Adhyaya 4
ជំពូក 4.4 បម្លែងការប្រឆាំងអំពើពុករលួយឲ្យក្លាយជាប្រព័ន្ធស៊ើបការណ៍ និងការធ្វើតេស្តក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សាមាហារត្រ (Samāhartṛ) ដើម្បីស្វែងរក ចាត់ថ្នាក់ និងដកចេញ “មួល” រដ្ឋបាល និងតុលាការនៅមូលដ្ឋាន។ អំពើពុករលួយត្រូវបានមើលថាជាបញ្ហាចំណង់ចំណូលចិត្ត/លើកទឹកចិត្ត មិនមែនជាកំហុសសីលធម៌ទេ។ សន្តិសុខជនបទ (Janapada) ត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការត្រួតពិនិត្យសម្ងាត់របស់សាមាហារត្រ។ ការប្រើគម្របដែលអាចផ្លាស់ទីបាន និងមិនគួរឲ្យសង្ស័យ (សង្ឃ/អ្នកបួស អ្នកសិប្បកម្ម អ្នកសម្តែង ពាណិជ្ជករ) អនុញ្ញាតឲ្យធ្វើសវនកម្មជាបន្តបន្ទាប់។ ការផ្តល់ជូនដែលគ្រប់គ្រង និងអន្ទាក់បណ្តឹងតុលាការ ត្រូវបានប្រើដើម្បីវិនិច្ឆ័យអំពើខុសប្រក្រតីដែលលាក់លៀម។ អ្នកល្មើសត្រូវបានចាត់ប្រភេទ (អ្នកទទួល/អ្នកផ្តល់សំណូក សាក្សីក្លែងក្លាយ អ្នកសហការបោកប្រាស់) ដើម្បីអនុវត្តច្បាប់ឲ្យស្មើគ្នា។ ការដកចេញ ឬនិរទេស ជួយការពារជំនឿលើស្ថាប័ន ធ្វើឲ្យចំណូលមានស្ថិរភាព និងពង្រឹងភាពស្របច្បាប់នៃអំណាច។
Sutras
Sutra 1
समाहर्तृप्रणिधौ जनपदरक्षणमुक्तम् ॥ कZ_०४.४.०१ ॥
នៅក្នុងផ្នែកស្តីពីការត្រួតពិនិត្យដោយសមាហរត្រ (អ្នកប្រមូលពន្ធធំ) បានបញ្ជាក់អំពីការការពារជនបទ/ដែនជនបទ (ជនបទ) រួចហើយ។
Sutra 2
तस्य कण्टकशोधनं वक्ष्यामः ॥ कZ_०४.४.०२ ॥
ឥឡូវនេះ យើងនឹងពណ៌នាអំពី «ការដកចេញនូវបន្លា» (មានន័យថា ការបង្ក្រាបធាតុបង្កគ្រោះថ្នាក់/ឧក្រិដ្ឋកម្ម) នៅក្នុងតំបន់ជនបទនោះ។
Sutra 3
समाहर्ता जनपदे सिद्धतापसप्रव्रजितचक्रचरचारणकुहकप्रच्छन्दककार्तान्तिकनैमित्तिकमौहूर्तिकचिकित्सकोन्मत्तमूकबधिरजडान्धवैदेहककारुशिल्पिकुशीलववेशशौण्डिकापूपिकपाक्वमांसिकाउदनिकव्यञ्जनान्प्रणिदध्यात् ॥ कZ_०४.४.०३ ॥
សមាហర్తា (មន្ត្រីប្រមូលពន្ធ/ប្រមូលចំណូល) គួរដាក់ពង្រាយនៅជនបទ នូវភ្នាក់ងារសម្ងាត់ដែលបន្លំខ្លួនជា៖ ព្រះសង្ឃ/តាបសដែលមានសមត្ថភាព, អ្នកបួសដើរលំហែ, អ្នកធ្វើដំណើរជួញដូរ/អ្នកដើរជាមួយរទេះ, ចារ៉ណៈ/អ្នកច្រៀងកវី, អ្នកលេងអាគម, ភ្នាក់ងារសម្ងាត់ក្នុងតួនាទីបន្លំ, អ្នកទាយទំនាយ, អ្នកពិនិត្យនិមិត្ត, អ្នកហោរា, គ្រូពេទ្យ; ហើយក៏មានអ្នកបន្លំខ្លួនជាមនុស្សឆ្កួត, ស្ងៀម, ថ្លង់, ឆ្កួតល្ងង់, ខ្វាក់; និងជាវ៉ៃដេហកៈ, សិប្បករ, ជាង, អ្នកសម្តែង, ស្ត្រីពេស្យា, អ្នកលក់ស្រា, អ្នកលក់នំ, អ្នកលក់សាច់ឆ្អិន, អ្នកលក់ទឹក/ភេសជ្ជៈ, និងអ្នកលក់គ្រឿងជ្រលក់/ម្ហូបបន្ថែម។
