Adhyaya 9

Sutra 1

अमात्यसम्पदोपेताः सर्वाध्यक्षाः शक्तितः कर्मसु नियोज्याः ॥ कZ_०२.९.०१ ॥

អធិការទាំងអស់ (ប្រធាននាយកដ្ឋាន) គួរតែមានគុណសម្បត្តិដូចមន្ត្រីអាមាត្យ ហើយគួរត្រូវបានចាត់តាំងភារកិច្ចតាមសមត្ថភាពរបស់ពួកគេ។

Sutra 2

कर्मसु चैषां नित्यं परीक्षां कारयेत् चित्तानित्यत्वान्मनुष्यानाम् ॥ कZ_०२.९.०२ ॥

ហើយក្នុងភារកិច្ចរបស់ពួកគេ គាត់គួរឲ្យមានការត្រួតពិនិត្យ/សាកល្បងជានិច្ច ព្រោះចិត្តមនុស្សមិនថេរ។

Sutra 3

अश्वसधर्माणो हि मनुष्या नियुक्ताः कर्मसु विकुर्वते ॥ कZ_०२.९.०३ ॥

ព្រោះមនុស្ស ដូចសេះដែរ ពេលត្រូវបានចាត់តាំងឲ្យធ្វើការងារ តែងមានទំនោរប្រែប្រួល និងប្រព្រឹត្តមិនទៀងទាត់ក្នុងការងាររបស់ខ្លួន។

Sutra 4

तस्मात्कर्तारं करणं देशं कालं कार्यं प्रक्षेपमुदयं चैषु विद्यात् ॥ कZ_०२.९.०४ ॥

ដូច្នេះ ក្នុងករណីទាំងនេះ គួរដឹងអំពី៖ អ្នកប្រតិបត្តិ មធ្យោបាយ ទីកន្លែង ពេលវេលា កិច្ចការ ការបញ្ចូល/ប្រាក់ឧបត្ថម្ភដែលបានផ្តល់ជាមុន និងផលចំណេញដែលកើតឡើង។

Sutra 5

ते यथासंदेशमसंहता अविगृहीताः कर्माणि कुर्युः ॥ कZ_०२.९.०५ ॥

ពួកគេគួរធ្វើកិច្ចការរបស់ខ្លួនតាមសេចក្តីបញ្ជាដូចដែលបានផ្តល់—មិនសហការគ្នាធ្វើជាក្រុម និងមិនធ្វើក្រោមការគាបសង្កត់/ការគ្រប់គ្រងបង្ខំ។

Sutra 6

संहता भक्षयेयुः विगृहीता विनाशयेयुः ॥ कZ_०२.९.०६ ॥

បើរួមគ្នា ពួកគេនឹង «ស៊ី» (កេងប្រវ័ញ្ច); បើឲ្យប្រឆាំងគ្នា ពួកគេនឹងបំផ្លាញ (ការងារ/ការគ្រប់គ្រង)។

Sutra 7

न चानिवेद्य भर्तुः कंचिदारम्भं कुर्युः अन्यत्रापत्प्रतीकारेभ्यः ॥ कZ_०२.९.०७ ॥

ហើយពួកគេមិនគួរចាប់ផ្តើមគម្រោងណាមួយដោយមិនជូនដំណឹងដល់ម្ចាស់ (ព្រះមហាក្សត្រ) ទេ លើកលែងតែវិធានការដើម្បីដោះស្រាយស្ថានការណ៍បន្ទាន់។

Sutra 8

प्रमादस्थानेषु चैषामत्ययं स्थापयेद्दिवसवेतनव्ययद्विगुणम् ॥ कZ_०२.९.०८ ॥

នៅកន្លែងដែលងាយកើតការធ្វេសប្រហែស គាត់គួរដាក់ទណ្ឌកម្មលើពួកគេ ស្មើនឹងពីរដងនៃចំណាយប្រាក់ឈ្នួលប្រចាំថ្ងៃ និងចំណាយផ្សេងៗ។

Sutra 9

यश्चैषां यथादिष्टमर्थं सविशेषं वा करोति स स्थानमानौ लभेत ॥ कZ_०२.९.०९ ॥

អ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ ដែលសម្រេចគោលបំណងតាមដែលបានបញ្ជា ឬសម្រេចដោយមានភាពលេចធ្លោបន្ថែម គួរតែទទួលបានតំណែង និងកិត្តិយស។

Sutra 10

अल्पायतिश्चेन्महाव्ययो भक्षयति ॥ कZ_०२.९.१० ॥

បើប្រាក់ចូលតិច ខណៈដែលចំណាយច្រើន នោះបង្ហាញថា «ការបរិភោគ»—ការលួចយក ឬការហូរចេញ (បាត់បង់)។

