Itihāsa Frame
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to restate and expand the karmic fruits associated with offering flowers and incense and to explain both the fruit of lamp-offering and the rationale for bali offerings performed by householders. Bhīṣma introduces an ancient itihāsa centered on King Nahūṣa: by prior meritorious action he attains the status of Indra, and in heaven he continues a spectrum of human and divine rites—fire duties, kuśa and samidh usage, floral offerings, bali with grains, incense, and lamp rites—alongside japa and mental sacrifice, honoring deities according to rule. When pride arises due to his new station, his ritual and ethical regimen declines and he becomes weakened; he compels great sages to bear him, and time passes under the domination of arrogance. The narrative shifts to a consultation: Bhṛgu approaches Agastya, protesting Nahūṣa’s disrespect. Agastya explains a constraint created by a boon—whoever enters his sight becomes subject to him—making direct cursing complex; he notes additional protections (including prior gifts such as amṛta). Bhṛgu then declares an intention to counteract Nahūṣa’s arrogance, restore Indra, and, upon being insulted (including being pressed by foot), to curse Nahūṣa to become a serpent and to be cast down to earth. Agastya approves, relieved, closing the chapter’s exemplum setup that will function as a moral-ritual caution about pride undermining disciplined practice.
Chapter Arc: युधिष्ठिर गृहस्थ-धर्म की सूक्ष्म जिज्ञासा लेकर पूछते हैं—धूप-दान और दीप-दान का फल तो सुन लिया; फिर गृहस्थ लोग ‘बलि’ क्यों अर्पित करते हैं, उसका प्रयोजन क्या है? → भीष्म उत्तर को एक पुरातन आख्यान में बाँधते हैं—स्वर्ग में पहुँचे नहुष का वृत्तांत और महर्षि भृगु तथा अगस्त्य का संवाद। नहुष पहले विविध यज्ञ, जप, मनोयज्ञ, धूप-दीप, अन्न-बलि आदि से स्वर्ग में भी धर्म-आचरण करता है; परन्तु ‘मैं ही इन्द्र हूँ’ का अहंकार आते ही उसकी क्रियाएँ क्षीण होने लगती हैं और तेज पर धिक्कार की छाया पड़ती जाती है। → अहंकार से अन्धा नहुष ऋषियों के प्रति अत्याचार/अवमानना की सीमा छूता है; चारों ओर से ‘धिक्’ के शब्दों से आहत होकर भी वह उग्रता दिखाता है—‘हे महामुने, मैं तुम्हारे देखते-देखते इसे धरती पर गिरा दूँगा’—और यहीं ऋषि-शक्ति के प्रतिकार का निर्णायक क्षण बनता है। → भृगु के वचन से अगस्त्य प्रसन्न और निश्चिन्त होते हैं; ऋषि-तेज के सामने नहुष का दर्प टूटता है और उसके पतन/दण्ड का नैतिक निष्कर्ष स्थापित होता है—स्वर्गीय पद भी अहंकार से नष्ट हो जाता है, और गृहस्थ-धर्म की ‘बलि’ जैसी विनय-प्रधान क्रियाएँ मन को दर्प से बचाने वाली मर्यादा हैं। → युधिष्ठिर की जिज्ञासा आगे भी बनी रहती है—‘जो समयोचित कर्तव्य हमें प्राप्त हो, वह बताइये; आप जैसा कहेंगे वैसा ही करेंगे’—अर्थात दान-धर्म के अगले सूक्ष्म नियमों की ओर कथा बढ़ती है।
Shlokas
Verse 1
अत-४#-#कञ नवनवतितमो< ध्याय: नहुषका ऋषियोंपर अत्याचार तथा उसके प्रतीकारके लिये महर्षि भूगु और अगस्त्यकी बातचीत युधिछिर उवाच श्रुतं मे भरतश्रेष्ठ पुष्पधूपप्रदायिनाम् । फलं॑ बलिविधाने च तदू भूयो वक्तुमहसि
យុធិષ્ઠិរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះអង្គជាបុត្រស្រីស្រស់ស្អាតបំផុតក្នុងវង្សភារតៈ! ខ្ញុំបានស្តាប់រួចហើយអំពីផលបុណ្យដែលបានដល់អ្នកដែលថ្វាយផ្កា និងធូប។ ឥឡូវនេះ សូមព្រះអង្គពន្យល់ម្តងទៀតថា ការថ្វាយ “បលិ” (អាហារថ្វាយ/ចំណែកបូជា) ដោយត្រឹមត្រូវ នាំមកនូវផលអ្វី?»
