Adhyaya 41: Rite of the Varāha Dvādaśī Vow and an Exemplary Narrative on Expiation for Brahmin-Slaying

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवं माघे सिते पक्षे द्वादशीं धरणीभृतः । वराहस्य शृणुष्वाद्यां मुने परमधार्मिक ॥ ४१.१ ॥

ドゥルヴァーサは言った。「かくしてマーガ月の白分（明半）において、聞け――最上のダルマを具えた聖仙よ――大地を担うヴァラーハのドヴァーダシー斎戒の次第を。」

Verse 2

प्रागुक्तेन विधानेन सङ्कल्पस्नानमेव च । कृत्वा देवं समभ्यर्च्य एकादश्यां विचक्षणः ॥ ४१.२ ॥

先に説かれた作法に従い、サンカルパ（誓願）を伴う沐浴を行い、さらに神格を正しく礼拝したのち、識別ある行者はエーカーダシーの日にこれを行う。

Verse 3

धूपनैवेद्यगन्धैश्चार्चयित्वाऽच्युतं नरः । पश्चात्तस्याग्रतः कुम्भं जलपूर्णं तु विन्यसेत् ॥ ४१.३ ॥

香（薫香）とナイヴェーディヤ（食供）と芳香をもってアチュタを礼拝したのち、人はその御前に水で満たしたクンバ（壺）を据えるべきである。

Verse 4

ॐ वाराहायेति पादौ तु माधवायेति वै कटिम् । क्षेत्रज्ञायेति जठरं विश्वरूपेत्युरो हरेः ॥ ४१.४ ॥

「オーム、ヴァラーハに（帰依）」と唱えて足に配し、「マーダヴァに」を腰に、「クシェートラジュニャに」を腹に、そして「ヴィシュヴァルーパに」をハリの胸に配当する。

Verse 5

सर्वज्ञायेति कण्ठं तु प्रजानां पतये शिरः । प्रद्युम्नायेति च भुजौ दिव्यास्त्राय सुदर्शनम् । अमृतोद्भवाय शङ्खं तु एष देवर्चने विधिः ॥ ४१.५ ॥

「サルヴァジュニャ（遍知）」を喉に、「衆生の主」を頭に、「プラデュムナ」を両腕に配し、神聖なる武器スダルシャナ（円盤）を観じ、さらに「甘露より生まれし者」を法螺（シャṅカ）に配する。これが神礼拝における定められた作法である。

Verse 6

एवमभ्यर्च्य मेधावी तस्मिन्कुम्भे तु विन्यसेत् । सौवर्णं रौप्यताम्रं वा पात्रं विभवशक्तितः ॥ ४१.६ ॥

かくして礼拝を終えたなら、識見ある行者は、その儀礼のクンバ（聖壺）の中に、資力と能力に応じて、金・銀・銅のいずれかで作られた器を納めるべきである。

Verse 7

सर्वबीजैस्तु सम्पूर्णं स्थापयित्वा विचक्षणः । तत्र शक्त्या तु सौवर्णं वाराहं कारयेद्बुधः ॥ ४१.७ ॥

あらゆる種子をもって完全に安置し終えたなら、賢者はその力に応じて、金で作られたヴァラーハ（猪身）の御像を造らせるべきである。

Verse 8

दंष्ट्राग्रेणोद्धृतां पृथ्वीं सपर्वतवनद्रुमाम् । माधवं मधुहन्तारं वाराहं रूपमास्थितम् ॥ ४१.८ ॥

彼（ヴィシュヌ）は、その牙の先に大地を、山々・森・樹木とともに持ち上げ、猪身の姿を取った――マードゥハヴァ、マドゥを討つ者として。

Verse 9

सर्वबीजभृते पात्रे रत्नगर्भं घटोपरि । स्थापयेत् परमं देवं जातरूपमयं हरिम् ॥ ४१.९ ॥

あらゆる種子を収めた器の上、さらに壺の頂に、至上神ハリを安置すべきである。ハリはジャータルーパ（金）によって造られた御像である。

Verse 10

सितवस्त्रयुगच्छन्नं ताम्रपात्रं तु वै मुने । स्थाप्यार्च्चयेद्गन्धपुष्पैर्नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः ॥ ४१.१० ॥

おお牟尼よ、白布二枚で覆った銅の器を据えたのち、香料と花々、そして種々の吉祥なるナイヴェーディヤ（食供）をもって供養し礼拝すべきである。

Verse 11

पुष्पमण्डलिकां कृत्वा जागरं तत्र कारयेत् । प्रादुर्भावान् हरेस्तत्र वाचयेद् भावयेद् बुधः ॥ ४१.११ ॥

