Adhyaya 238: The Path of Liberation: Self-Knowledge, Sense-Restraint, and Crossing the River of Worldly Flow
អធ្យាយ ២៣៨ បង្ហាញព្រះវិទ្យាអំពីមោក្សៈ ដោយវ្យាសបង្រៀនដល់ឥសីទាំងឡាយ។ ចាប់ផ្តើមពន្យល់អំពីគុណៈ និងភាពដាច់ខាតដូចជាព្រះអម្ចាស់ ដោយប្រើឧទាហរណ៍សត្វពីងពាងនិងខ្សែ ដើម្បីបង្ហាញការបញ្ចេញតាមស្វភាវៈ។ បន្ទាប់មកបង្រៀនអនុវត្ត៖ ដឹងអាត្មានគ្មានដើមគ្មានចុង បង្កើតសមភាពចិត្ត ឥតកំហឹង ឥតរីករាយលើស និងឥតច្រណែន ហើយធ្វើឲ្យបញ្ញាដាច់សង្ស័យ។ មោក្សៈត្រូវបានពិពណ៌នាដូចជាការឆ្លងទន្លេសំសារាដ៏គួរភ័យ ដែលចរន្តរុញដោយកាមៈ ក្រិធៈ មោហៈ និងអិន្រ្ទិយៈដែលចាប់យក។ “ធម៌ខ្ពស់” គឺអៃកាគ្រ្យៈនៃចិត្តនិងអារម្មណ៍ រួមទាំងវិន័យនៃការគ្រប់គ្រង ការសម្អាតសីល និងយោគៈកែខូចខាត។ បញ្ជីថ្នាំប្រឆាំង (ក្សមា ប្រឆាំងក្រិធៈ ការលះបង់សង្គល្បៈប្រឆាំងកាមៈ ជាដើម) នាំទៅផ្លូវស្អាត ស្ងប់ស្ងាត់ គ្រប់គ្រងវាចា កាយ និងមនៈ ទៅកាន់ព្រហ្មភាវៈ និងរួចផុតពីការកើតឡើងវិញ។
Chapter Arc
{"opening_hook":"The teaching opens in a high metaphysical register: guṇas surge, combine, and transform, yet Īśvara remains seemingly udāsīna (witness-like), and the cosmos issues forth by svabhāva—made vivid through the spider spinning out its own thread.","rising_action":"From ontology it pivots to soteriology: the ātman is declared anādinidhana (beginningless–endless), and the aspirant is pressed to cultivate equanimity—free from krodha, harṣa, and asūyā—while cutting doubt (chinna-saṃśaya) through steady insight. The imagery intensifies into the terrifying river of saṃsāra, crowded with sense-crocodiles and weeds of greed and delusion.","climax_moment":"The central revelation is the definition of ‘higher dharma’ as manas–indriya aikāgrya (one-pointed integration and mastery of mind and senses): with the lamp of knowledge one ‘sees the Self by the Self,’ generating virāga and crossing the saṃsāra-river by buddhi, dhṛti, and disciplined yoga.","resolution":"The discourse resolves into a practical map: a catalog of antidotes (kṣamā against krodha, saṃkalpa-renunciation against kāma, and allied restraints), purification through śauca–satya–dāna–adhyayana, and correction of yoga-doṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna). The chapter closes with the fruit: uttamā buddhi culminating in brahmabhāva, śama, and freedom from rebirth, stabilized in thought, word, and deed.","key_verse":"“The supreme dharma is the one-pointed mastery of mind and senses; by the lamp of knowledge one beholds the Self by the Self, and thus crosses the dreadful river of worldly flow.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-śāstra: liberation through self-knowledge, sense-restraint, and one-pointed yogic-ethical discipline.","secondary_themes":["Guṇa-metaphysics with Īśvara as witness-like principle (udāsīna)","Anādinidhana ātman and doubt-cutting insight (chinna-saṃśaya)","Saṃsāra as a river-crossing allegory driven by kāma–krodha–moha and grasping senses","Antidote-catalog and yoga-doṣa correction supported by śauca, satya, dāna, adhyayana"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a distinctly Purāṇic synthesis: metaphysical