Verse 2
धूपप्रदानस्य फलं प्रदीपस्य तथैव च । बलयश्न किमर्थ वै क्षिप्यन्ते गृहमेधिभि:,धूपदान और दीपदानका फल तो ज्ञात हो गया! अब यह बताइये कि गृहस्थ पुरुष बलि किसलिये समर्पित करते हैं?
យុធិષ્ઠិរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ផលបុណ្យនៃការថ្វាយធូប និងការថ្វាយប្រទីប (ចង្កៀង) ក៏បានពន្យល់រួចហើយ។ ឥឡូវនេះ សូមប្រាប់ខ្ញុំថា ហេតុអ្វីបានជាពួកគ្រួសារប្រកបធម៌ (គृहស្ថ) ថ្វាយ “បលិ” ជាចំណែកអាហារ ហើយបោះចេញទៅតាមពិធីក្នុងផ្ទះ?»
Verse 3
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। नहुषस्य च संवादमगस्त्यस्य भूगोस्तथा
ភីष្ម បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ក្នុងរឿងនេះផងដែរ ពួកប្រាជ្ញាជនតែងយកប្រវត្តិដ៏បុរាណមួយមកជាឧទាហរណ៍—គឺសន្ទនាអំពីព្រះរាជា នហុសៈ និងសន្ទនារវាងមហារិសី អគស្ត្យ និងភ្រឹគុ»។
Verse 4
नहुषो हि महाराज राजर्षि: सुमहातपा: । देवराज्यमनुप्राप्त: सुकृतेनेह कर्मणा,महाराज! राजर्षि नहुष बड़े भारी तपस्वी थे। उन्होंने अपने पुण्यकर्मके प्रभावसे देवराज इन्द्रका पद प्राप्त कर लिया था
ភីष្ម បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ព្រះរាជឥសី នហុសៈ ជាអ្នកធ្វើតបៈយ៉ាងខ្លាំង។ ដោយសារបុណ្យកុសលនៃកិច្ចការល្អដែលបានប្រព្រឹត្តនៅលោកនេះ ព្រះអង្គបានឈានដល់អធិបតីភាពលើទេវតា—គឺតំណែងរបស់ឥន្ទ្រៈ»។
Verse 5
तत्रापि प्रयतो राजन् नहुषस्त्रिदिवे वसन् । मानुषीश्रैव दिव्याश्व कुर्वाणो विविधा: क्रिया:
ភីष្ម បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ទោះនៅទីនោះ—នៅស្ថានសួគ៌—ព្រះរាជា នហុសៈ ដែលមានចិត្តស្អាត និងមានវិន័យ ក៏នៅតែប្រតិបត្តិកិច្ចការជាច្រើនប្រភេទ ទាំងដែលជាកិច្ចការរបស់មនុស្ស និងដែលជាកិច្ចការទេវៈ»។
Verse 6
मानुष्यस्तत्र सर्वा: सम क्रियास्तस्य महात्मन: । प्रवृत्तास्त्रिदिवे राजन् दिव्याश्वैव सनातना:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចាថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ នៅស្ថានសួគ៌ត្រៃទិវៈនោះ កិច្ចធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់ដូចមនុស្សទាំងអស់របស់ព្រះរាជាណហូṣៈអ្នកមានចិត្តធំ បានបន្តប្រព្រឹត្តទៅជានិច្ច ហើយពិធីសក្ការៈដ៏ទេវៈ និងអស់កល្បជានិច្ចក៏ដំណើរការទៅដោយមិនដាច់ខាតដែរ»។
Verse 7
अग्निकार्याणि समिध: कुशा: सुमनसस्तथा । बलयश्चान्नलाजाभिर्धूपनं दीपकर्म च
កិច្ចបូជាភ្លើង កន្ទេលឈើសម្រាប់បញ្ឆេះ (សមិធ) ស្មៅកុសៈ និងផ្កាអមដោយចិត្តស្រស់បំព្រង; ការថ្វាយបលិដោយអាហារ និងលាវា; ការថ្វាយធូប និងពិធីបំភ្លឺចង្កៀង—ទាំងអស់នេះ បានប្រព្រឹត្តរៀងរាល់ថ្ងៃនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់ព្រះរាជាណហូṣៈអ្នកមានចិត្តធំ។
Verse 8