Sutra 11

विपर्यये यथायतिव्ययश्च न भक्षयति इत्याचार्याः ॥ कZ_०२.९.११ ॥

ក្នុងករណីផ្ទុយ—ពេលប្រាក់ចូល និងចំណាយសមស្របតាមសមាមាត្រ—គ្រូខ្លះនិយាយថា គាត់មិនលួចយក (មិនកេងបន្លំ) ទេ។

Sutra 12

अपसर्पेणैवोपलभ्येतेति कौटिल्यः ॥ कZ_०२.९.१२ ॥

កៅទីល្យៈ និយាយថា៖ វាត្រូវបានរកឃើញតែដោយការត្រួតពិនិត្យលាក់លៀម (ការស៊ើបអង្កេតសម្ងាត់) ប៉ុណ្ណោះ។

Sutra 13

यः समुदयं परिहापयति स राजार्थं भक्षयति ॥ कZ_०२.९.१३ ॥

អ្នកណាដែលបង្កឲ្យចំណូលរដ្ឋ (samudaya) ខ្វះខាត គឺជាការបរិភោគធនធានរបស់ព្រះមហាក្សត្រ (មូលនិធិសាធារណៈ) ដោយពិត។

Sutra 14

स चेदज्ञानादिभिः परिहापयति तदेनं यथागुणं दापयेत् ॥ कZ_०२.९.१४ ॥

បើគាត់បង្កឲ្យមានការខ្វះខាតដោយសារអវិជ្ជា និងហេតុដូចៗគ្នា គាត់ត្រូវឲ្យសងសំណងតាមសមស្របនឹងកម្រិតកំហុស/សមត្ថភាពរបស់គាត់ (យថាគុណ)។

Sutra 15

यः समुदयं द्विगुणमुद्भावयति स जनपदं भक्षयति ॥ कZ_०२.९.१५ ॥

អ្នកណាដែលបង្កើនការទាមទារចំណូលឲ្យទ្វេដងដោយចេតនា គឺស្មើនឹងកំពុងបរិភោគ/បំផ្លាញជនបទ និងប្រជាជន (janapada) ដោយការបង្ខិតបង្ខំ។

Sutra 16

स चेद् राजार्थमुपनयत्यल्पापराधे वारयितव्यः महति यथापराधं दण्डयितव्यः ॥ कZ_०२.९.१६ ॥

បើគាត់យក (ការប្រមូលលើស) នោះបញ្ចូលទៅក្នុងគណនីរបស់ព្រះមហាក្សត្រ នោះក្នុងករណីកំហុសតិច ត្រូវទប់ស្កាត់/ព្រមាន; ក្នុងករណីធ្ងន់ ត្រូវផ្តន្ទាទោសតាមសមស្របនឹងកំហុស។

Sutra 17

यः समुदयं व्ययमुपनयति स पुरुषकर्माणि भक्षयति ॥ कZ_०२.९.१७ ॥

អ្នកណាដែលយកចំណូលទៅកត់ជាចំណាយ គឺស្មើនឹងកំពុងបរិភោគ/លួចយកការងារ និងសេវាកម្មរបស់បុគ្គលិក—ន័យថាក្លែងបន្លំគណនីដើម្បីបង្វែរ​តម្លៃដែលកើតពីកម្លាំងពលកម្ម។

Sutra 18

स कर्मदिवसद्रव्यमूल्यपुरुषवेतनापहारेषु यथापराधं दण्डयितव्यः ॥ कZ_०२.९.१८ ॥

ចំពោះការលួចក្នុងរឿងថ្ងៃធ្វើការ ទំនិញ តម្លៃ/ការវាយតម្លៃ និងប្រាក់ឈ្នួលបុគ្គលិក ត្រូវផ្តន្ទាទោសតាមសមស្របនឹងកំហុស។

Sutra 19

तस्मादस्य यो यस्मिन्नधिकरणे शासनस्थः स तस्य कर्मणो याथातथ्यमायव्ययौ च व्याससमासाभ्यामाचक्षीत ॥ कZ_०२.९.१९ ॥

ដូច្នេះ អ្នកអធិការដែលត្រូវបានតាំងនៅលើនាយកដ្ឋានណាមួយ គួររាយការណ៍ការងាររបស់ការិយាល័យនោះឲ្យត្រឹមត្រូវតាមការពិត ហើយរាយការណ៍ចំណូល និងចំណាយរបស់វា ទាំងជាលម្អិត និងជាសង្ខេប។