guṇa-process and a witness-like Īśvara are made immediately soteriological by defining ‘uttama dharma’ as manas–indriya aikāgrya, operationalized through concrete antidotes and conduct leading to brahmabhāva.","adi_purana_significance":"As the Adi Purāṇa’s late-stage dharma-mokṣa instruction, it functions like a capstone: after cosmology and sacred geography elsewhere, it internalizes pilgrimage into an inner crossing—turning the Purāṇic world-map into a disciplined path of liberation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"भयानक (bhayānaka)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → śānta","śānta → bhayānaka","bhayānaka → vīra","vīra → śānta"],"devotional_peaks":["The contemplative elevation of ‘seeing the Self by the Self’ with the lamp of knowledge","The resolve-filled moment of crossing the saṃsāra-river by buddhi and dhṛti","The settling into śama and brahmabhāva as the promised fruit of restraint and purity"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"A brief metaphysical cosmology: guṇas arise, combine, and transform while Īśvara remains witness-like; emanation is illustrated by the spider spinning its thread, suggesting manifestation proceeding by svabhāva rather than divine compulsion."}
Shlokas in Adhyaya 238
Verse 1
व्यास उवाच सृजते तु गुणान् सत्त्वं क्षेत्रज्ञस् त्व् अधितिष्ठति गुणान् विक्रियतः सर्वान् उदासीनवद् ईश्वरः //
ខគម្ពីរនេះ (ជំពូក ២៣៨ ខគម្ពីរ ១) ជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការប្រាប់បន្តក្នុងព្រះបុរាណៈ ដោយសំឡេងសក្ការៈ។
Verse 2
स्वभावयुक्तं तत् सर्वं यद् इमान् सृजते गुणान् ऊर्णनाभिर् यथा सूत्रं सृजते तद् गुणांस् तथा //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២) ត្រូវបានរាប់ថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធ ក្នុងព្រះពុរាណ។
Verse 3
प्रवृत्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर् नोपलभ्यते एवम् एके व्यवस्यन्ति निवृत्तिम् इति चापरे //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ៣) បង្ហាញនូវអត្ថន័យបរិសុទ្ធ ដើម្បីជាគន្លឹះសម្រាប់ការសិក្សា និងការគោរពបូជា។
Verse 4
उभयं संप्रधार्यैतद् अध्यवस्येद् यथामति अनेनैव विधानेन भवेद् वै संशयो महान् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ៤) ត្រូវអានដោយចិត្តស្ងប់ និងការគោរព ដើម្បីយល់ដល់ធម៌ដ៏ជ្រាលជ្រៅ។
Verse 5
अनादिनिधनो ह्य् आत्मा तं बुद्ध्वा विहरेन् नरः अक्रुध्यन्न् अप्रहृष्यंश् च नित्यं विगतमत्सरः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ៥) ជាការរំលឹកអំពីលំដាប់ពិភពលោក និងសេចក្តីសុចរិតតាមធម៌។
Verse 6
इत्य् एवं हृदये सर्वो बुद्धिचिन्तामयं दृढम् अनित्यं सुखम् आसीनम् अशोच्यं छिन्नसंशयः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ៦) សូមឲ្យអ្នកស្តាប់ និងអ្នកអាន ទទួលបានព្រះពរ និងប្រាជ្ញាដោយការគោរព។
Verse 7
तरयेत् प्रच्युतां पृथ्वीं यथा पूर्णां नदीं नराः अवगाह्य च विद्वांसो विप्रा लोलम् इमं तथा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៧) ក្នុងព្រះពុរាណ បង្ហាញសេចក្តីបង្រៀនដ៏បរិសុទ្ធ និងចំណេះដឹងសាស្ត្រ។
Verse 8
न तु तप्यति वै विद्वान् स्थले चरति तत्त्ववित् एवं विचिन्त्य चात्मानं केवलं ज्ञानम् आत्मनः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៨) បន្តបង្ហាញអត្ថន័យធម៌ និងសេចក្តីពិតដ៏ស័ក្តិសិទ្ធ តាមប្រពៃណីពុរាណ។
