Adhyaya 201: The Battle between the Rākṣasas and Yama’s Attendant-Messengers

Verse 1

अथ राक्षसकीङ्करयुद्धम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ ततस्ते सहिताः सर्वे चान्योऽन्याभिरताः सदा ॥ नानावेषधरा दूताः कृताञ्जलिपुटास्तदा ॥

今より（始まる）は羅刹の眷属との戦いである。聖仙の子は言った。すると使者たちは皆集い、常に互いに歩調を合わせ、さまざまな変装をまとい、その時、合掌して恭しく立っていた。

Verse 2

दूता ऊचुः ॥ वयं श्रान्ताश्च क्षीणाश्च ह्यन्यान् योजितुमर्हसि ॥ वयमन्यत्करिष्यामः स्वामिन्कार्यं सुदुष्करम् ॥

使者たちは言った。「我らは疲れ果て、力も尽きました。ほかの者を任じてください。我らは別の務めをいたします、主よ——この任務はきわめて困難です。」

Verse 3

अन्ये हि तावत्तत्कुर्युर्यथेष्टं तव सुव्रत ॥ भगवन्स्म परिक्लिष्टाः त्राहि नः परमेश्वर ॥

「それは他の者が、あなたの御心のままに行えばよいのです、善き誓いを保つお方よ。われらはまことに苦しめられております、福徳なる主よ。お守りください、至上の主よ。」

Verse 4

ततो विवृत्तरक्ताक्षस्तेन वाक्येन रोषितः ॥ विनिःश्वस्य यथा नागो ह्यपश्यत्सर्वतो दिशम् ॥

すると彼は目を赤くしてぎょろりとさせ、その言葉に怒り、蛇のように荒く息を吐き、あらゆる方角を見回した。

Verse 5

अदूरे दृष्टवान्कञ्चित्पुरुषं स ह्यनाकृतिम् ॥ स तु वेगेन सम्प्राप्त इङ्गितज्ञो दुरात्मवान् ॥

ほど近くに、姿かたちの定まらぬ一人の者を見た。しるしと心の意を読み取ることに長けたその邪悪な者は、勢いよく疾走して迫った。

Verse 6

निःसृतः स च रोषेण चित्रगुप्तेन धीमता ॥ ततः स त्वरितं गत्वा मन्देहा नाम राक्षसाः ॥

彼は賢者チトラグプタの怒りによって追い払われた。そこで急ぎ足に進み、「マンデーハ」と呼ばれる羅刹たちのもとへ赴いた。

Verse 7

नानारूपधरा घोरा नानाभरणभूषिताः ॥ विनाशाय महासत्त्वो यत्र तिष्ठन्महायशाः ॥

おぞましく、さまざまな姿を取り、種々の飾りで身を飾った彼らは、滅びへと向かい、偉大にして名高い強大なる者が立つ場所へ赴いた。

Verse 8

चित्रगुप्तो महाबाहुः सर्वलोकार्थचिन्तकः ॥ समः सर्वेषु भूतेषु भूतानां च समादिशत् ॥

大いなる腕を持ち、あらゆる世界の利益を思うチトラグプタは、すべての生きとし生けるものに平等であり、彼らに関して命令を下した。

Verse 9

ततस्ते विविधाकाराः राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ उपरुह्य तथा सर्वे मातङ्गांश्च हयं तथा ॥

それから、さまざまな姿をした肉食の羅刹たちは、皆そろって象に乗り、また馬にもまたがった。

Verse 10

ब्रुवन्तश्च पुनर्हृष्टाः शीघ्रमाज्ञापय प्रभो ॥ तव सन्देशकर्त्तारः कस्य कृन्तामजीवितम् ॥

彼らは再び歓喜して言った。「主よ、速やかにご命令を。御使いである我らは、誰の命を断てばよいのですか。」

Verse 11

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चित्रगुप्तो ह्यभाषत ॥ रोषगद्गदया वाचा निःश्वसन् वै मुहुर्मुहुः ॥

彼らの言葉を聞くと、チトラグプタは語った。怒りに声を震わせ、幾度も幾度も息を吐き出した。

Verse 12

भो भो मन्देहका वीराः मम चित्तानुपालकाः ॥ एतान्बध्नीत गृह्णीत भूताराक्षसपुङ्गवाः ॥

