Adhyaya 33: The Origin of Rudra, the Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, and the Establishment of Paśupati

Verse 1

श्रीवराह उवाच । अथापरां रुद्रसम्भूतिमाद्यां शृणुष्व राजन्निति सोऽभ्युवाच । महातपाः प्रीतितो धर्म्मदक्षः क्षमास्त्रधारी ऋषिरुग्रतेजाः ॥ ३३.१ ॥

シュリー・ヴァラーハは言った。「いま、王よ、ルドラの起源に関する原初の物語を聞け」—そう告げた。（そこに）大いなる苦行者があり、心は歓喜し、ダルマに通じ、忍耐という「武器」を携え、猛き光輝を放つ聖仙であった。

Verse 2

जातः प्रजानां पतिरुग्रतेजा ज्ञानं परं तत्त्वभावं विदित्वा । सृष्टिं सिसृक्षुः क्षुभितोऽतिकोपाद् वृद्धिकाले जगतः प्रकामम् ॥ ३३.२ ॥

彼は衆生の主として生まれ、恐るべき光輝を具え、最高の智—実在の真性（タットヴァ）—を悟った。創造を起こさんと欲して心は揺れ、世界が増大する時に、激烈な憤怒によって創造は余すところなく進んだ。

Verse 3

तपस्यतोऽतः स्थिरकीर्तिः पुराणो रजस्तमोद्ध्वस्तगतिर्बभूव । वरो वरेण्यो वरदः प्रतापी कृष्णारुणः पुरुषः पिङ्गनेत्रः ॥ ३३.३ ॥

ゆえに苦行に励む者にとって、名声揺るがぬ古き御方は、ラジャスとタマスを払う道となった。彼は恩寵であり、最勝の恩寵、恩寵を授ける者、威光に輝く。身は黒に赤みを帯び、眼は黄褐色の“人（プルシャ）”であった。

Verse 4

रुदन्नुक्तो ब्रह्मणा मा रुद त्वं रुद्रस्ततोऽसावभवत् पुराणः । नयस्र्व सृष्टिं विततस्वरूपां भवान् समर्थोऽसि महानुभाव ॥ ३३.४ ॥

ブラフマーが「泣くな」と呼びかけると、彼は古きルドラとして知られるようになった。大いなる魂よ、広く展開した諸形の創造を導き進めよ。汝にはそれを成す力がある。

Verse 5

इत्युक्तमात्रः सलिले ममज्जमग्ने ससर्जात्मभवाय दक्षः । कस्थे तदा देववरे वितेनुः सृष्टिं तु ते मानसाः ब्रह्मजाताः ॥ ३३.५ ॥

その言葉が告げられるや、ダクシャは水中に沈み、没している間にアートマバヴァ（ブラフマー）のために諸存在を生み出した。ついで、最勝の神の命により、意より生まれブラフマーより生まれた者たちが、創造の営みをさらに広げていった。

Verse 6

तस्यां तटायां तु सुराधिपे तु पैतामहं यज्ञवरं प्रकामम् । मग्नः पुरा यत्सलिले स रुद्रः उत्सृज्य विश्वं तु सुरान् सिसृक्षुः ॥ ३३.६ ॥

その池（タターカ）において、神々の主の御前で、祖霊に由来する最上の祭祀（パイターマハ）が豊かに執り行われた。その水中に、太古ルドラは沈み入ったと伝えられる—世界を放出し、さらに神々を生み出そうと欲したゆえである。

Verse 7

सुस्राव यज्ञं सुरसिद्धयक्षानुपागतान् क्रोधवशं जगाम । मन्युं प्रदीप्तं परिभाव्य केन सृष्टं जगन्मां व्यतिरिच्य मोहात् ॥ ३३.७ ॥

祭祀（ヤジュニャ）はあふれ出し、デーヴァ、シッダ、ヤクシャらが近づいた。だが（彼／それ）は怒りの支配に陥った。その燃えさかる憤怒を省みて問う—「迷妄によって、我を除いてこの世界を創ったのは誰か」。