Sutra 4
ते ग्रामाणामध्यक्षाणां च शौचाशौचं विद्युः ॥ कZ_०४.४.०४ ॥
ពួកគេ (ភ្នាក់ងារទាំងនេះ) គួរតែដឹង/ស៊ើបអង្កេតអំពី ភាពស្អាត ឬ ភាពមិនស្អាត (សុចរិតភាព ឬ អំពើពុករលួយ) របស់ភូមិទាំងឡាយ និងរបស់មន្ត្រីគ្រប់គ្រងភូមិ។
Sutra 5
यं चात्र गूढाजीविनं शङ्केत तं सत्त्रिणापसर्पयेत् ॥ कZ_०४.४.०५ ॥
អ្នកណាម្នាក់ដែលនៅទីនេះ ត្រូវសង្ស័យថា រស់នៅដោយមុខរបរលាក់លៀម (មានន័យថា ឧក្រិដ្ឋកម្មសម្ងាត់) គួរឲ្យសត្ត្រីន (sattrin) ចូលទៅជិត/ដោះស្រាយជាមួយគាត់។
Sutra 6
धर्मस्थं विश्वासोपगतं सत्त्री ब्रूयात् असौ मे बन्धुरभियुक्तः तस्यायमनर्थः प्रतिक्रियतामयं चार्थः प्रतिगृह्यतामिति ॥ कZ_०४.४.०६ ॥
សត្ត្រីន ដែលបានទទួលការជឿទុកចិត្តពីធម្មស្ថ (មន្ត្រីតុលាការ/មន្ត្រីយុត្តិធម៌) ហើយ គួរនិយាយថា៖ «សាច់ញាតិរបស់ខ្ញុំម្នាក់ ត្រូវបានចោទប្រកាន់; សូមឲ្យបញ្ហានេះត្រូវបានដោះស្រាយ/បន្ធូរបន្ថយ ហើយសូមទទួលយកប្រាក់នេះ»។
Sutra 7
स चेत्तथा कुर्यादुपदाग्राहक इति प्रवास्येत ॥ कZ_०४.४.०७ ॥
បើគាត់ធ្វើតាមនោះ (មានន័យថា ទទួល ឬអនុវត្តតាមសំណូក) គាត់ត្រូវបណ្តេញចេញពីប្រទេស ដោយចាត់ទុកថាជា «អ្នកទទួលសំណូក» (upadā-grāhaka)។
Sutra 8
तेन प्रदेष्टारो व्याख्याताः ॥ कZ_०४.४.०८ ॥
ដោយវិធីនេះ (នីតិវិធីនេះ) ករណីរបស់ «pradeṣṭāra» (អ្នកត្រួតពិនិត្យ/អ្នកគ្រប់គ្រង) ក៏ត្រូវបានពន្យល់ដែរ (មានន័យថា អនុវត្តវិធីដូចគ្នាចំពោះពួកគេ)។
Sutra 9
ग्रामकूटमध्यक्षं वा सत्त्री ब्रूयात् असौ जाल्मः प्रभूतद्रव्यः तस्यायमनर्थः तेनैनमाहारयस्व इति ॥ कZ_०४.४.०९ ॥
ឬក៏ សម្រាប់ grāmakūṭa (គណនេយ្យករ/អ្នកកត់ត្រាភូមិ) ឬ adhyakṣa (មេគ្រប់គ្រងមូលដ្ឋាន) សត្ត្រី (sattrin) គួរនិយាយថា៖ «មនុស្សអាក្រក់នោះមានទ្រព្យច្រើន; នេះជាលេស/បទចោទប្រកាន់មួយប្រឆាំងនឹងគាត់—ប្រើវាដើម្បីនាំគាត់មក (ចាប់យក/នាំមកបង្ហាញ)»។
Sutra 10
स चेत्तथा कुर्यादुत्कोचक इति प्रवास्येत ॥ कZ_०४.४.१० ॥
បើគាត់ធ្វើតាមនោះ គាត់ត្រូវបណ្តេញចេញពីប្រទេស ដោយចាត់ទុកថាជា «utkocaka» (អ្នកបង្ខំយក/សុំប្រាក់ខុសច្បាប់)។
Sutra 11
कृतकाभियुक्तो वा कूटसाक्षिणोऽभिज्ञातानर्थवैपुल्येनारभेत ॥ कZ_०४.४.११ ॥
ឬម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលត្រូវបានរៀបចំឲ្យក្លាយជាជនជាប់ចោទ គួរចាប់ផ្តើមនីតិវិធីប្រឆាំងសាក្សីក្លែងក្លាយដែលបានស្គាល់ ដោយផ្តល់សំណូកធំ (ដើម្បីទាញយកការចូលរួមរបស់ពួកគេ)។