「おおい、おおい！マンデーハの勇士たちよ、我が意を守る者たちよ——この者どもを縛り、捕らえよ。霊と羅刹のうち最も優れた者たちよ！」

Verse 13

एवं हत्वा च बद्ध्वा च ह्यागच्छत पुनर्यथा ॥ हन्तारः सर्वभूतानां कृतज्ञा दृढ विक्रमा ॥

「このように、殺し、また縛り終えたなら、以前のように再び戻れ——汝らは万有を屠る者、務めに忠実で、武勇堅固なる者たちよ。」

Verse 14

हत्वा वै पापकानेतान्मम विप्रियकारिणः ॥ एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वचनं चेदमब्रुवन् ॥

「まことに、我が意に背いたこれらの罪人どもを討て。」その言葉を聞いて、彼らは次のように答えた。

Verse 15

राक्षसाः ऊचुः ॥ श्रान्ता वा क्षुधिता वापि दुःखिता वा तपोधनाः ॥ अमात्याः एव ज्ञातव्याः भृत्याः शतसहस्रशः ॥

羅刹たちは言った。「疲れていようと、飢えていようと、苦しんでいようと――タパス（苦行）に富む者は大臣として認められるべきである。さらに、従者もまた幾十万といる。」

Verse 16

एते वधार्थं निर्दिष्टास्त्वयैव च महात्मना ॥ न युक्तं विविधाकाराः ह्यस्माकं नाशनाय वै ॥

「これらは、あなたご自身が、大いなる魂よ、殺害のために指名された者たちである。多様な姿の存在が、まことに我らの滅亡のために定められるのは相応しくない。」

Verse 17

यथा ह्येते समुत्पन्नाः सर्वधर्मानुचिन्तकाः ॥ तथा वयं समुत्पन्नास्तदर्थं हि भवानपि ॥

「これらが一切のダルマを省察する者として生起したように、我らもまた生起した。あなたもまた、まさにその同じ目的のために（生起した）のだ。」

Verse 18

मा च मिथ्या प्रतिज्ञातं धर्मिष्ठस्य भवत्विति ॥ अस्माकं विग्रहे वीर मुच्यन्तां यदि मन्यसे ॥

「そして、最も法に篤き者にふさわしい誓いが虚しくならぬように。勇士よ、もしよしとするなら、我らの争いにおいて彼らを解き放て。」

Verse 19

एवमुक्त्वा ततो घोरा व्याधयः कामरूपिणः ॥ सन्नद्धास्त्वरितं शूरा भीमरूपा भयानकाः ॥

そう言い終えると、恐るべきヴィヤーダ（Vyādha）たち――意のままに変身する者たち――は素早く武装した。おぞましい姿の勇士らは、見る者を畏怖させた。

Verse 20

गजैरन्ये तथा चाश्वै रथैश्चापि महाबलाः ॥ कण्टकैस्तुरगैर्हंसैरन्ये सिंहैस्तथापरे ॥

ある者たちは大いなる力を備え、象に乗り、また馬に乗り、さらには戦車をも伴って来た。ほかの者たちは棘ある生き物に乗り、駿馬に乗り、白鳥に乗り、また別の者たちは獅子に乗って来た。

Verse 21

मृगैः सृगालैर्महिषैर्व्याघ्रैर्मेषैस्तथापरे ॥ गृध्रैः श्येनैर्मयूरैश्च सर्पगर्दभकुक्कुटैः ॥

またある者たちは、鹿・山犬・水牛・虎・牡羊を伴い、さらに禿鷲・鷹・孔雀、そして蛇・驢馬・雄鶏を伴って来た。

Verse 22

एवं वाहनसंयुक्ता नानाप्रहरणोद्यताः ॥ समागताः महासत्त्वा अन्योन्यमभिकाङ्क्षिणः ॥

このように、乗り物を備え、さまざまな武器を手にして、偉大なる者たちは集い、互いに相まみえんと望んだ。

Verse 23

तूर्यक्श्वेडितसंघुष्टैर्बलितास्फोटितैरपि ॥ जयार्थिनो द्रुतं वीराश्चालयन्तश्च मेदिनीम् ॥

楽器の轟きと鬨の声が満ち、さらに咆哮と手拍子も起こる中、勝利を求める勇士たちは疾く進み、大地さえ震わせた。

Verse 24

ततः समभवद्युद्धं तस्मिंस्तमसि सन्तते ॥ मुकुटैरङ्गदैश्चित्रैः केयूरैः पट्टिशासिकैः ॥