Verse 8

हा हेति शोक्ते ज्वलनार्चिषस्तु तत्राभवन् क्षुद्रपिशाचसङ्घा । वेतालभूतानि च योगिसङ्घाः ॥ ३३.८ ॥

燃えさかる火の舌が「ハー！ヘー！」と叫ぶと、その場に小さきピシャーチャの群れが起こり、ヴェターラとブータが伴い、さらにヨーギンの集会も現れた。

Verse 9

घनं यदा तैर् विततं वियच्च भूमिश्च सर्वाश्च दिशश्च लोकाः । तदा स सर्वज्ञतया चकार धनुश्चतुर्विंशतिहस्तमात्रम् ॥ ३३.९ ॥

彼らによって虚空が濃く張りわたり、大地と四方と諸世界が顕現したとき、彼は全知の智によって、二十四肘ほどの長さの弓を作り上げた。

Verse 10

गुणं त्रिवृत्तं च चकार रोषादादत्त दिव्ये च धनुर्गुणं च । ततश्च पूष्णो दशनानविध्यद्भगस्य नेत्रे वृषणौ क्रतोश्च ॥ ३३.१० ॥

怒りにより、彼は三重に撚った弓弦を作り、さらに神妙なる弓弦をも取り上げた。ついでプーシャン（Pūṣan）の歯を打ち砕き、バガ（Bhaga）の眼を射抜き、クラトゥ（Kratu）の睾丸を損なった。

Verse 11

स विद्धबीजो व्यपयात्क्रतुश्च मार्गं वायुर्धारधन् यज्ञवाटात् । देवाश्च सर्वे पशुपतिमुपेयुर्जग्मुश्च सर्वे प्रणतिं भवस्य ॥ ३३.११ ॥

その種子（力・根源）が打たれると、彼は退き、祭式（クラトゥ）は終息した。風はそれを携えて祭場の囲いから去った。そこで諸神は皆パシュパティに近づき、すべてがバヴァ（シヴァ）に敬虔に礼拝するため赴いた。

Verse 12

आगम्य तत्रैव पितामहस्तु भवम् प्रतीतः सम्परिष्वज्य देवान् । भक्त्योपेतान् वीक्षयद् देवदेवान् विज्ञानमन्तः कुरु वीरबाहो ॥ ३३.१२ ॥

そこに到着した祖父（ブラフマー）は、バヴァ（シヴァ）を認めて諸神を抱擁した。信愛に満ちた者たちと共に神々の主を見て、彼は言った。「勇壮なる腕の者よ、己の内に内なる識別（真知）を確立せよ。」

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टः पूर्वं भवताऽहं न चेमे कस्मान्न भागं परिकल्पयन्ति । यज्ञोद्भवं तेन रुषा मयेमे हृतज्ञानाः विकृताः देवदेव ॥ ३३.१३ ॥

ルドラは言った。「私はあなたによって先に創られた。なのに、なぜ彼らは私に分け前を定めないのか。そのため—祭祀より起こって—私は憤りを生じた。神々の神よ、彼らは理解を奪われ、行いが歪んでしまった。」

Verse 14

ब्रह्मा उवाच । देवाḥ शम्भुं स्तुतिभिर्ज्ञानहेतोः यजध्वमुच्चैरसुराश्च सर्वे । येन रुद्रो भगवांस्तोṣमेति सर्वज्ञता तोṣमात्रस्य च स्यात् ॥ ३३.१४ ॥

ブラフマーは言った。「神々よ—そしてすべてのアスラたちも—知のために、高き讃歌をもってシャンブ（シヴァ）を礼拝せよ。そうすれば福徳あるルドラは満足し、その満悦のみから全知が生ずる。」

