Adhyaya 18
ជំពូក 2.18 បម្លែងឃ្លាំងអាវុធឲ្យក្លាយជាប្រព័ន្ធផលិត និងថែរក្សាដែលអាចត្រួតពិនិត្យបាន ដើម្បីឲ្យទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋរបស់ព្រះមហាក្សត្រប្រែក្លាយជាអំណាចបង្ខំបានយ៉ាងទៀងទាត់។ អាវុធត្រូវបានគ្រប់គ្រង មិនមែនត្រឹមតែផលិតទេ៖ ការបែងចែកប្រភេទជួយការទិញចូល ការរាប់ស្តុក និងការត្រួតពិនិត្យ។ កម្លាំងពលកម្ម និងប្រាក់ឈ្នួលកំណត់តាមពេលវេលា និងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់តាមលទ្ធផល ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលួចបន្លំ និងធានាគុណភាពស្មើគ្នា។ អាវុធខូចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបន្ទុកយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលបំផ្លាញការទប់ស្កាត់ និងអញ្ជើញអំពើពុករលួយ។ ការផ្ទុកគឺជាសន្តិសុខបង្ការ៖ បង្វិល/ផ្លាស់ទីស្តុក បើកខ្យល់ និងយកទៅហាលថ្ងៃ ហើយរៀបចំទីតាំងតាមភាពងាយរងគ្រោះចំពោះកម្ដៅ សំណើម និងដង្កូវ។ លទ្ធផល៖ ភាពត្រៀមខ្ពស់ ការខូចខាត/លេចធ្លាយតិច និងភាពជឿទុកចិត្តនៃអំណាចបង្ខំកាន់តែរឹងមាំ—មូលដ្ឋានអនុវត្តនៃអធិបតេយ្យភាព។
Sutras
Sutra 1
कृतकर्मप्रमाणकालवेतनफलनिष्पत्तिभिः कारयेत्स्वभूमिषु च स्थापयेत् ॥ कZ_०२.१८.०१ ॥
គាត់ត្រូវឲ្យអនុវត្តការងារដោយមានកំណត់ត្រាអំពី៖ ការងារដែលបានបញ្ចប់ បរិមាណ/វិមាត្រ ពេលវេលា ប្រាក់ឈ្នួល និងលទ្ធផលចុងក្រោយ; ហើយត្រូវដាក់ (កម្មករ/ប្រតិបត្តិការ) លើដីរដ្ឋ។
Sutra 2
स्थानपरिवर्तनमातपप्रवातप्रदानं च बहुशः कुर्यात् ॥ कZ_०२.१८.०२ ॥
គាត់គួរផ្លាស់ប្តូរទីតាំង (នៃការផ្ទុក) ញឹកញាប់ ហើយផ្តល់ពន្លឺថ្ងៃ និងខ្យល់ចេញចូល។
Sutra 3
ऊष्मोपस्नेहक्रिमिभिरुपहन्यमानमन्यथा स्थापयेत् ॥ कZ_०२.१८.०३ ॥
បើវាត្រូវបានបំផ្លាញដោយកំដៅ សំណើម/ខ្លាញ់ ឬដង្កូវ គាត់គួរផ្ទុកវាផ្សេងទៀត (គឺប្តូរវិធី ឬទីកន្លែងរក្សាទុក)។
Sutra 4
जातिरूपलक्षणप्रमाणागममूल्यनिक्षेपैश्चोपलभेत ॥ कZ_०२.१८.०४ ॥
គាត់ត្រូវពិនិត្យ/កំណត់ទំនិញតាមប្រភេទ/ចំណាត់ថ្នាក់ រូបរាង សញ្ញាសម្គាល់ លំនាំវាស់/បរិមាណ ប្រភពនៃការទទួលបាន តម្លៃ និងការដាក់បញ្ចូលជាបញ្ញើ/កំណត់ត្រាចូល។
Sutra 5
सर्वतोभद्रजामदग्न्यबहुमुखविश्वासघातिसंघाटीयानकपर्जन्यकबाहूर्ध्वबाह्वर्धबाहूनि स्थितयन्त्राणि ॥ कZ_०२.१८.०५ ॥
យន្តថេរ (ដាក់ជាប់ទីតាំង) មាន៖ sarvatobhadra, jāmadagnya, abahumukha, viśvāsaghāti, saṃghāṭī, yānaka, parjanyaka, bāhūrdhva, bāhva និង ardhabāhu។
Sutra 6