सर्व तस्य गृहे राज्ञ: प्रावर्तत महात्मन: । जपयज्ञान्मनोयज्ञांस्त्रिदिवेषपि चकार स:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចាថា៖ «នៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់ព្រះមហាក្សត្រអ្នកមានចិត្តធំនោះ ពិធីបូជានិងការថ្វាយទានតាមវិន័យទាំងអស់ ត្រូវបានថែរក្សាឲ្យដំណើរការជានិច្ច។ ទោះស្ថិតនៅសួគ៌ក៏ដោយ ព្រះអង្គនៅតែប្រព្រឹត្តយជ្ញៈដោយជប (ការសូត្រមន្ត) និងយជ្ញៈក្នុងចិត្ត—ការបូជាដោយសមាធិ និងវិន័យ—បង្ហាញថា ធម៌ពិត មិនអាស្រ័យតែពិធីក្រៅទេ ប៉ុន្តែអាស្រ័យលើសេចក្តីស្មោះក្នុងចិត្ត និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងជានិច្ច។
Verse 9
देवानभ्यर्चयच्चापि विधिवत् स सुरेश्वर: । सवनिव यथान्यायं यथापूर्वमरिंदम,शत्रुदमन! वे देवेश्वर नहुष विधिपूर्वक सभी देवताओंका पूर्ववत् यथोचितरूपसे पूजन किया करते थे
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចាថា៖ «ឱ អ្នកបង្ក្រាបសត្រូវ នហូṣៈ—ជាអធិរាជនៃទេវតា—បានបូជាទេវតាទាំងអស់តាមវិន័យ ដោយគោរពពេលវេលា និងរបៀបដ៏សមរម្យ ដូចដែលបានប្រព្រឹត្តមកពីមុន»។
Verse 10
अथेन्द्रोड5हमिति ज्ञात्वा अहंकारं समाविशत् । सर्वाश्वैव क्रियास्तस्य पर्यहीयन्त भूपते:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចាថា៖ «បន្ទាប់មក ដោយគិតថា ‘ខ្ញុំជាឥន្ទ្រ’ ព្រះអង្គបានធ្លាក់ក្រោមអំណាចអហങ്കារ។ ចាប់ពីពេលនោះទៅ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ កិច្ចការដ៏ត្រឹមត្រូវ និងសកម្មភាពមានប្រសិទ្ធិទាំងអស់របស់ព្រះអង្គ ចាប់ផ្តើមស្រកស្រាយ រលាយទៅជាសូន្យ»។
Verse 11
स ऋषीन् वाहयामास वरदानमदान्वित: । परिहीणक्रियश्वैव दुर्बलत्वमुपेयिवान्
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដោយស្រវឹងអំពើអួតអាងដែលកើតពីពរ គាត់បានបង្ខំឲ្យព្រះឥសីទាំងឡាយធ្វើជាអ្នកសែងគាត់។ ដោយហេតុនោះ គាត់បានបោះបង់ចោលធម៌ និងកិច្ចក្រមប្រពៃណី ហើយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពទន់ខ្សោយ—ខ្វះកម្លាំងដែលកើតពីធម៌។
Verse 12
तस्य वाहयत: कालो मुनिमुख्यांस्तपो धनान् । अहंकाराभिभूतस्य सुमहानभ्यवर्तत,वे अहंकारसे अभिभूत होकर क्रमश: सभी श्रेष्ठ तपस्वी मुनियोंको अपने रथमें जोतने लगे। ऐसा करते हुए राजाका दीर्घकाल व्यतीत हो गया
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ខណៈដែលគាត់បន្តបញ្ជាឲ្យពួកគេអូសរទេះ ពេលវេលាយូរណាស់បានកន្លងផុតទៅសម្រាប់ស្តេចនោះ—ដែលត្រូវមោហៈដោយអហങ്കារ—នៅពេលដែលគាត់យកព្រះឥសីដ៏ប្រសើរ អ្នកសម្បូរតបៈ មកចងជាគោរទេះរបស់ខ្លួន។
Verse 13
अथ पर्यायश: सर्वान् वाहनायोपचक्रमे । पर्यायश्चाप्यगस्त्यस्य समपद्यत भारत,नहुषने बारी-बारीसे सभी ऋषियोंको अपना वाहन बनानेका उपक्रम किया था। भारत! एक दिन महर्षि अगस्त्यकी बारी आयी