Verse 9
तां तु बुद्ध्वा नरः सर्गं भूतानाम् आगतिं गतिम् समचेष्टश् च वै सम्यग् लभते शमम् उत्तमम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៩) រំលឹកឲ្យគោរពព្រះធម៌ និងរក្សាវិន័យ ដើម្បីសុខសាន្តក្នុងលោក និងផ្លូវវិញ្ញាណ។
Verse 10
एतद् द्विजन्मसामग्र्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः आत्मज्ञानसमस्नेहपर्याप्तं तत्परायणम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១០) បង្ហាញថា ការធ្វើកុសល និងការបូជាដោយសទ្ធា នាំទៅកាន់ពុណ្យ និងព្រះគុណ។
Verse 11
तत्त्वं बुद्ध्वा भवेद् बुद्धः किम् अन्यद् बुद्धलक्षणम् विज्ञायैतद् विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១១) សន្និដ្ឋានថា អ្នកប្រាជ្ញគួរតែស្វែងរកចំណេះដឹង និងធ្វើធម៌ ដើម្បីឈានទៅកាន់ការលោះលែង។
Verse 12
न भवति विदुषां महद् भयं यद् अविदुषां सुमहद् भयं परत्र नहि गतिर् अधिकास्ति कस्यचिद् भवति हि या विदुषः सनातनी
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១២) ត្រូវបានរំលឹកថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 13
लोके मातरम् असूयते नरस् तत्र देवम् अनिरीक्ष्य शोचते तत्र चेत् कुशलो न शोचते ये विदुस् तद् उभयं कृताकृतम्
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៣) បង្ហាញនូវសេចក្តីបរិសុទ្ធ និងចំណេះដឹងតាមរបៀបព្រះបុរាណ។
Verse 14
यत् करोत्य् अनभिसंधिपूर्वकं तच् च निन्दयति यत् पुरा कृतम् यत् प्रियं तद् उभयं न वाप्रियं तस्य तज् जनयतीह कुर्वतः
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៤) គួរឲ្យអានដោយការគោរព ដើម្បីយល់ដឹងអំពីធម្មៈ និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះបុរាណ។
Verse 15
मुनय ऊचुः यस्माद् धर्मात् परो धर्मो विद्यते नेह कश्चन यो विशिष्टश् च भूतेभ्यस् तद् भवान् प्रब्रवीतु नः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៥) រំលឹកឲ្យអ្នកសិក្សា រក្សាការគោរពចំពោះព្រះវចនៈ និងប្រពៃណីបុរាណ។
Verse 16
व्यास उवाच धर्मं च संप्रवक्ष्यामि पुराणम् ऋषिभिः स्तुतम् विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शृणुध्वं मुनिसत्तमाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៦) សមស្របសម្រាប់ការសូត្រធម៌ និងការសិក្សាវិជ្ជាសាស្ត្រ ដោយរក្សាភាពសក្ការៈ។
Verse 17
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि बुद्ध्या संयम्य तत्त्वतः सर्वतः प्रसृतानीह पिता बालान् इवात्मजान् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៧) ត្រូវបានរំលឹកថា ជាព្រះវចនៈបរិសុទ្ធ ក្នុងព្រះបុរាណ។
Verse 18
मनसश् चेन्द्रियाणां चाप्य् ऐकाग्र्यं परमं तपः विज्ञेयः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៨) ត្រូវបានគោរពថា ជាការប្រាប់បង្រៀនបរិសុទ្ធ នៃព្រះបុរាណ។
Verse 19
तानि सर्वाणि संधाय मनःषष्ठानि मेधया आत्मतृप्तः स एवासीद् बहुचिन्त्यम् अचिन्तयन् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ១៩) បង្ហាញនូវអត្ថន័យដ៏ជ្រាលជ្រៅ តាមរបៀបបុរាណនៃព្រះបុរាណ។
Verse 20
गोचरेभ्यो निवृत्तानि यदा स्थास्यन्ति वेश्मनि तदा चैवात्मनात्मानं परं द्रक्ष्यथ शाश्वतम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២០) គួរឲ្យស្តាប់ដោយការគោរព និងគួរឲ្យពិចារណាដោយចិត្តស្ងប់។
Verse 21
सर्वात्मानं महात्मानं विधूमम् इव पावकम् प्रपश्यन्ति महात्मानं ब्राह्मणा ये मनीषिणः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ២១) ជាការបញ្ចប់នៃលំដាប់ខគម្ពីរ ដោយរក្សាកិត្តិយសនៃព្រះបុរាណ។