पाञ्चालिकदेवदण्डसूकरिकामुसलयष्टिहस्तिवारकतालवृन्तमुद्गरगदास्पृक्तलाकुद्दालास्फाटिमोत्पाटिमोद्घाटिमशतघ्नित्रिशूलचक्राणि चलयन्त्राणि ॥ कZ_०२.१८.०६ ॥
យន្តចល័ត មាន៖ pāñcālika, devadaṇḍa, sūkarikā, musala, yaṣṭi, hastivāraka, tālavṛnta, mudgara, gadā, spṛktalā, kuddālā, sphāṭim, otpāṭim, odghāṭim, aśataghnī, triśūla និង cakra។
Sutra 7
शक्तिप्रासकुन्तहाटकभिण्डिपालशूलतोमरवराहकर्णकणयकर्पणत्रासिकादीनि च हुलमुखानि ॥ कZ_०२.१८.०७ ॥
ហើយអាវុធប្រភេទ hulamukha រួមមាន៖ śakti, prāsa, kunta, hāṭaka, bhiṇḍipāla, śūla, tomara, varāhakarṇa, kaṇaya, karpaṇa, trāsikā និងផ្សេងៗទៀត។
Sutra 8
तालचापदारवशार्ङ्गाणि कार्मुककोदण्डद्रूणा धनूंषि ॥ कZ_०२.१८.०८ ॥
ធ្នូមានប្រភេទដូចតទៅ៖ ធ្វើពីតាល (ដើមត្នោត) ពីឈើចាប (cāpa-wood) ពីឈើ (dārava) ប្រភេទសារង្គ (śārṅga-type) ហើយក៏មានប្រភេទដែលហៅថា ការមុក (kārmuka) កោដណ្ឌ (kodaṇḍa) និង ទ្រូណ (drūṇa)។
Sutra 9
मूर्वार्कशनगवेधुवेणुस्नायूनि ज्याः ॥ कZ_०२.१८.०९ ॥
ខ្សែធ្នូ (jyāḥ) ត្រូវបានធ្វើពី មួរវា (mūrva), អរក (arka), សណា (śana), គវេធុ (gavedhu), ឫស្សី (bamboo) និងសរសៃសាច់ (sinew)។
Sutra 10
वेणुशरशलाकादण्डासननाराचाश्चेषवः ॥ कZ_०२.१८.१० ॥
អាវុធបាញ់/គ្រាប់បាញ់ (iṣavaḥ) រួមមាន ព្រួញឫស្សី, ព្រួញដើមកន្ទុយ/ដើមឈើស្ដើង (reed/shafted), ដាវតូចរាងដុំដែក (peg-like darts), ដងឈើ/ដងដំបង (staff-shafts) និងព្រួញចុងដែក (nārāca)។
Sutra 11
तेषां मुखानि छेदनभेदनताडनान्यायसास्थिदारवाणि ॥ कZ_०२.१८.११ ॥
ចុង/មុខរបស់វា សម្រាប់កាត់ ចោះ និងវាយ; ហើយធ្វើពី ដែក ឆ្អឹង ឬឈើ។
Sutra 12
निस्त्रिंशमण्डलाग्रासियष्टयः खड्गाः ॥ कZ_०२.१८.१२ ॥
ដាវ (khaḍgāḥ) រួមមាន ប្រភេទ nistriṃśa, maṇḍalāgra, asi និង yaṣṭi។
Sutra 13
खड्गमहिषवारणविषाणदारुवेणुमूलानि त्सरवः ॥ कZ_०२.१८.१३ ॥
ស្រោម/សំបកដាវ (tsaravaḥ) ត្រូវបានធ្វើពី គ្រឿងបំពាក់ដាវ, ស្នែងក្របី, ភ្លុកដំរី, ឈើ និងឫស្សីឫស (bamboo-root)។
Sutra 14
परशुकुठारपट्टसखनित्रकुद्दालक्रकचकाण्डच्छेदनाः क्षुरकल्पाः ॥ कZ_०२.१८.१४ ॥
អាវុធប្រភេទ «កាំបិត/មុតដូចកាំបិតកោរ» (kṣurakalpāḥ) រួមមាន៖ ពូថៅ (paraśu), ពូថៅតូច (kuṭhāra), កាំបិតកាប់/កាំបិតបន្ទះ (paṭṭasa), ចប/ចបជីក (khanitra), ចបកាប់ដី (kuddāla), កាំបិតកោងកាប់ស្មៅ (kraka), រណារ (caka), និងឧបករណ៍កាត់មែកឈើ (kāṇḍacchedana)។
Sutra 15