Sutra 20

मूलहरतादात्विककदर्यांश्च प्रतिषेधयेत् ॥ कZ_०२.९.२० ॥

គាត់គួរទប់ស្កាត់ និងហាមឃាត់ «អ្នកលួចយកដើមទុន» (mūlahara) «អ្នកឆក់យកភ្លាមៗ» (tādātvika) និង «អ្នកកេងប្រវ័ញ្ចតូចចិត្ត/កំណាញ់» (kadarya)។

Sutra 21

यः पितृपैतामहमर्थमन्यायेन भक्षयति स मूलहरः ॥ कZ_०२.९.२१ ॥

អ្នកណាដែលបរិភោគ/ចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌ ឬទ្រព្យបុព្វបុរស ដោយអយុត្តិធម៌ នោះគេហៅថា «អ្នកលួចយកដើមទុន» (mūlahara)។

Sutra 22

यो यद् यदुत्पद्यते तत्तद्भक्षयति स तादात्विकः ॥ कZ_०२.९.२२ ॥

អ្នកណាដែលបរិភោគ/កេងយកអ្វីៗដែលផលិតឡើងរាល់ពេលដែលវាកើតមាន នោះគេហៅថា «អ្នកឆក់យកភ្លាមៗ» (tādātvika)។

Sutra 23

यो भृत्यात्मपीडाभ्यामुपचिनोत्यर्थं स कदर्यः ॥ कZ_०२.९.२३ ॥

អ្នកណាដែលប្រមូលទ្រព្យដោយបៀតបៀនអ្នកក្រោមបង្គាប់ និងដោយបៀតបៀនខ្លួនឯង (ការរក្សាទុកយ៉ាងកំណាញ់) អ្នកនោះហៅថា «កដារយ» (kadarya) គឺជាមនុស្សកំណាញ់ដែលអាកប្បកិរិយាបង្កគ្រោះថ្នាក់។

Sutra 24

स पक्षवांश्चेदनादेयः विपर्यये पर्यादातव्यः ॥ कZ_०२.९.२४ ॥

បើគាត់មានក្រុមគាំទ្រ មិនគួរចាត់វិធានការប្រឆាំងគាត់ដោយបើកចំហទេ; បើផ្ទុយទៅវិញ គួរបង្ខំឲ្យគាត់សង/បញ្ចេញទ្រព្យវិញតាមវិធានការទាមទារយកមកវិញ។

Sutra 25

यो महत्यर्थसमुदये स्थितः कदर्यः सम्निधत्तेऽवनिधत्तेऽवस्रावयति वा सम्निधत्ते स्ववेश्मनि अवनिधत्ते पौरजानपदेषु अवस्रावयति परविषये तस्य सत्त्री मन्त्रिमित्रभृत्यबन्धुपक्षमागतिं गतिं च द्रव्याणामुपलभेत ॥ कZ_०२.९.२५ ॥

មនុស្សកំណាញ់ម្នាក់ដែលស្ថិតនៅក្នុងចំណូលធំៗ នឹងធ្វើមួយក្នុងចំណោមនេះ៖ ស្តុកទុក បញ្ចុះលាក់ ឬបង្ហូរចេញ។ គាត់ស្តុកទុកនៅផ្ទះខ្លួន លាក់ក្នុងចំណោមប្រជាជនទីក្រុង និងជនបទ ឬផ្ទេរទៅដែនដីផ្សេង។ អ្នកស៊ើបការណ៍សម្ងាត់គួរតែស្វែងយល់អំពីបណ្ដាញរបស់គាត់—មន្ត្រី មិត្ត ភារកិច្ច/អ្នកបម្រើ សាច់ញាតិ និងក្រុម—ហើយតាមដានផ្លូវចូល និងផ្លូវចេញនៃទ្រព្យសម្បត្តិ។

Sutra 26

यश्चास्य परविषये संचारं कुर्यात्तमनुप्रविश्य मन्त्रं विद्यात् ॥ कZ_०२.९.२६ ॥

ហើយអ្នកណាដែលគ្រប់គ្រងការធ្វើដំណើរ/ចលនារបស់គាត់នៅក្នុងដែនដីផ្សេង—ដោយចូលជ្រៀតចូលទៅកាន់មនុស្សនោះ គួរតែដឹងផែនការ (ការរៀបចំសម្ងាត់)។

Sutra 27

सुविदिते शत्रुशासनापदेशेनैनं घातयेत् ॥ कZ_०२.९.२७ ॥

ពេលដែលរឿងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ហើយ គួរបំផ្លាញ/សម្លាប់គាត់ ដោយយកលេសថា កំពុងអនុវត្តតាមបញ្ជារបស់សត្រូវ។