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ បន្ទាប់មក គាត់បានចាប់ផ្តើមធ្វើឲ្យព្រះឥសីទាំងអស់ តាមលំដាប់វេនៗ គ្រប់គ្នា ក្លាយជាយានជំនិះរបស់គាត់។ ហើយឱ ភារ័ត! ក្នុងការប្ដូរវេននោះ វេនរបស់មហាឥសី អគស្ត្យ ក៏បានមកដល់ដែរ។
Verse 14
अथागत्य महातेजा भुगुर्ब्रह्मविदां वर: । अगस्त्यमाश्रमस्थं वै समुपेत्येदमब्रवीत्,उसी दिन ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ महातेजस्वी भूगुजी अपने आश्रमपर बैठे हुए अगस्त्यके निकट आये और इस प्रकार बोले--
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ នៅថ្ងៃនោះ ព្រះឥសី ភೃគុ ដ៏រុងរឿង—អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកដឹងព្រះព្រហ្ម—បានមកដល់ និងចូលទៅជិត អគស្ត្យ ដែលអង្គុយនៅក្នុងអាស្រមរបស់ខ្លួន ហើយបាននិយាយពាក្យទាំងនេះទៅកាន់គាត់។
Verse 15
एवं वयमसत्तकार देवेन्द्रस्यास्य दुर्मते: । नहुषस्य किमर्थ वै मर्षयाम महामुने
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះហើយ ឱ មហាមុនី! ហេតុអ្វីបានជាយើងត្រូវអត់ធ្មត់ចំពោះការមិនគោរពដ៏អំពើអាក្រក់នេះ ដែល នហុសៈ ចិត្តអាក្រក់ បានបង្ហាញចំពោះ ឥន្ទ្រៈ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ?»
Verse 16
“महामुने! देवराज बनकर बैठे हुए इस दुर्बुद्धि नहुषके अत्याचारको हमलोग किसलिये सह रहे हैं! ।।
អគស្ត្យៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ មហាមុនី! ខ្ញុំនឹងអាចដាក់បណ្តាសាលើ នហុសៈ អ្នកមានបញ្ញាខ្សោយនេះ ដូចម្តេចបាន ខណៈដែល ព្រះព្រហ្មា អ្នកប្រទានពរ បានប្រទានពរដល់គាត់រួចហើយ? ការដែលគាត់បានទទួលពរនោះ ក៏ជារឿងដែលលោកក៏ដឹងដែរ»។
Verse 17
यो मे दृष्टिपथं गच्छेत् स मे वश्यो भवेदिति । इत्यनेन वरं देवो याचितो गच्छता दिवम्,स्वर्गलोकमें आते समय इस नहुषने ब्रह्माजीसे यह वर माँगा था कि “जो मेरे दृष्टिपथमें आ जाय, वह मेरे अधीन हो जाय”
«អ្នកណាដែលចូលមកក្នុងព្រំដែននៃការមើលឃើញរបស់ខ្ញុំ នោះនឹងស្ថិតក្រោមអំណាចខ្ញុំ»—ដោយចេតនានេះ នៅពេលនហុសៈកំពុងឡើងទៅសួគ៌ គាត់បានទូលសុំព្រះព្រហ្មា ឲ្យប្រទានពរដូច្នេះ ដើម្បីឲ្យអ្នកណាដែលចូលក្នុងទស្សនវិស័យរបស់គាត់ ត្រូវធ្លាក់ចូលក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់។
Verse 18
एवं न दग्ध: स मया भवता च न संशय: । अन्येनाप्यृषिमुख्येन न दग्धो न च पातित:
ដូច្នេះហើយ គាត់មិនត្រូវបានខ្ញុំដុតឲ្យឆេះទេ ហើយក៏មិនត្រូវបានលោកដុតឲ្យឆេះដែរ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។ ហើយសូម្បីតែឥសីដ៏ប្រសើរផ្សេងទៀត ក៏មិនបានដុតគាត់ឲ្យក្លាយជាផេះ ឬបណ្តាលឲ្យគាត់ធ្លាក់ចុះពីសួគ៌ដែរ ព្រោះពរនោះនៅតែជាឧបសគ្គ។
Verse 19
अमृतं चैव पानाय दत्तमस्मै पुरा विभो । महात्मना तदर्थ च नास्माभिविनिपात्यते
ហើយមុននេះ ព្រះព្រហ្មា មហាត្មា បានប្រទានអម្រឹតឲ្យគាត់សម្រាប់ផឹកផងដែរ ឱ អ្នកមានអំណាច។ ដោយហេតុនោះហើយ ឱ ព្រះអម្ចាស់ យើងមិនបណ្តាលឲ្យគាត់ធ្លាក់ចុះពីសួគ៌ឡើយ។