यन्त्रगोष्पणमुष्टिपाषाणरोचनीदृषदश्चाश्मायुधानि ॥ कZ_०२.१८.१५ ॥
អាវុធថ្ម (aśmāyudhāni) រួមមាន៖ ថ្មបាញ់ដោយយន្ត, ថ្មស្លីង, ថ្មកាន់ក្នុងកណ្ដាប់ដៃ, និងថ្មរាប/ដូចថ្មលាបមុត ដែលប្រើជាគ្រាប់បាញ់។
Sutra 16
लोहजालिकापट्टकवचसूत्रकङ्कटशिंशुमारकखड्गिधेनुकहस्तिगोचर्मखुरशृङ्गसंघातं वर्माणि ॥ कZ_०२.१८.१६ ॥
គ្រឿងសឹក (varmāṇi) រួមមាន៖ សំណាញ់ដែក, សឹកបន្ទះជាន់ៗ/បិទជាប់ជាស្រទាប់, សឹកដេរ/ចងដោយខ្សែ, និងសម្លៀកបំពាក់សឹកធ្វើពីស្បែកសត្វ—ដូចជា ក្រពើ (śiṃśumāra), រមាស (khaḍgī), គោ (dhenukā), និងស្បែកដំរី—ព្រមទាំងសឹកដែលផ្សំពីបំណែកក្រចក និងស្នែង។
Sutra 17
शिरस्त्राणकण्ठत्राणकूर्पासकञ्चुकवारवाणपट्टनागोदरिकाः पेटीचर्महस्तिकर्णतालमूलधमनिकाकपाटकिटिकाप्रतिहतबलाहकान्ताश्चावरणाणि ॥ कZ_०२.१८.१७ ॥
គ្រឿងការពារ/គម្របការពារ (āvaraṇāṇi) រួមមាន៖ មួកសឹកការពារក្បាល, ការពារក, សឹកទ្រូង/អាវសឹកដៃ, អាវវែង, និងការរុំ/បន្ទះប៉ាដការពារផ្សេងៗ—ដូចជា ស្រោមស្បែក, ស្បែកត្រចៀកដំរី, គម្របធ្វើពីសរសៃឫសដូង, ថង់ប្លាសដឺរ/ថង់ស្បែក, និងបន្ទះការពារដែលបានពង្រឹង។
Sutra 18
हस्तिरथवाजिनां योग्याभाण्डमालंकारिकं सम्नाहकल्पनाश्चोपकरणानि ॥ कZ_०२.१८.१८ ॥
[គាត់ត្រូវត្រួតពិនិត្យ] ឧបករណ៍សមស្រប ស្តុក/សម្ភារៈ គ្រឿងអលង្ការ ការរៀបចំខ្សែសេះ/ខ្សែចង (harnessing) និងឧបករណ៍ជំនួយ សម្រាប់ដំរី រទេះ និងសេះ។
Sutra 19
ऐन्द्रजालिकमौपनिषदिकं च कर्म ॥ कZ_०२.१८.१९ ॥
ហើយ [គាត់ត្រូវត្រួតពិនិត្យ] ប្រតិបត្តិការនៃ aindrajālika (វិធីសាស្ត្រល្បិច/បង្កើតភាពលួចលាក់) ព្រមទាំងនីតិវិធី aupaniṣadika (អេសូទេរិក/បច្ចេកទេសពិធីសាសនា) ផងដែរ។
Sutra 20
क्षयव्ययौ च जानीयात्कुप्यानामायुधेश्वरः ॥ कZ_०२.१८.२०च्द् ॥
អធិការក្លាំងអាវុធ ត្រូវកំណត់ផងដែរ នូវការខាតបង់/ការរលួយ និងការចំណាយ នៃស្តុកចល័ត (kupyāni)។
Frequently Asked Questions
Higher public safety and stability through reliable defense readiness, fewer accidents from degraded weapons, reduced fiscal leakage via standardized procurement, and sustained deterrence that prevents raids and disorder.
While this unit does not state a numeric fine, Arthashāstric practice implies graded daṇḍa: restitution for loss (damage/spoilage), fines for negligence and misreporting (nikṣepa/inventory fraud), and dismissal or harsher punishment if corruption endangers state security.