Sutra 28

तस्मादस्याध्यक्षाः संख्यायकलेखकरूपदर्शकनीवीग्राहकोत्तराध्यक्षसखाः कर्मणि कुर्युः ॥ कZ_०२.९.२८ ॥

ដូច្នេះ គួររៀបចំឲ្យមានមនុស្សត្រួតពិនិត្យជុំវិញគាត់ក្នុងការងារប្រតិបត្តិ—អ្នកគណនេយ្យ អ្នកសរសេរ អ្នកត្រួតពិនិត្យ (ទំនិញ/កាក់) អ្នកទទួលប្រាក់កក់/វត្ថុបញ្ចាំ អធិការជាន់ខ្ពស់ និង “មិត្ត” (អ្នកស្និទ្ធដែលដាក់បញ្ចូល)។

Sutra 29

उत्तराध्यक्षा हस्त्यश्वरथारोहाः ॥ कZ_०२.९.२९ ॥

អ្នកត្រួតពិនិត្យជាន់ខ្ពស់គួរតែជាកងជិះ—អ្នកជិះដំរី សេះ និងរទេះ។

Sutra 30

तेषामन्तेवासिनः शिल्पशौचयुक्ताः संख्यायकादीनामपसर्पाः ॥ कZ_०२.९.३० ॥

សិស្សបម្រើរបស់ពួកគេ—មានជំនាញ និងមានភាពស្អាតសុចរិតដែលបានបញ្ជាក់—គួរធ្វើជាអ្នកសង្កេតការណ៍សម្ងាត់លើអ្នកគណនេយ្យ និងអ្នកដទៃទៀតដូចគ្នា។

Sutra 31

बहुमुख्यमनित्यं चाधिकरणं स्थापयेत् ॥ कZ_०२.९.३१ ॥

គួរតែបង្កើតការិយាល័យ/ក្រុមប្រឹក្សាដែលមានមនុស្សច្រើន (រួមគ្នាដឹកនាំ) ហើយមិនអចិន្ត្រៃយ៍ (ប្តូរវេន/បណ្តោះអាសន្ន)។

Sutra 32

यथा ह्यनास्वादयितुं न शक्यं जिह्वातलस्थं मधु वा विषं वा ॥ कZ_०२.९.३२अब् ॥

ដូចដែលមិនអាចមិនលក់រសជាតិអ្វីដែលស្ថិតលើផ្ទៃអណ្តាតបាន—ទោះជាទឹកឃ្មុំ ឬពុលក៏ដោយ—ដូច្នេះដែរ (មន្ត្រីដែលកាន់កាប់ទ្រព្យសាធារណៈតែងតែត្រូវល្បួងឲ្យយកចំណែក)។

Sutra 33

युक्तास्तथा कार्यविधौ नियुक्ता ज्ञातुं न शक्या धनमाददानाः ॥ कZ_०२.९.३३च्द् ॥

ដូច្នេះដែរ មន្ត្រីដែលត្រូវបានចាត់តាំង និងរវល់ក្នុងនីតិវិធីការងារ មិនងាយត្រូវបានរកឃើញ ខណៈពេលកំពុងយកលុយ។

Sutra 34

न तु प्रच्छन्नभावानां युक्तानां चरतां गतिः ॥ कZ_०२.९.३४च्द् ॥

ប៉ុន្តែមិនអាចដឹងបាននូវដំណើររបស់អ្នកដែលត្រូវបានប្រើការងារ ដែលដើរទៅមកដោយចេតនាលាក់លៀមទេ។

Sutra 35

यथा न भक्षयन्त्यर्थं भक्षितं निर्वमन्ति वा ॥ कZ_०२.९.३५च्द् ॥

ដើម្បីឲ្យពួកគេមិន «ស៊ី» ចំណូលរដ្ឋ ហើយក៏មិន «ក្អួត» ត្រឡប់អ្វីដែលបានស៊ីរួច (មានន័យថា លាក់បាំង ឬកែច្នៃការសងត្រឡប់បន្ទាប់ពីការលួចយក)។

Sutra 36

नित्याधिकाराः कार्यास्ते राज्ञः प्रियहिते रताः ॥ कZ_०२.९.३६च्द् ॥

គួរត្រូវរក្សាទុកឲ្យកាន់តំណែងជាបន្តបន្ទាប់—អ្នកដែលខិតខំដើម្បីសេចក្តីសុខសាន្តរបស់ព្រះមហាក្សត្រ និងអ្វីដែលមានប្រយោជន៍ (មិនមែនតែអ្វីដែលគាប់ព្រះហឫទ័យប៉ុណ្ណោះ)។