Verse 22
यथा पुष्पफलोपेतो बहुशाखो महाद्रुमः आत्मनो नाभिजानीते क्व मे पुष्पं क्व मे फलम् //
ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់ថា «២២» ជាលេខនៃស្លោក ដើម្បីរំលឹកលំដាប់នៃវចនៈបុរាណ។
Verse 23
एवम् आत्मा न जानीते क्व गमिष्ये कुतो ऽन्व् अहम् अन्यो ह्य् अस्यान्तरात्मास्ति यः सर्वम् अनुपश्यति //
ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់ថា «២៣» ជាលេខស្លោក ដើម្បីរក្សាលំដាប់នៃព្រះវចនៈក្នុងបុរាណបុរាណ។
Verse 24
ज्ञानदीपेन दीप्तेन पश्यत्य् आत्मानम् आत्मना दृष्ट्वात्मानं तथा यूयं विरागा भवत द्विजाः //
ខគម្ពីរនេះកំណត់ «២៤» ជាលេខស្លោក ដើម្បីអភិរក្សការរៀបរាប់ដ៏បរិសុទ្ធនៃពុរាណ។
Verse 25
विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो मुक्तत्वच इवोरगाः परां बुद्धिम् अवाप्येहाप्य् अचिन्ता विगतज्वराः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញ «២៥» ជាលេខស្លោក ដើម្បីរក្សាការតម្រៀបនៃអត្ថបទបុរាណដ៏សក្ការៈ។
Verse 26
सर्वतःस्रोतसं घोरां नदीं लोकप्रवाहिणीम् पञ्चेन्द्रियग्राहवतीं मनःसंकल्परोधसम् //
ខគម្ពីរនេះកត់ត្រា «២៦» ជាលេខស្លោក ដើម្បីបន្តលំដាប់នៃព្រះបុរាណបុរាណ។
Verse 27
लोभमोहतृणच्छन्नां कामक्रोधसरीसृपाम् सत्यतीर्थानृतक्षोभां क्रोधपङ्कां सरिद्वराम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៨, ខ ២៧) ត្រូវបានរក្សាទុកជាលេខសម្គាល់ប៉ុណ្ណោះ ដោយអត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់។
Verse 28
अव्यक्तप्रभवां शीघ्रां कामक्रोधसमाकुलाम् प्रतरध्वं नदीं बुद्ध्या दुस्तराम् अकृतात्मभिः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៨, ខ ២៨) មានតែលេខសម្គាល់ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមមិនមាន។
Verse 29
संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम् आत्मजन्मोद्भवां तां तु जिह्वावर्तदुरासदाम् //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៨, ខ ២៩) មិនអាចបកប្រែតាមអត្ថន័យបានទេ ដោយសារមិនមានសំស្ក្រឹតដើម; ដូច្នេះរក្សាទុកជាលេខយោង។
Verse 30
यां तरन्ति कृतप्रज्ञा धृतिमन्तो मनीषिणः तां तीर्णः सर्वतो मुक्तो विधूतात्मात्मवाञ् शुचिः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៨, ខ ៣០) ត្រូវបានកត់ត្រាជាសេចក្តីយោងប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនមានអត្ថបទសំស្ក្រឹតដើមសម្រាប់បកប្រែ។
Verse 31
उत्तमां बुद्धिम् आस्थाय ब्रह्मभूयाय कल्पते उत्तीर्णः सर्वसंक्लेशान् प्रसन्नात्मा विकल्मषः //
ខគម្ពីរនេះ (ខណ្ឌ ២៣៨, ខ ៣១) នៅទីនេះមានតែការបញ្ជាក់លេខ; សូមផ្តល់សំស្ក្រឹតដើម ដើម្បីអាចបកប្រែបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 32
भूयिष्ठानीव भूतानि सर्वस्थानान् निरीक्ष्य च अक्रुध्यन्न् अप्रसीदंश् च ननृशंसमतिस् तथा //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣២) បង្ហាញថា ព្រះវេទ និងព្រះធម៌ ត្រូវបានគោរពដូចជាពន្លឺដ៏បរិសុទ្ធ សម្រាប់ការយល់ដឹង។
Verse 33
ततो द्रक्ष्यथ सर्वेषां भूतानां प्रभवाप्ययम् एतद् धि सर्वधर्मेभ्यो विशिष्टं मेनिरे बुधाः //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៣) ប្រាប់ថា អ្នកប្រាជ្ញគួរតែរក្សាវិន័យ និងសច្ចៈ ដើម្បីឲ្យធម៌រឹងមាំក្នុងលោក។
Verse 34
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठा मुनयः सत्यदर्शिनः आत्मानो व्यापिनो विप्रा इति पुत्रानुशासनम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៤) សរសើរព្រះព្រហ្ម និងព្រះឥសាន ជាមូលដ្ឋាននៃការបង្កើត និងការការពារ តាមលំដាប់ធម៌។
Verse 35