花の曼荼羅を作り、そこで徹夜の守夜（ジャーガラ）を行わせよ。賢者はそこでハリの顕現の物語を誦読させ、心に観想して味わうべきである。

Verse 12

एवं सन्नियमस्यान्तं प्रभाते उदिते रवौ । शुचिः स्नात्वा हरिं पूज्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ४१.१२ ॥

このように、日の出の暁に戒行（ニヤマ）を終えたなら、身を清めて沐浴し、ハリを礼拝して供物をバラモンに捧げるべきである。

Verse 13

वेदवेदाङ्गविदुषे साधुवृत्ताय धीमते । विष्णुभक्ताय विप्रर्षे विशेषेण प्रदापयेत् ॥ ४१.१३ ॥

施しは、とりわけ、ヴェーダとヴェーダーンガに通じ、善き行いを守り、智慧に富み、ヴィシュヌに帰依するバラモンの聖仙に与えるべきである。

Verse 14

देवं सकुम्भं तं दत्त्वा हरिं वाराहरूपिणम् । ब्राह्मणाय भवेद्यद्धि फलं तन्मे निशामय ॥ ४१.१४ ॥

その神格、すなわちヴァラーハの姿をとるハリを、水壺（クンバ）とともにバラモンに施したなら、そこから生じる功徳（パラ）を、私から聞きなさい。

Verse 15

इह जन्मनि सौभाग्यं श्रीः कान्तिस्तुष्टिरेव च । दरिद्रो वित्तवान् सद्यः अपुत्रो लभते सुतम् । अलक्ष्मीर् नश्यते सद्यो लक्ष्मीः संविशते क्षणात् ॥ ४१.१५ ॥

この現世においてさえ吉祥が生じ、富と光輝と満足が得られる。貧者はただちに富み、子なき者は子（男子）を得る。アラクシュミー（不運）は即座に滅し、ラクシュミー（繁栄）は刹那に宿る。

Verse 16

इह जन्मनि सौभाग्यं परलोके निशामय । अस्मिन्नर्थे पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् ॥ ४१.१६ ॥

この現世においても吉祥の幸いがあり、また来世においても同様である。聞きなさい。この事に関して、古き由緒ある歴史譚、古伝を語ろう。

Verse 17

इह लोकेऽभवद् राजा वीरधन्वेति विश्रुतः । स कदाचिद् वनं प्रायान् मृगहेतोः परंतपः ॥ ४१.१७ ॥

この世には、ヴィーラダンヴァンと名高い王がいた。ある時、その敵を屈する者は獣を狩るために森へ赴いた。

Verse 18

व्यापादयन् मृगगणान् तत्रार्षिवनमध्यगः । जघान मृगरूपान् सोऽज्ञानतो ब्राह्मणान् नृपः ॥ ४१.१८ ॥

鹿の群れを狩りつつ、仙人たちの森のただ中に入り込んだその王は、無知ゆえに、鹿の姿をとっていたブラーフマナたちを討ち倒した。

Verse 19

भ्रातरस्तत्र पञ्चाशन्मृगरूपेण संस्थिताः । संवर्तस्य सुता ब्रह्मन् वेदाध्ययनतत्पराः ॥ ४१.१९ ॥

そこには五十人の兄弟が、鹿の姿のまま留まっていた。おおブラーフマナよ、彼らはサンヴァルタの子であり、ヴェーダの学習に専心していた。

Verse 20

सत्यतपा उवाच । कारणं किं समाश्रित्य ते चक्रुर्मृगरूपताम् । एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन् प्रणतस्य प्रसीद मे ॥ ४१.२० ॥

サティヤタパーは言った。「いかなる因に依って、彼らは鹿の姿を取ったのですか。これが私の知りたいところです、ブラーフマナよ。私はあなたに伏して礼拝します、どうか慈悲を垂れてください。」

Verse 21

दुर्वासा उवाच । ते कदाचिद्वनं याता दृष्ट्वा हरिणपोतकान् । जातमात्रान् स्वमात्रा तु विहीनान् दृश्य सत्तम । एकैकं जगृहुस्ते हि ते मृताः स्कन्धसंस्थिताः ॥ ४१.२१ ॥

ドゥルヴァーサは言った。「ある時、彼らは森へ行った。生まれたばかりで母を失った子鹿を見て、ああ最勝の者よ、彼らは一頭ずつ抱き上げた。するとその子鹿たちは死に、彼らの肩の上にとどまった。」

Verse 22

ततस्ते दुःखिताः सर्वे ययुः पितरमन्तिकम् । ऊचुश्च वचनं छेदं मृगहिंसामृते मुने ॥ ४१.२२ ॥