Sutra 12
ते चेत्तथा कुर्युः कूटसाक्षिण इति प्रवास्येरन् ॥ कZ_०४.४.१२ ॥
បើពួកគេធ្វើតាមនោះ (ទទួលយក និងយល់ព្រមធ្វើសក្ខីកម្មក្លែងក្លាយ) ពួកគេត្រូវបាននិរទេសជា «សាក្សីក្លែងក្លាយ»។
Sutra 13
तेन कूटश्रावणकारका व्याख्याताः ॥ कZ_०४.४.१३ ॥
ដោយវិធីសាស្ត្រ និងទណ្ឌកម្មនេះ អ្នកដែលប្រឌិត «ការស្តាប់ឮ» (គឺរបាយការណ៍/ការអះអាងថាបានស្តាប់ឮដែលក្លែងក្លាយ) ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលផងដែរ។
Sutra 14
यं वा मन्त्रयोगमूलकर्मभिः श्माशानिकैर्वा संवदनकरकं मन्येत तं सत्त्री ब्रूयात् अमुष्य भार्यां स्नुषां दुहितरं वा कामये सा मां प्रतिकामयतामयं चार्थः प्रतिगृह्यतामिति ॥ कZ_०४.४.१४ ॥
អ្នកណាម្នាក់ដែលសង្ស័យថាជាអ្នករៀបចំការទំនាក់ទំនង/ការជួបជុំសម្ងាត់—តាមរយៈប្រតិបត្តិការដែលផ្អែកលើមន្ត ឬតាមរយៈអ្នកប្រតិបត្តិនៅទីបូជាសព—ឲ្យភ្នាក់ងារ (sattrī) និយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «ខ្ញុំប្រាថ្នាប្រពន្ធ ឬកូនប្រសា ឬកូនស្រីរបស់បុរសនោះ; សូមឲ្យនាងប្រាថ្នាខ្ញុំវិញ; ហើយសូមទទួលយកប្រាក់នេះ»។
Sutra 15
स चेत्तथा कुर्यात्संवदनकारक इति प्रवास्येत ॥ कZ_०४.४.१५ ॥
បើគាត់ធ្វើតាមដូច្នោះ គាត់ត្រូវបាននិរទេសថាជា «អ្នកជើងសារទំនាក់ទំនង/អ្នកចរចារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនង»។
Sutra 16
तेन कृत्याभिचारशीलौ व्याख्यातौ ॥ कZ_०४.४.१६ ॥
ដោយវិធីនេះ អ្នកដែលមានទំនោរធ្វើ kṛtyā (ពិធីបង្កគ្រោះថ្នាក់) និង abhichāra (អាបធ្មប់អាក្រក់) ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលផងដែរ (ឲ្យទទួលការព្យាបាលដូចគ្នា)។
Sutra 17
यं वा रसस्य कर्तारं क्रेतारं विक्रेतारं भैषज्याहारव्यवहारिणं वा रसदं मन्येत तं सत्त्री ब्रूयात् असौ मे शत्रुः तस्योपघातः क्रियतामयं चार्थः प्रतिगृह्यतामिति ॥ कZ_०४.४.१७ ॥
អ្នកណាម្នាក់ដែលសង្ស័យថាជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ «rasa» (ពុល)—មិនថាជាអ្នកផលិត អ្នកទិញ អ្នកលក់ ឬអ្នកជួញដូរថ្នាំ និងអាហារ—ឲ្យភ្នាក់ងារ និយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «បុរសនោះជាសត្រូវរបស់ខ្ញុំ; សូមធ្វើឲ្យគាត់រងគ្រោះ; ហើយសូមទទួលយកប្រាក់នេះ»។
Sutra 18
स चेत्तथा कुर्याद् रसद इति प्रवास्येत ॥ कZ_०४.४.१८ ॥