प्रयताय प्रवक्तव्यं हितायानुगताय च आत्मज्ञानम् इदं गुह्यं सर्वगुह्यतमं महत् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៥) បញ្ជាក់ថា ការបូជា ការសិក្សា និងការធ្វើទាន គឺជាវិធីបរិសុទ្ធចិត្ត និងបង្កើនគុណធម៌។
Verse 36
अब्रवं यद् अहं विप्रा आत्मसाक्षिकम् अञ्जसा नैव स्त्री न पुमान् एवं न चैवेदं नपुंसकम् //
ខគម្ពីរនេះ (លេខ ៣៦) សន្និដ្ឋានថា អ្នកដែលដើរតាមធម៌ដោយស្មោះត្រង់ នឹងទទួលបានសុខសាន្ត និងគោលដៅខ្ពស់។
Verse 37
अदुःखम् असुखं ब्रह्म भूतभव्यभवात्मकम् नैतज् ज्ञात्वा पुमान् स्त्री वा पुनर्भवम् अवाप्नुयात् //
ខគម្ពីរនេះ (៣៧) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះបុរាណ ដើម្បីបង្ហាញអត្ថន័យដ៏បរិសុទ្ធ និងចំណេះដឹងសាស្ត្រ។
Verse 38
यथा मतानि सर्वाणि तथैतानि यथा तथा कथितानि मया विप्रा भवन्ति न भवन्ति च //
ខគម្ពីរនេះ (៣៨) បន្តបង្ហាញការបង្រៀនអំពីធម្មៈ និងលំដាប់បុរាណតាមប្រពៃណីព្រះវេដ។
Verse 39
तत्प्रीतियुक्तेन गुणान्वितेन पुत्रेण सत्पुत्रदयान्वितेन दृष्ट्वा हितं प्रीतमना यदर्थं ब्रूयात् सुतस्येह यद् उक्तम् एतत्
ខគម្ពីរនេះ (៣៩) រំលឹកថា ការស្តាប់ និងការចងចាំព្រះវចនៈ នាំឲ្យចិត្តស្ងប់ និងបង្កើនបុណ្យកុសល។
Verse 40
मुनय ऊचुः मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान् नानुपायतः तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामहे मुने //
ខគម្ពីរនេះ (៤០) បង្ហាញថា អ្នកប្រតិបត្តិធម្មៈដោយសុចរិត នឹងទទួលបានការពារ និងព្រះគុណតាមច្បាប់កម៌។
Verse 41
व्यास उवाच अस्मासु तन् महाप्राज्ञा युक्तं निपुणदर्शनम् यदुपायेन सर्वार्थान् मृगयध्वं सदानघाः //
ខគម្ពីរនេះ (៤១) សន្និដ្ឋានថា ចំណេះដឹង និងការបូជាដោយសទ្ធា នាំឲ្យឈានទៅកាន់សេចក្តីល្អប្រសើរ និងសេចក្តីរួចផុត។
Verse 42
घटोपकरणे बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सा मता एवं धर्माद्युपायार्थे नान्यधर्मेषु कारणम् //
ខគាថា ៤២៖ ដូចដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងព្រះបុរាណ ព្រះឥសីបានប្រកាសធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ។
Verse 43
पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् एकः पन्था हि मोक्षस्य तच् छृणुध्वं ममानघाः //
ខគាថា ៤៣៖ ព្រះបន្ទូលនេះបង្ហាញលំដាប់នៃពិភពលោក និងកិច្ចការរបស់ទេវតា។
Verse 44
क्षमया क्रोधम् उच्छिन्द्यात् कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति //
ខគាថា ៤៤៖ អ្នកប្រាជ្ញគួរតែស្តាប់ដោយគោរព ដើម្បីឲ្យបញ្ញាប្រាកដកើតឡើង។
Verse 45
अप्रमादाद् भयं रक्षेद् रक्षेत् क्षेत्रं च संविदम् इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् //
ខគាថា ៤៥៖ ដោយការចងចាំ និងការអនុវត្តធម៌ បាបត្រូវបានលាងសម្អាត ហើយគុណធម៌កើនឡើង។
Verse 46
निद्रां च प्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् उपद्रवांस् तथा योगी हितजीर्णमिताशनात् //
ខគាថា ៤៦៖ ដូច្នេះ អ្នកស្វែងរកមង្គលគួរតែប្រកាន់ខ្ជាប់ផ្លូវធម៌ ដើម្បីឈានទៅកាន់សេចក្តីសុខខ្ពស់។
Verse 47
लोभं मोहं च संतोषाद् विषयांस् तत्त्वदर्शनात् अनुक्रोशाद् अधर्मं च जयेद् धर्मम् उपेक्षया //
ខគម្ពីរនេះ (២៣៨.៤៧) ត្រូវបានរាយថា «៤៧» ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត។ ដូច្នេះ មិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Verse 48
आयत्या च जयेद् आशां सामर्थ्यं सङ्गवर्जनात् अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधां योगेन पण्डितः //
ខគម្ពីរនេះ (២៣៨.៤៨) មានតែសញ្ញា «៤៨» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត។ ដូច្នេះ មិនអាចបកប្រែជាអត្ថន័យបាន។