その後、そこに闇が広がると、戦いが起こった。冠や華麗な腕輪、肩飾りが入り乱れ、斧と剣とが交わった。

Verse 25

सकुण्डलैः शिरोभिश्च भ्राजते वसुधातलम् ॥ बहुभिश्च सकेयूरैश्छत्रैश्च मणिभूषणैः

大地の面は輝き、なお耳飾りをつけた首級が散らばり、さらに多くの腕輪、天蓋の傘、宝玉の飾りがそこに満ちていた。

Verse 26

शूलशक्तिप्रहारीश्च यष्टितोमरपट्टिशैः ॥ असिखड्गप्रहारीश्च बलप्राणसमीritaiḥ

槍や投げ槍の一撃、棍棒・長槍・斧の打撃があり、さらに剣と刃による斬撃があった――それらは力と生命の息吹に駆られていた。

Verse 27

अभवद्दारुणं युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ नखैर्दन्तैश्च पादैश्च तेऽन्योऽन्यमभिजघ्निरे

戦いは凄惨となり、轟然として身の毛もよだつほどであった。彼らは爪や歯、さらには足でさえ互いを打ち据えた。

Verse 28

ततस्ते राक्षसा भग्ना दूतैर्घोरपराक्रमैः ॥ देहि देहि वदन्त्येव भिन्धि गृह्णीष्व तिष्ठ च

そのとき羅刹たちは、恐るべき武勇の使者たちに打ち破られ、「与えよ、与えよ！ 砕け！ 捕らえよ！ 踏みとどまれ！」と叫び続けた。

Verse 29

वध्यमानाः पिशाचास्ते ये निवृत्ता रणार्दिताः ॥ आहूयन्त प्रतिबयात्क्रोधसंरक्तलोचनाः

戦に苦しめられて退いた毘舎遮たちは、殺されつつも、恐れのゆえに再び呼び戻され、怒りに染まった眼を赤くしていた。

Verse 30

तिष्ठ तिष्ठ क्व यासीति न गच्छामि दृढो भव ॥ मया मुक्तमिदं शस्त्रं तव देहविनाशनम्

「止まれ、止まれ――どこへ行くのか？」 「我は行かぬ。堅く立て。われが放ちしこの武器は、汝の身を滅ぼすものだ。」

Verse 31

किन्तु मूढ त्वया शस्त्रं न मुक्तं मे रुजाकरम् ॥ मया क्षिप्तास्तु इषवः प्रतीच्छ क्व पलायसे

「だが愚か者よ、汝が放った武器は我に痛みを与えるものではない。むしろ我が放ちし矢を――受けよ！どこへ逃げるのか。」

Verse 32

किं त्वं वदसि दुर्बुद्धे एषोऽहं पारगो रणे ॥ मम बाहु विमुक्तस्तु यदि जीवस्यतो वद

「何を言う、悪しき心の者よ。ここに我あり、戦に通達せり。わが腕は解き放たれた。生きたくば、言葉を発せ（降伏を告げよ）。」

Verse 33

तत्र ते सहसा घोरा राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ मन्देहा नाम नाम्ना ते वध्यमानाः सहस्रशः

そこに、たちまち恐るべき羅刹（ラクシャサ）たち、肉を食らう者が現れた。名を「マンデーハ（Mandehas）」といい、幾千もの数で討たれていた。

Verse 34

ततो भग्ना यदा ते तु राक्षसाः कामरूपिणः ॥ प्रत्यपद्यन्त ते मायां तामसीं तमसावृताः

それから、変幻自在の羅刹たちが打ち破られると、闇に包まれつつ、暗黒の幻術（マーヤー）に頼った。

Verse 35

अदृश्याश्चैव दृश्याश्च तद्बलं तमसावृताः ॥ ततस्ते शरणं जग्मुर्ज्वरं परमभीषणम् ॥

見えざるものも見えるものも――闇に覆われたそれらの力は、ついに至怖の者ジャヴァラ（Jvara）を庇護として赴いた。

Verse 36

शूलपाणिं विरूपाक्षं सर्वप्राणिप्रणाशनम् ॥ मन्देहा नाम नाम्ना वै राक्षसाः पिशिताशनाः ॥