それから彼らは皆、悲嘆して父のもとへ近づき、聖仙に向かって断固たる言葉を述べ、伐り断つことと獣への暴虐とを慎んで離れると宣言した。

Verse 23

ऋषिपुत्रका ऊचुः । जातमात्रा मृगाः पञ्च अस्माभिर्निहता मुने । अकामतस्ततोऽस्माकं प्रायश्चित्तं विधीयताम् ॥ ४१.२३ ॥

仙人たちの子らは言った。「おお聖者よ、生まれたばかりの鹿が五頭、我らによって死なせてしまいました。故意ではありませんゆえ、我らのためにプラーヤシュチッタ（贖罪・浄罪）を定めてください。」

Verse 24

संवर्त्त उवाच । मत्पिता हिंसकस्त्वासीदहं तस्माद्विशेषतः । भवन्तः पापकर्माणः संजाताः मम पुत्रकाः ॥ ४१.२४ ॥

サンヴァルッタは言った。「我が父は暴虐であった。ゆえに私もまた、とりわけそのようであった。だからこそ汝ら――我が子ら――は、罪の業をなす者として生まれたのだ。」

Verse 25

इदानीं मृगचर्माणि परिधाय यतव्रताः । चरघ्वं पञ्चवर्षाणि ततः शुद्धा भविष्यथ ॥ ४१.२५ ॥

「今より鹿皮をまとい、戒めある誓戒（ヴラタ）を守って修行せよ。五年そのように暮らせ。そうすれば汝らは清浄となる。」

Verse 26

एवमुक्तास्तु ते पुत्रा मृगचर्मोपवीतिनः । वनं विविशुरव्यग्रा जपन्तो ब्रह्म शाश्वतम् ॥ ४१.२६ ॥

かく告げられたその子らは、鹿皮を聖なる上衣としてまとい、心に乱れなく森へ入り、常に永遠のブラフマンを誦していた。

Verse 27

तथा वर्षे व्यतिक्रान्ते वीरधन्वा महीपतिः । तत्राजगाम यस्मिंस्ते चरन्ति मृगरूपिणः ॥ ४१.२७ ॥

やがて一年が過ぎると、王ヴィーラダンヴァは、彼らが鹿の姿となって歩き回るその場所へやって来た。

Verse 28

ते चाप्येकतरॊर्मूले मृगचर्मोपवीतिनः । जपन्तः संस्थितास्ते हि राज्ञा दृष्ट्वा मृगा इति । मत्वा विद्धास्तु युगपन्मृतास्ते ब्रह्मवादिनः ॥ ४१.२८ ॥

彼らもまた鹿皮を聖なる上衣としてまとい、ある木の根元に立って誦念していた。だが王はそれを見て「鹿だ」と思い、同時に射殺したため、ブラフマンを説くその者たちは共に命を落とした。

Verse 29

तान् दृष्ट्वा तु मृतान् राजा ब्राह्मणान् संहितव्रतान् । भयेन वेपमानस्तु देवराताश्रमं ययौ । तत्रापृच्छद् ब्रह्मवध्याः ममायाता महामुने ॥ ४१.२९ ॥

王は、厳しい誓戒を守るバラモンたちが死んでいるのを見て、恐れに震えつつデーヴァラータの庵へ赴いた。そこで問うた。「大牟尼よ、バラモン殺しの罪が我に及んだのでしょうか。」

Verse 30

अमूल्य तद्वधं वृत्तं कथयित्वा नराधिपः । भृशं शोकपरीतात्मा रुरोद भृशदुःखितः ॥ ४१.३० ॥

ああアムーリヤよ、その殺害の次第を語り終えると、王は悲嘆に心を覆われ、甚だ苦しみつつ泣き崩れた。

Verse 31

स ऋषिर्देवरातस्तु रुदन्तं नृपसत्तमम् । उवाच मा भैर्नृपतेऽपनेष्यामि पातकम् ॥ ४१.३१ ॥

そのとき聖仙デーヴァラータは、泣き伏す最上の王に告げた。「恐れるな、王よ。汝の罪過を我が取り除こう。」

Verse 32

पाताले सुतलाख्ये च यथा धात्री निमज्जती । उद्धृता देवदेवेन विष्णुना क्रोडमूर्त्तिना ॥ ४१.३२ ॥

大地（ダー トリー）がスータラと呼ばれる領域のパーターラへ沈みゆくとき、神々の神ヴィシュヌは猪の姿（ヴァラーハ）をとり、彼女を引き上げた。

Verse 33

तद्वद् भवन्तं राजेन्द्र ब्रह्मवध्यापरिप्लुतम् । उद्धरिष्यति देवोऽसौ स्वयमेव जनार्दनः ॥ ४१.३३ ॥