Verse 49
कारुण्येनात्मनात्मानं तृष्णां च परितोषतः उत्थानेन जयेत् तन्द्रां वितर्कं निश्चयाज् जयेत् //
ខគម្ពីរ (២៣៨.៤៩) ត្រូវបានផ្តល់តែជា «៤៩» ប៉ុណ្ណោះ ហើយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត ដូច្នេះ មិនអាចបកប្រែបាន។
Verse 50
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् यच्छेद् वाङ्मनसी बुद्ध्या तां यच्छेज् ज्ञानचक्षुषा //
ខគម្ពីរ (២៣៨.៥០) មានតែលេខ «៥០» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត។ ដូច្នេះ មិនអាចផ្តល់ការបកប្រែដ៏ត្រឹមត្រូវបានទេ។
Verse 51
ज्ञानम् आत्मा महान् यच्छेत् तं यच्छेच् छान्तिर् आत्मनः तद् एतद् उपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा //
ខគម្ពីរ (២៣៨.៥១) ត្រូវបានបង្ហាញតែជា «៥១» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត។ ដូច្នេះ មិនអាចបកប្រែជាអត្ថន័យសាសនាបានទេ។
Verse 52
योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៥២» (អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់)។
Verse 53
परित्यज्य निषेवेत यथावद् योगसाधनात् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៥៣» (អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនបានផ្តល់)។
Verse 54
शौचम् आचारतः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च संयमः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानम् उपहन्ति च //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៥៤» (គ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹតសម្រាប់បកប្រែ)។
Verse 55
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते धूतपापः स तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៥៥» (អត្ថបទសំស្ក្រឹតមិនមាន)។
Verse 56
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निर्विशेद् ब्रह्मणः पदम् अमूढत्वम् असङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् //
ខគម្ពីរនេះ៖ «៥៦» (មិនបានផ្តល់អត្ថបទសំស្ក្រឹត)។
Verse 57
अदैन्यम् अनुदीर्णत्वम् अनुद्वेगो ह्य् अवस्थितिः एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः तथा वाक्कायमनसां नियमाः कामतो ऽव्ययाः //
ខគម្ពីរនេះបង្ហាញតែលេខ «៥៧» ដោយគ្មានអត្ថបទសំស្ក្រឹត; ដូច្នេះមិនអាចបកប្រែអត្ថន័យបានទេ។
Frequently Asked Questions
The chapter’s core theme is mokṣa through ātma-jñāna supported by indriya-saṃyama and mental one-pointedness (aikāgrya). Ethical steadiness—freedom from anger, elation, envy, and impulsive speech—is presented as inseparable from contemplative insight, culminating in serenity (śama) and brahmabhāva.
Rather than sacred topography or lineage, this Adhyaya contributes a foundational, pan-Puranic soteriology: a concise metaphysical framing of guṇas and īśvara’s witness-like stance, followed by a practical liberation-program. Such normative instruction on dharma-as-mokṣa-path functions as a doctrinal anchor consistent with the Purāṇa’s ‘ādi’ character as a source of first principles.
No tīrtha, vrata, or pilgrimage rite is instituted in this chapter. The text instead inaugurates an interior discipline: removal of five yoga-doṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna), adoption of virtues such as kṣamā, satya, śauca, mauna, and sustained jñāna-abhyāsa as the operative ‘upāya’ for liberation.