Adhyaya 51: Recollection of the Dharaṇī-vrata and the Agastya–Bhadrāśva Dialogue on Liberation

Verse 1

श्रीवराह उवाच । श्रुत्वा दुर्वाससो वाक्यं धरणीव्रतमुत्तमम् । ययौ सत्यतपाः सद्यो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ॥ ५१.१ ॥

聖なるヴァラーハは言った。ドゥルヴァーサスの語る、最上の誓戒「ダーラニー・ヴラタ」を聞くや、サティヤタパーはただちにヒマヴァト（ヒマラヤ）の最も勝れた近辺へ赴いた。

Verse 2

पुष्पभद्रा नदी यत्र शिला चित्रशिला तथा । वटो भद्रवटो यत्र तत्र तस्याश्रमो बभौ । तत्रोपरि महत्तस्य चरितं सम्भविष्यति ॥ ५१.२ ॥

プシュパバドラ―河のあるところ、またシラーおよびチトラシラーと呼ばれる岩のあるところ、さらにバドラヴァタと名づけられたバニヤン樹の立つところ—そこに彼のアーシュラマが成った。その地において、彼の行いに関する大いなる物語が成就するであろう。

Verse 3

धरण्युवाच । बहुकल्पसहस्राणि व्रतस्यास्य सनातन । मया कृतस्य तपस्तन्मया विस्मृतं प्रभो ॥ ५१.३ ॥

大地（ダーラー）は言った。「おお永遠なる御方よ、幾千のカルパにわたり、この古来の誓戒に関して私が修した苦行は、私自身によって忘れ去られてしまいました。主よ。」

Verse 4

इदानीं त्वत्प्रसादेन स्मरणं प्राक्तनं मम । जातं जातिस्मरा चास्मि विषोका परमेश्वर ॥ ५१.४ ॥

いま、あなたの御恩寵によって、わたしの前世の記憶がよみがえりました。わたしは過去の生を憶える者となり、憂いを離れました。至上の主よ。

Verse 5

यदि नाम परं देव कौतुकं हृदि वर्तते । अगस्त्यः पुनरागत्य भद्राश्वस्य निवेशनम् । यच्चकार स राजा च तन्ममाचक्ष्व भूधर ॥ ५१.५ ॥

もしまことに、至上の神よ、あなたの御心に好奇が宿るなら――大地を支える御方よ、アガスティヤがバドラ―シュヴァの住まいへ帰ってから何をなしたか、またその王が何をなしたかを、わたしにお告げください。

Verse 6

श्रीवराह उवाच । प्रत्यागतं ऋषिं दृष्ट्वा भद्राश्वः श्वेतवाहनः । वरासनगतं दृष्ट्वा कृत्वा पूजां विशेषतः । अपृच्छन् मोक्षधर्माख्यं प्रश्नं सकलधारिणि ॥ ५१.६ ॥

聖なるヴァラーハは言った。帰還したリシを見て、白き乗り物を持つバドラ―シュヴァは、彼が勝れた座に坐しているのを見た。特別の礼拝を捧げたのち、万有を支える御方よ、「モークシャ・ダルマ」すなわち解脱に関するダルマと呼ばれる問いを発した。

Verse 7

भद्राश्व उवाच । भगवन् कर्मणा केन छिद्यते भवसंसृतिः । किं वा कृत्वा न शोचन्ति मूर्तामूर्तोपपत्तिषु ॥ ५१.७ ॥

バドラ―シュヴァは言った。「尊き御方よ、いかなる行為によってサンサーラ（生死流転）は断たれるのでしょうか。あるいは何をなせば、顕現の身と非顕現の身との生起の中にあっても、衆生は嘆かずにいられるのでしょうか。」

Verse 8

अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् कथां दिव्यां दूरासन्नव्यवस्थिताम् । दृश्यादृश्यविभागोत्थां समाहितमना नृप ॥ ५१.८ ॥

アガスティヤは言った。「王よ、聞きなさい。遠きにも近きにも位する、神聖なる物語を。それは見えるものと見えぬものとの区別より生じたものだ。心をよく統一して聴くがよい、統治者よ。」

Verse 9

नाहो न रात्रिर्न दिशोऽदिशश्च न द्यौर्न देवा न दिनं न सूर्यः । तस्मिन् काले पशुपालेति राजा स पालयामास पशूननेकान् ॥ ५१.९ ॥