បើគាត់ប្រព្រឹត្តដូច្នោះ គាត់គួរត្រូវបាននិរទេសថាជា «អ្នកផ្គត់ផ្គង់ពុល»។
Sutra 19
तेन मदनयोगव्यवहारी व्याख्यातः ॥ कZ_०४.४.१९ ॥
ដោយហេតុនេះ អ្នកដែលជួញដូរ «មទនយោគ» (រូបមន្តផ្លូវភេទ/ថ្នាំបង្កើនកាមប្រើសម្រាប់បោកបញ្ឆោត) ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលផងដែរ។
Sutra 20
यं वा नानालोहक्षाराणामङ्गारभस्मासंदंशमुष्टिकाधिकरणीबिम्बटङ्कमूषाणामभीक्ष्णक्रेतारं मषीभस्मधूमदिग्धहस्तवस्त्रलिङ्गं कर्मारोपकरणसंसर्गं कूटरूपकारकं मन्येत तं सत्त्री शिष्यत्वेन संव्यवहारेण चानुप्रविश्य प्रज्ञापयेत् ॥ कZ_०४.४.२० ॥
អ្នកណាដែលគេសង្ស័យថាជាអ្នកក្លែងប្រាក់—ទិញញឹកញាប់នូវលោហៈនានា និងអាល់កាលី, ធ្យូង និងផេះ, ដង្កៀប និងឧបករណ៍, ទ្រនាប់ដែក/ពុម្ព, ត្រាបោះ, ធុងដុត; មានដៃ និងសម្លៀកបំពាក់ប្រឡាក់ដោយកំបោរ/ផេះ/ផ្សែង; ស្និទ្ធស្នាលជាមួយឧបករណ៍ធ្វើលោហៈ—ភ្នាក់ងារម្នាក់គួរចូលទៅក្នុងរង្វង់របស់គាត់ជាអ្នក «សិស្ស» ហើយតាមរយៈប្រតិបត្តិការជួញដូរ បន្ទាប់មកប្រមូលព័ត៌មានបញ្ជាក់។
Sutra 21
प्रज्ञातः कूटरूपकारक इति प्रवास्येत ॥ कZ_०४.४.२१ ॥
If identified as a maker of counterfeit coin-impressions (coin-die/mark forgery), he shall be banished.
Sutra 22
तेन रागस्यापहर्ता कूटसुवर्णव्यवहारी च व्याख्यातः ॥ कZ_०४.४.२२ ॥
តាមច្បាប់ដូចគ្នានេះ ក៏រាប់បញ្ចូលទាំង អ្នកលួចថ្នាំជ្រលក់/ពណ៌ (រាគៈ) និងអ្នកជួញដូរមាសក្លែងក្លាយផងដែរ។
Sutra 23
प्रवास्या निष्क्रयार्थं वा दद्युर्दोषविशेषतः ॥ कZ_०४.४.२३च्द् ॥
ពួកគេគួរត្រូវបាននិរទេស ឬឲ្យបង់ប្រាក់លោះ/ប្រាក់សម្រួលទោស តាមភាពធ្ងន់ធ្ងរពិសេសនៃបទល្មើស។
Frequently Asked Questions
Cleaner village administration and courts: reduced bribery and false testimony, higher trust in adjudication, steadier revenue flows, and lowered predation on households—thereby improving security and economic continuity in the janapada.
Pravāsana (banishment/exile) for: (i) upadāgrāhaka (judge/official accepting a planted inducement), (ii) utkocaka (official taking a bribe to seize/produce a target), (iii) kūṭasākṣiṇaḥ (false witnesses), and (iv) saṃvadanakāraka (collusive instigator/agent provocateur exposed via bait).