――（彼らは）三叉戟を執る者、異形の眼をもつ者、あらゆる生類を滅ぼす者を語り、さらに肉を食らう羅刹で、まことに「マンデーハ（Mandehas）」と呼ばれる者どもを挙げた。

Verse 37

वयमद्य महाभाग त्रायस्व जगतः पते ॥ ततस्तेषां वचः श्रुत्वा दूतानां कामरूपिणाम् ॥

「今日、幸いなる御方よ、われらを救いたまえ。世の主よ、われらを護りたまえ。」そして、意のままに姿を変え得る使者たちの言葉を聞いて、…

Verse 38

ज्वरः क्रुद्धो महातेजा योधानां तु सहस्रशः ॥ कालो मुण्डः केकराक्षो लोहयष्टिपरिग्रहः ॥

ジャヴァラ（Jvara）は憤怒し、大いなる光威を帯びて、幾千もの戦士を（集めた）――その中にカーラ（Kāla）、ムンダ（Muṇḍa）、ケーカラークシャ（Kekarākṣa）、ローハヤシュティパリグラハ（Lohayaṣṭiparigraha）がいた。

Verse 39

विविधान्सन्दिदेशात्र पुरुषानग्निवर्चसः ॥ बद्धाञ्जलिपुटान्सर्वानिदमाह सुरेश्वरः ॥

そこで彼は、火のごとく輝くさまざまな者たちを派遣した。合掌して恭しく立つ彼らすべてに、神々の主は次のように告げた。

Verse 40

पच शीघ्रमिमान्पापान्योगेन च बलेन च ॥ ततस्ते त्वरितं गत्वा यत्र ते पिशिताशनाः ॥

「ヨーガの力と武威によって、この悪しき者どもを速やかに焼き尽くせ。」そうして彼らは、肉を食らう者たちのいる所へと疾く赴いた。

Verse 41

ज्वराज्ञया च ते सर्वे जीमूतघननिःस्वनाः ॥ बहूंस्ते राक्षसान्घोरान्दर्पोत्सिक्तान् सहस्रशः ॥

そしてジュヴァラ（Jvara）の命により、彼らは皆、濃き嵐雲の轟きのごとく咆哮し、驕りに酔う恐るべき羅刹たちへ、幾千ともなく襲いかかった。

Verse 42

बहुशस्त्रप्रहारैश्च शस्त्रैश्च विविधोज्ज्वलैः ॥ तरसा राक्षसा विग्ना रुधिरेण परिप्लुताः ॥

幾多の武器の打撃と、さまざまに輝く兵刃によって、羅刹たちは激しく阻まれ、血にまみれて溺れるほどであった。

Verse 43

मोचयामास संग्रामं स्वयमेव यमस्ततः ॥ राक्षसान्मोचयित्वाऽथ हन्यमानान्समन्ततः ॥

そのときヤマ（Yama）自らが戦いを止めた。四方から討たれていた羅刹たちを解き放ってから、……

Verse 44

गत्वा ज्वरं महाभागं विनयात्सान्त्वयन्मुहुः ॥ पूजयन् वै ज्वरं दिव्यं गृहीय हस्ते महायशाः ॥

そして幸いなるジュヴァラ（Jvara）に近づき、尊き者よ、へりくだって幾度も宥めた。神なるジュヴァラを礼拝しつつ、名高き者はその手を取った。

Verse 45

प्रविवेश गृहं स्वं तु सम्भ्रमेणेदृशेन तु ॥ आननं तु समुत्प्रोष्छ्य सङ्ग्रामे स्वेदबिन्दुवत् ॥

彼はそのような動揺のうちに自らの家へ入った。顔を上げると、戦場にあるかのように、汗の滴に覆われた者のようであった。

Verse 46

रोषायासकरं चैव सर्वलोकनमस्कृतः ॥ अहं त्वं चैव देवेश इमं लोकं चराचरम् ॥

彼は怒りと労苦を生じさせる者でありながら、あらゆる世界に礼拝される。「我と汝、神々の主よ、（動くものと動かぬものから成る）この世界を（治める）。」

Verse 47

शासेमहि यथाकामं यथादृष्टं यथाश्रुतम् ॥ त्वया ग्राह्यो ह्यहं देव मृत्युना च सुसंवृतः ॥