Verse 15

इत्युक्तास्तेन ते देवाः स्तुतिं चक्रुर्महात्मनः ॥ ३३.१५ ॥

このように告げられると、かの神々はその大いなる魂の御方に讃嘆の賛歌を作った。

Verse 16

देवा ऊचुः । नमो देवातिदेवाय त्रिनेत्राय महात्मने । रक्तपिङ्गलनेत्राय जटामुकुटधारिणे ॥ ३३.१६ ॥

神々は言った。「諸神を超える神に帰依し奉る。三つの眼をもち、大いなる霊性を備えた御方に。赤みを帯びた黄褐色の眼をもち、ジャター（結髪の聖なるもつれ髪）を冠として戴く御方に礼拝する。」

Verse 17

भूतवेतालजुष्टाय महाभोगोपवीतिने । भीमाट्टहासवक्त्राय कपर्दिन् स्थाणवे नमः ॥ ३३.१७ ॥

スーターṇु（シヴァ）に礼拝する。ブータとヴェーターラに随侍され、大蛇をウパヴィータ（聖紐）として帯び、恐るべき轟く笑いを面に示す御方。ジャターを戴くカパルディンなる御方に帰依し奉る。

Verse 18

पूष्णो दन्तविनाशाय भगनेत्रहने नमः । भविष्यवृषचिह्नाय महाभूतपते नमः ॥ ३३.१८ ॥

プーシャンの歯を砕いた御方に礼拝する。バガの眼を滅した御方に礼拝する。牡牛を印とする御方に礼拝し、また大元素（マハーブータ）の主に礼拝する。

Verse 19

भविष्यत्रिपुरान्ताय तथान्धकविनाशिने । कैलासवरवासाय करिकृत्तिनिवासिने ॥ ३३.१९ ॥

トリプラを滅ぼす者となり、またアンダカをも滅する御方に敬礼する。すぐれた住処をカイラーサに持つ御方に。象皮を衣としてまとい住する御方に礼拝する。

Verse 20

विकरालोर्ध्वकेशाय भैरवाय नमो नमः । अग्निज्वालाकरालाय शशिमौलिकृते नमः ॥ ३३.२० ॥

礼拝、礼拝、バイラヴァに。猛々しい姿にして、髪は上方に逆立つ御方。火焔により恐るべき御方に礼拝し、月を頂に飾る御方に礼拝する。

Verse 21

भविष्यकृतकापालिव्रताय परमेष्ठिने । तथा दारुवनध्वंसकारिणे तिग्मशूलिने ॥ ३३.२१ ॥

未来にカーパ―リカの誓戒を修する至上主に敬礼し、またダールヴァナを滅ぼす者、鋭き三叉戟を執る者に敬礼する。

Verse 22

क्रीतकङ्कणभोगेन्द्र नीलकण्ठ त्रिशूलिने । प्रचण्डदण्डहस्ताय वडवाग्निमुखाय च ॥ ३३.२२ ॥

得た腕輪を飾る者に敬礼し、蛇王を飾りとする者に敬礼し、青き喉の者に、三叉戟を執る者に、猛き杖を手にする者に、そして口が海底の火ヴァダヴァーグニのごとき者に敬礼する。

Verse 23

वेदान्तवेद्याय नमो यज्ञमूर्ते नमो नमः । दक्षयज्ञविनाशाय जगद्भयकराय च ॥ ३३.२३ ॥

ヴェーダーンタによって知られ得る御方に敬礼し、祭祀（ヤジュニャ）そのものを御身とする御方に、重ねて重ねて敬礼する。ダクシャの祭祀を滅した御方に、また諸世界に畏敬を起こさせる御方に敬礼する。

Verse 24

विश्वेश्वराय देवाय शिवशम्भुभवाय च । कपर्दिने करालाय महादेवाय ते नमः ॥ ३३.२४ ॥

宇宙の主たる神にして、シヴァ、シャンブ、バヴァなる御方に敬礼する。結髪の御方に、畏るべき威容の御方に、マハーデーヴァたる汝に敬礼する。

Verse 25

एवं देवैः स्तुतः शम्भुरुग्रधन्वा सनातनः । उवाच देवदेवोऽहं यत्करोमि तदुच्यताम् ॥ ३३.२५ ॥