Verse 20
प्रायच्छत वरं देव: प्रजानां दुःखकारणम् । द्विजेष्वधर्मयुक्तानि स करोति नराधम:
ពរដែលព្រះព្រហ្មា បានប្រទានដល់គាត់នោះ បានក្លាយជាមូលហេតុនៃទុក្ខសោកសម្រាប់ប្រជាជន។ បុរសអាក្រក់នោះ ឥឡូវកំពុងប្រព្រឹត្តអធម៌ចំពោះពួកព្រាហ្មណ៍។
Verse 21
वक्ताओंमें श्रेष्ठ भुगुजी! इस समय हमारे लिये जो कर्तव्य प्राप्त हो, वह बताइये। आप जैसा कहेंगे वैसा ही मैं करूँगा; इसमें संशय नहीं है
អគស្ត្យៈ បាននិយាយថា៖ «ឱ ភ្រឹគុ អ្នកឧត្តមក្នុងចំណោមអ្នកនិយាយទាំងឡាយ! សូមប្រាប់ខ្ញុំថា នៅពេលនេះ កាតព្វកិច្ចអ្វីបានមកដល់យើង។ អ្វីដែលលោកនិយាយ ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមនោះតែប៉ុណ្ណោះ—មិនមានសង្ស័យឡើយ»។
Verse 22
भूगुरुवाच पितामहनियोगेन भवन्तं सो5हमागत: । प्रतिकर्तु बलवति नहुषे दैवमोहिते
ភ្រឹគុ បាននិយាយថា៖ «ដោយព្រះបញ្ជារបស់ព្រះបិតាមហា (ព្រះព្រហ្មា) ខ្ញុំបានមកជួបលោក។ នហុសៈ អ្នកមានអំណាច ត្រូវវាសនាបំភាន់ ហើយបានវង្វេងផ្លូវ; ឥឡូវដល់ពេលត្រូវទាមទារការសងសឹកតាមសមគួរ ចំពោះការបំពានដែលគេបានធ្វើលើពួកឥសី»។
Verse 23
अद्य हि त्वां सुद्दुर्वुद्धी रथे योक्ष्यति देवराट् । अद्यैनमहमुद्वृत्तं करिष्येडनिन्द्रमोजसा
«ថ្ងៃនេះ មនុស្សមានចិត្តវង្វេងបំផុតនោះ នឹងយកលោកទៅចងជាមួយរទេះរបស់គេ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ។ ដូច្នេះ ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំនឹងប្រើអំណាចតបស្យា និងតេជៈរបស់ខ្ញុំ បណ្តេញនហុសៈអ្នកអួតអាងនោះ ឲ្យធ្លាក់ចេញពីអធិបតីភាពរបស់ឥន្ទ្រ»។
Verse 24
अद्यन्द्रं स्थापयिष्यामि पश्यतस्ते शतक्रतुम् । संचाल्य पापकर्माणमैन्द्रात् स्थानात् सुदुर्मतिम्
អគស្ត្យៈ បាននិយាយថា៖ «ថ្ងៃនេះ នៅចំពោះមុខភ្នែករបស់លោក ខ្ញុំនឹងស្តារឡើងវិញឥន្ទ្រ—សតក្រតុ។ ខ្ញុំនឹងបណ្តេញអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប អ្នកមានចិត្តអាក្រក់នោះ ចេញពីអាសនៈរបស់ឥន្ទ្រ ហើយដាក់ព្រះអម្ចាស់ត្រឹមត្រូវឲ្យឡើងគ្រងវិញ»។
Verse 25
अद्य चासौ कुदेवेन्द्रस्त्वां पदा धर्षयिष्यति । दैवोपहतचित्तत्वादात्मनाशाय मन्दधी:
«ហើយថ្ងៃនេះផងដែរ ‘ឥន្ទ្រ’ អាក្រក់នោះ—ឥន្ទ្រតែតាមឈ្មោះ—នឹងបង្អាប់លោក ដោយទាត់លោកដោយជើង។ ព្រោះចិត្តរបស់គេត្រូវវាសនាបំផ្លាញ; មនុស្សមានបញ្ញាទាបនោះ កំពុងរត់ទៅរកការបំផ្លាញខ្លួនឯង»។
Verse 26
व्युत्क्रान्तधर्म तमहं धर्षणामर्षितो भृशम् । अहिर्भवस्वेति रुषा शप्स्ये पापं द्विजद्रुहम्
អគស្ត្យៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដោយសារអំពើអយុត្តិធម៌ដែលបានប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នក ធ្វើឲ្យខ្ញុំខឹងក្តៅលើសអត់ធ្មត់ ខ្ញុំនឹងប្រកាសសាបសន់ដោយកំហឹងលើបាបជននោះ—អ្នកក្បត់ព្រាហ្មណ៍ និងអ្នករំលោភធម៌—ថា ‘ចូរអ្នកក្លាយជាពស់!’»