「我らは望むままに統べ、また裁こう——見たことに従い、聞いたことに従って。されど我は汝に捕らえられるべき者、神よ。さらに我は死によって堅く包まれている。」

Verse 48

लोकान्सर्वानहं हन्मि सर्वघाती न संशयः ॥ गच्छ गच्छ यथास्थानं युद्धं च त्यजतु स्वयम् ॥

「我はあらゆる世界を打ち滅ぼす。我は万物を屠る者—疑いはない。行け、行け、汝のあるべき所へ。彼自身に戦いを捨てさせよ。」

Verse 49

राक्षसानां हतास्तत्र षष्टिकोट्यो रणाजिरे ॥ अमराश्चाक्षयाश्चैव न हि त्वां प्रापयन्ति वै ॥

そこ、戦場において、六十倶胝の羅刹が討たれた。しかも不死なる者、不滅なる者でさえ、まことに汝に及ばない（打ち勝てない）。

Verse 50

ततो ह्युपरतं युद्धं धर्मराजो यमः स्वयम् ॥ दूतानां चित्रगुप्तेन सख्यमेकमकारयत् ॥

そのとき戦いはまことに鎮まり、法王ヤマ自らが、使者たちに関してチトラグプタと一つの盟約を結ばせた。

Verse 51

सम्भाषन्ते ततो दूताश्चित्रगुप्तं तथैव च ॥ नियुञ्जस्व मया पूर्वं सर्वकर्माणि जन्तुषु ॥

ついで使者たちはチトラグプタにも語りかけた。「以前わたしがしたように、衆生のあらゆる行為を配し、記録せよ。」

Verse 52

स्वकर्मगुणभूतानि ह्यशुभानि शुभानि च ॥ रुद्रं दूताः समागम्य चित्रगुप्तस्य पार्श्वतः ॥

まことに、自らのカルマより生じて性質となる行い—不吉なるものも吉なるものも—は考慮されるべきである。使者たちはルドラに近づき、チトラグプタの傍らに立った。

Verse 53

उपस्थानं च कुर्वन्ति कालचिन्तकमब्रुवन् ॥ यथा लोका यथा राजा यथा मृत्युḥ सनातनः ॥

彼らは侍立の奉仕をなし、時を観ずる者に告げた。「世がいかなるものであれ、王がいかなるものであれ、死もまたそのとおり—永遠である。」

Verse 54

तदैवोत्तिष्ठ तिष्ठेति क्षम्यतां क्षम्यतां प्रभो

そのとき彼らは言った。「起て、立て！」—「お赦しください、お赦しください、主よ。」

Verse 55

बद्धगोधाङ्गुलित्राणा नानायुधधरास्तथा ॥ अग्रतः किंकराः कृत्वा तिष्ठन्पादाभिवन्दनम् ॥

彼らは縛り合わせたイグアナの趾の覆いで作った護具を身に着け、さまざまな武器を携え、従者たちを前に立てて、自らはその御足に礼拝して立ち尽くした。

Verse 56

परित्रायस्व नो वीर किंकराणां महाबलान् ॥ हन्यमानान्हि रक्षोभिरस्मानद्य रणाजिरे ॥

守り給え、勇者よ——我ら大力の従者を。今日この戦場にて、羅刹らに打ち倒されつつあるのだ。

Verse 57

बाहुभिः समनुप्राप्तः केशाकेशि ततः परम् ॥ अयुक्तमतुलं युद्धं तेषां वै समजायत ॥

彼らは腕で組みつき迫り合い、ついで髪をつかみ合って引き合った。かくして彼らの間に、抑え難く比類なき戦いがまさに起こった。

Verse 58

खादन्ति चैव घ्नन्ति स्म चित्रगुप्तेन चोदिताः ॥ व्याधीनां च सहस्राणि दूतानां च महाबलाः ॥

チトラグプタに促されて、彼らは貪り食い、打ち据える。さらに、幾千もの病と、力ある使者たちもまたそこにいる。

Verse 59

धर्मराजोऽथ विश्रान्तं कालभूतं महाज्वरम् ॥ किंकिं वृत्तमिदं देव व्यापिनस्त्वं महातपाः ॥

そのときダルマラージャは、憩い、あたかも時の化身なるマハージヴァラに告げた。「これは、これは何事が起こったのか、神よ。汝は遍満する者、偉大なる苦行者よ。」