昼も夜もなく、方角も方角の間もなく、天も神々もなく、昼の時も太陽もなかった。その時、パシュパーラ（Paśupāla）という王が、多くの獣の群れを守護していた。

Verse 10

तान् पालयन् स कदाचिद् दिदृक्षुः पूर्वं समुद्रं च जगाम तूर्णम् । अनन्तपारस्य महोदधेस्तु तीरे वनं तत्र वसन्ति सर्पाः ॥ ५१.१० ॥

それらを守りつつ、ある時、東の海を見たいと願って、王は急ぎそこへ赴いた。彼岸の果てなき大海の岸辺に一つの森があり、そこには蛇たちが住んでいる。

Verse 11

अष्टौ द्रुमाः कामवहा नदी च तुर्यक् चोर्ध्वं बभ्रमुस्तत्र चान्ये । पञ्च प्रधानाः पुरुषास्तथैकां स्त्रियं बिभ्रते तेजसा दीप्यमानाम् ॥ ५१.११ ॥

そこでは、願いを運ぶ八本の樹と一つの川があり、「第四のあり方」で動く生類と、さらに上方へ動く者たちが彷徨っていた。また五つの主要なるプルシャ（Puruṣa）が、テージャスの光に燃え輝くただ一人の女を支えていた。

Verse 12

सा अपि स्त्री स्वे वक्षसि धारयन्ती सहस्रसूर्यप्रतिमं विशालम् । तस्याधरस्त्रिर्विकारस्त्रिवर्ण-स्तं राजानं पश्य परिभ्रमन्तम् ॥ ५१.१२ ॥

その女もまた、自らの胸に、千の太陽に比すべき広大なるものを抱えていた。下唇が三重に変化し、三重の色を帯びたまま彷徨うその王を見よ。

Verse 13

तूष्णीम्भूता मृतकल्पा इवासन् नृपोऽप्यसौ तद्वनं संविवेश । तस्मिन् प्रविष्टे सर्व एते विविशु-र्भयादैक्यं गतवन्तः क्षणेन ॥ ५१.१३ ॥

彼らは沈黙し、まるで死せるがごとくであった。王もまたその森へと入った。王が入るや、彼らも皆入っていった—恐れのゆえに、たちまち一つとなって行動した。

Verse 14

तैः सर्पैः स नृपो दुर्विनीतैः संवेष्टितो दस्युभिश्चिन्तयानः । कथं चैतेन भविष्यन्ति येन कथं चैते संसृताः सम्भवेयुः ॥ ५१.१४ ॥

無軌道な蛇どもと盗賊に取り巻かれた王は、憂いをもって思索しつつ言った。「彼によって、この者たちはいかにして生き延びるのか。輪廻（サンサーラ）に絡め取られた者たちは、いかにして吉き結末に至るのか。」

Verse 15

एवं राज्ञश्चिन्तयतस्त्रिवर्णः पुरुषः परः । श्वेतं रक्तं तथा कृष्णं त्रिवर्णं धारयन्नरः ॥ ५१.१५ ॥

王がそのように思索していると、三つの色相を具えた超越のプルシャが現れた。白・赤・そして黒の三色を帯びる人であった。

Verse 16

सा संज्ञां कृतवान् मह्यमपरोऽथ क्व यास्यसि । एवं तस्य ब्रुवाणस्य महन्नाम व्यजायत ॥ ५१.१६ ॥

「彼女は私に名を与えた。だが今、もう一方はどこへ行くのか。」そのように語るとき、偉大なる名が顕現した。

Verse 17

तेनापि राजा संवृतः स बुध्यस्वेति चाब्रवीत् । एवमुक्ते ततः स्त्री तु तं राजानं रुरोध ह ॥ ५१.१७ ॥

それによって王は制止され、彼は「よく覚知し、明らかに理解せよ」と言った。そう告げられると、その女はまことに王を引き留めた。

Verse 18

मायाततं तं मा भैष्ट ततोऽन्यः पुरुषो नृपम् । संवेष्ट्य स्थितवान् वीरस्ततः सर्वेश्वरेश्वरः ॥ ५१.१८ ॥