Verse 27
तत एन सुदर्दुर्बुद्धि धिक्शब्दाभिहतत्विषम् । धरण्यां पातयिष्यामि पश्यतस्ते महामुने
«បន្ទាប់មក ខ្ញុំនឹងបោះទម្លាក់អ្នកមានចិត្តអាក្រក់បំផុតនេះចុះលើផែនដី—ពន្លឺរុងរឿងរបស់គេត្រូវបំផ្លាញដោយសំឡេង ‘អាស្រូវ!’ ពីគ្រប់ទិស—ហើយខ្ញុំនឹងធ្វើវា នៅចំពោះមុខអ្នកផ្ទាល់ ឱ មហាមុនី!»
Verse 28
नहुषं पापकर्माणमैश्वर्यबलमोहितम् | यथा च रोचते तुभ्यं तथा कर्तास्म्यहं मुने
អគស្ត្យៈបានមានព្រះវាចា៖ «នហុសៈជាអ្នកប្រព្រឹត្តបាប ត្រូវមោហៈដោយអំណាចនៃរាជ្យ និងកម្លាំង។ ឱ មុនី—មហាមុនី—អ្វីដែលអ្នកឃើញថាសមរម្យ ខ្ញុំនឹងប្រព្រឹត្តតាមនោះដូច្នេះ»។
Verse 29
एवमुक्तस्तु भृगुणा मैत्रावरुणिरव्यय: । अगस्त्य: परमप्रीतो बभूव विगतज्वर:,भगुके ऐसा कहनेपर अविनाशी मित्रावरुणकुमार अगस्त्यजी अत्यंत प्रसन्न और निश्चिन्त हो गये
ពេលភೃគុបាននិយាយដូច្នេះ មិត្តាវរុណិកុមារ អគស្ត្យៈ—អ្នកអមតៈ—ក៏មានចិត្តរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយភាពក្តៅក្រហាយក្នុងចិត្តបានស្ងប់ស្ងាត់។
Verse 99
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अगस्त्य भूगुसंवादो नाम नवनवतितमो<ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» នៃ «អនុសាសនបರ್ವ» ក្នុងផ្នែក «ធម៌នៃទាន» បានបញ្ចប់ជំពូកទី៩៩ ដែលមានចំណងជើងថា «សន្ទនារវាង អគស្ត្យៈ និង ភೃគុ»។
Verse 231
तत्र यत्प्राप्तकालं नस्तद् ब्रूहि वदतां वर | भवांश्वापि यथा ब्रूयात् तत्कर्तास्मिन संशय:
ដូច្នេះ សូមប្រាប់យើងអំពីអ្វីដែលសមកាល និងសមគួរធ្វើឥឡូវនេះ ឱ អ្នកពូកែនិយាយជាងគេ។ អ្វីដែលលោកខ្លួនឯងនឹងណែនាំក្នុងស្ថានការណ៍ដូចនេះ—សូមធ្វើតាមនោះ; ចំពោះចំណុចនេះ មិនមានសង្ស័យឡើយ។
Frequently Asked Questions
How to respond to a ruler’s misuse of authority and disrespect toward sages when protective boons and prior merits complicate direct punitive action—requiring calibrated, dharma-aligned intervention.
That disciplined rites and social duties are not self-sustaining under pride; ethical posture (humility and restraint) is portrayed as necessary for ritual continuity and for the preservation of legitimate authority.
A formal phalaśruti formula is not presented in these verses; instead, ‘phala’ is approached narratively—by showing how merit enables elevation and how deterioration of conduct and rites correlates with weakening and impending downfall.