同様に、王の主よ、婆羅門殺しの罪に覆われた汝も、その神ジャナールダナが自らの御意志によって救い上げ給う。

Verse 34

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षितो वाक्यमब्रवीत् । कतरेण प्रकारेण स मे देवः प्रसीदति । प्रसन्ने चाशुभं सर्वं येन नश्यति सत्तम ॥ ४१.३४ ॥

かく告げられた王は歓喜して言った。「いかなる修法によって、その神は我に慈悲を垂れ給うのか、最勝の御方よ。さらに、御満悦のとき、何によって一切の不吉が滅するのか。」

Verse 35

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन देवरात इमं व्रतम् । आचख्यौ सोऽपि तं कृत्वा भुक्त्वा भोगान्सुपुष्कलान् ॥ ४१.३५ ॥

ドゥルヴァーサーは言った。彼にそう問われて、牟尼デーヴァラータはこのヴラタ（聖なる誓戒）を説き明かした。これを行じた者は、成就ののち豊かな享楽を得たのである。

Verse 36

मृत्युकाले मुनिश्रेष्ठ सौवर्णेन विराजता । विमानेनागमत् स्वर्गमिन्द्रलोकं स पार्थिवः ॥ ४१.३६ ॥

おお最勝の牟尼よ、死の時、その王は黄金に輝く天の乗り物に乗り、天界へ、すなわち帝釈天（インドラ）の世界へと旅立った。

Verse 37

तस्येन्द्रस्त्वर्घ्यमादाय प्रत्युत्थानेन निर्ययौ । आयान्तमिन्द्रं दृष्ट्वा तु तमूचुर्विष्णुकिङ्कराः । न द्रष्टव्यो देवराजस्त्वद्धीनस्तपसा इति ॥ ४१.३७ ॥

そのときインドラはアルギャの供物を携え、敬意をもって立ち上がり迎えに出た。だがヴィシュヌの従者たちは近づくインドラを見て言った。「神々の王は拝謁すべきではない。苦行（タパス）の力により、彼はあなたの支配下にある。」

Verse 38

एवं सर्वे लोकपालाः निर्ययुस्तस्य तेजसा । प्रत्याख्याताश्च तैर्विष्णुकिंकरैर्हीनकर्मणः । एवं स सत्यलोकान्तं गतो राजा महामुने ॥ ४१.३८ ॥

かくして諸世界の守護神たちは、その威光に圧されて退いた。さらにヴィシュヌの従者たちは卑しき業をなす者を退けた。このようにして、おお大牟尼よ、その王はサティヤローカの境域にまで至った。

Verse 39

अपुनर्मारके लोके दाहप्रलयवर्ज्जिते । अद्यापि तिष्ठते देवैः स्तूयमानो महानृपः । प्रसन्ने यज्ञपुरुषे किं चित्रं येन तद्भवेत् ॥ ४१.३९ ॥

死へと再び戻ることのない世界、宇宙溶解の劫火を免れたその界において、その大王は今なおとどまり、神々に讃えられている。ヤジュニャ・プルシャが嘉納するなら、これが成ることに何の不思議があろうか。

Verse 40

इह जन्मनि सौभाग्यमायुरारोग्यसंपदः । एकैका विधिनोपास्ता ददात्यमृतमुत्तमम् ॥ ४१.४० ॥

この生においてさえ、そのような修行は福徳、長寿、無病、繁栄を授ける。いずれの行も、定められた作法に従って正しく修されるなら、最上の「アムリタ」—すなわち至高の利益—を与える。

Verse 41

किं पुनर्वर्षसंपूर्णे स ददाति स्वकं पदम् । नारायणश्चतुर्मूर्तिः परार्ध्यं च न संशयः ॥ ४१.४१ ॥

さらに、満一年が成就するとき、彼は自らの住処を授ける。四つの姿として顕現するナーラーヤナは、至上に貴重なるものを与える—これに疑いはない。

Verse 42

यथैवोद्धृतवान् वेदान् मत्स्यरूपेण केशवः । क्षीराम्बुधौ मथ्यमाने मन्दरं धृतवान् प्रभुः । तद्वच्च कूर्मरूपाख्या द्वितीया पश्य वैष्णवी ॥ ४१.४२ ॥

ケーシャヴァが魚（マツヤ）の姿でヴェーダを救い、乳海攪拌のとき主がマンダラ山を支えたように—同じく、ヴァイシュナヴィよ、第二の顕現、すなわち亀（クールマ）の形と名づけられるものを見よ。

Verse 43

यथा रसातलात् क्ष्मां च धृतवान् पुरुषोत्तमः । वराहरूपी तद्वच्च तृतीया पश्य वैष्णवी ॥ ४१.४३ ॥

プルショーत्तマが猪（ヴァラーハ）の姿を取り、ラサータラから大地を引き上げたように—同じく、ヴァイシュナヴィよ、この第三の顕現を見よ。