かくして神々に讃えられたシャンブ—常住にして猛き弓を携える者—は言った。「我は神々の神なり。我がなすことは、宣言して知らしめよ。」

Verse 26

देवा ऊचुः । वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव माचिरम् । यज्ञं सरहस्यं नो यदि तुष्टोऽसि नः प्रभो ॥ ३३.२६ ॥

神々は言った。「主よ、遅滞なく、ヴェーダの諸論書とシャーストラに関する分別の智を我らに授け給え。さらに、もし我らを嘉し給うなら、主よ、祭祀（ヤジュニャ）をその内奥の理、すなわち『秘義』とともに教え給え。」

Verse 27

महादेव उवाच । भवन्तः पशवः सर्वे भवन्तु सहिताः इति । अहं पतिर् वो भवतां ततो मोक्षम् अवाप्स्यथ । तथेति देवास् तं प्राहुस् ततः पशुपतिर् भवत ॥ ३३.२७ ॥

マハーデーヴァは言った。「汝らすべては『パシュ』（paśu―束縛された存在）となり、共に和合せよ。われは汝らの主となろう。そうすれば汝らはモークシャ（解脱）を得る。」神々は「そのとおりに」と答え、以来、彼はパシュパティと称されるようになった。

Verse 28

ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनान्तरात्मना । चतुर्दशी ते देवेश तिथिरस्तु न संशयः ॥ ३३.२८ ॥

ブラフマーは内奥の心を静めてパシュパティに告げた。「おお神々の主よ、月の第十四日（チャトゥルダシー）を汝のティティ（tithi）とせよ。疑いはない。」

Verse 29

तस्यां तिथौ भवन्तं ये यजन्ते श्रद्धयान्विताः । उपोष्य पश्चाद्भुञ्जीयाद्गोधूमान्नेन वै द्विजान् ॥ तस्य त्वं तुष्टिमापन्नो नय स्थानमनुत्तमम् ॥ ३३.२९ ॥

そのティティに、信をもって汝を礼拝する者は、まず断食（ウポーシャ）を行い、その後、小麦の食をもって二度生まれ（ドヴィジャ、バラモン）を供養すべきである。それにより汝が満悦するなら、その者を無上の住処へと導き給え。

Verse 30

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । दन्तान् नेत्रे फले प्रादाद्भगपूष्णोः क्रतोरपि । परिज्ञानं च सकलं स प्रादाच्च सुरेष्वपि ॥ ३३.३० ॥

このように、出生がアヴィヤクタ（不顕）と説かれるブラフマーによりその時告げられると、ルドラはバガ、プーシャン、そしてクラトゥにも、歯と眼と儀礼の果（パラ）を授けた。さらに神々の間に、完全な認識と理解をも授けた。

Verse 31

एवं रुद्रस्य सम्भूतिः सम्भूता ब्रह्मणः पुरा । अनेनैव प्रयोगेन देवानां पतिरुच्यते ॥ ३३.३१ ॥

かくして、太古においてルドラの顕現はブラフマーより生じた。この同じ言い回しによって、彼は「神々の主」と説かれる。

Verse 32

यश्चैनं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ ३३.३२ ॥

また、朝起きて常にこれを聴聞する者は、あらゆる罪より解き放たれ、ルドラの世界に到達する。

Verse 33

॥ इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥

かくして、尊崇される教典（bhagavac-śāstra）たる『シュリー・ヴァラーハ・プラーナ』の第三十三章は終わる。

Verse 34

|| かくして、聖なる『ヴァラーハ・プラーナ』、バガヴァーンのシャーストラにおいて、第三十三章は終わる ||