「マーヤー（幻力）によって広げられたものを恐れるな。」すると別の人格者が現れた。勇猛なる主、万主の主が、王を取り囲んで守護しつつそこに立った。

Verse 19

ततोऽन्ये पञ्च पुरुषा आगत्य नृपसत्तमम् । संविष्ट्य संस्थिताः सर्वे ततो राजा विरोधितः ॥ ५१.१९ ॥

その後、さらに五人の男が最勝の王のもとへ来た。彼らは入り、座を占め、皆が共に立ち並んだ—それゆえ王は विरोध（反対・抵抗）を受けた。

Verse 20

रुद्धे राजनि ते सर्वे एकीभूतास्तु दस्यवः । मथितुं शस्त्रमादाय लीना अन्योन्यं ततो भयात् ॥ ५१.२० ॥

王が抑えられると、かの盗賊たちは皆ひとつに結束した。打ちかかろうと武器を取りながらも、恐れのゆえに互いの中へ紛れ込み、身を隠した。

Verse 21

तैर्लीनैर्नृपतेर्वेश्म बभौ परमशोभनम् । अन्येषामपि पापानां कोटिः साग्राभवन्नृप ॥ ५१.२१ ॥

それら（罪）が溶け去ると、王の宮殿はこの上なく輝き美しくなった。さらに、王よ、他の罪も一コーティ（koṭi）に及ぶほどでさえ、残りごと滅し尽くされた。

Verse 22

गृहे भूसलिलं वह्निः सुखशीतश्च मारुतः । सावकाशानि शुभ्राणि पञ्चैकॊनगुणानि च ॥ ५१.२२ ॥

家の内には、地と水、火、そして快く涼しい風がある。さらに、アーカーシャ（ākāśa・虚空）に関わる、吉祥で清浄な空間がある—かくして性質は五つと数えられ、また「一つ少ない」数え方も述べられる。

Verse 23

एकैव तेषां सुचिरं संवेष्ट्यासज्यसंस्थिता । एवं स पशुपालोऽसौ कृतवानञ्जसा नृप ॥ ५१.२३ ॥

ただ彼女ひとりが、久しくそれらに密着してまとわりつき、結びついたままであった。かくしてその牛飼いは、王よ、たやすくそれを成し遂げた。

Verse 24

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा रूपं च नृपतेर्मृधे । त्रिवर्णः पुरुषो राजन्नब्रवीद्राजसत्तमम् ॥ ५१.२४ ॥

その敏捷さと、戦場における王の御姿とを見て、三色の相を帯びた पुरुषが、王よ、諸王のうち最も勝れた王に向かって語った。

Verse 25

त्वत्पुत्रोऽस्मि महाराज ब्रूहि किं करवाणि ते । अस्माभिर्बन्धुमिच्छद्भिर्भवन्तं निश्चयः कृतः ॥ ५१.२५ ॥

「大王よ、私はあなたの御子であります。仰せください、何をいたしましょうか。親族を求める我らは、あなたを選ぶと決したのです。」

Verse 26

यदि नाम कृताः सर्वे वयं देव पराजिताः । एवमेव शरीरेषु लीनास्तिष्ठाम पार्थिव ॥ ५१.२६ ॥

「たとえ、神よ、我らが皆すでに屈せられていようとも、それでよい。王よ、我らはそのまま諸々の身体のうちに溶け入り、留まるであろう。」

Verse 27

मर्य्येके तव पुत्रत्वं गते सर्वेषु सम्भवः । एवमुक्तस्ततो राजा तं नरं पुनरब्रवीत् ॥ ५१.२७ ॥

「まことに、ある者はあなたの子たる位を得た。しかもそれが万に行き渡り過ぎ去ると、また再生の可能性がある。」そう告げられて、王はその男に再び語りかけた。

Verse 28

पुत्रो भवति मे कर्त्ता अन्येषामपि सत्तम । युष्मत्सुखैर्नरैर्भावैर्नाहं लिप्ये कदाचन ॥ ५१.२८ ॥

「我が子は行為の担い手となり、他者のためにも働く、最勝の者よ。されど我は、汝らの快楽より起こる人間の性向と境遇によって、いかなる時も汚されることはない。」

Verse 29

एवमुक्त्वा स नृपतिस्तमात्मजमथाकरॊत् । तैर्विमुक्तः स्वयं तेषां मध्ये स विरराम ह ॥ ५१.२९ ॥

かく語り終えると、その王は自らの子に心を向けた。彼らに解き放たれ、王はそのただ中に安らかに憩った。