Adhyaya 20: The Birth of the Aśvins: Solar Lineage, Saṃjñā and Chāyā, and the Granting of a Hymn and Boons

Verse 1

प्रजापाल उवाच । एवमग्नेः समुत्पत्तिर्जाता ब्रह्मन् महात्मनः । प्राणापानौ कथं देवावश्विनौ सम्बभूवतुः ॥ २०.१ ॥

プラジャーパラは言った。「このように、ブラーフマナよ、あの大いなる魂よりアグニの起源が説き明かされた。では二柱の神アシュヴィンは、いかにしてプラーナとアパーナ（生命の吸気と呼気）となったのか。」

Verse 2

मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रः स्वयं ब्रह्मा द्विसप्तभिः । रूपैर्व्यवस्थितस्तेषां मरीचिः श्रेष्ठतामगात् ॥ २०.२ ॥

マリーチはブラフマーの子であり、まことにブラフマーそのものの如く、彼らの間に十四の姿として स्थापितされた。その諸形のうち、マリーチが最上の位を得た。

Verse 3

तस्य पुत्रो महातेजाः कश्यपो नाम वै मुनिः । स्वयं प्रजापतिः श्रीमान् देवतानां पिता अभवत् ॥ २०.३ ॥

その子は大いなる光輝を備えた聖仙カश्यパ（カश्यパ）と名づけられた。彼自身、栄えあるプラジャーパティとなり、諸神の父と仰がれた。

Verse 4

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि आदित्या द्वादश प्रभो । आदित्यपत्यानि ते सर्वे आदित्यास्तेन कीर्तिताः ॥ २०.४ ॥

まことに、主よ、彼には十二人の子—アーディティヤ（Āditya）—があった。ゆえにその子孫は皆、アーディティヤとして称えられる。

Verse 5

तेषां मध्ये महातेजा मार्त्तण्डो लोकविश्रुतः । नारायणात्मकं तेजो द्वादशं संप्रकीर्तितम् ॥ २०.५ ॥

その中で、大いなる光輝をもつマールタンダ（Mārtaṇḍa）は諸世界に名高く、ナーラーヤナ（Nārāyaṇa）を本質とする第十二の光明として宣言される。

Verse 6

ये ते मासास्त आदित्याः स्वयं संवत्सरो हरिः । एवं ते द्वादशादित्या मार्त्तण्डश्च प्रधानवान् ॥ २०.६ ॥

汝の月々こそがアーディティヤであり、ハリ（Hari）は自らの姿において年（saṃvatsara）である。かくして十二のアーディティヤがあり、マールタンダ（太陽）がその中の第一である。

Verse 7

तस्य त्वष्टा ददौ कन्यां संज्ञां नाम महाप्रभाम् । तस्यापत्यद्वयं जज्ञे यमश्च यमुना तथा ॥ २०.७ ॥

彼に対し、トヴァシュトリ（Tvaṣṭṛ）は大いなる光輝を放つ娘サンジュニャー（Saṃjñā）を与えた。彼女から二人の子が生まれ、ヤマ（Yama）とヤムナー（Yamunā）であった。

Verse 8

तस्य तेजोऽप्यसहती बभूवाश्वी मनोजवा । स्वां छायां तत्र संस्थाप्य सा जगमोत्तरान् कुरून् ॥ २०.८ ॥

その光輝に耐えられず、彼女は思いのごとく速い牝馬（aśvī）となった。自らの影（チャーヤー, Chāyā）をそこに据え、ウッタラ・クル（Uttara-Kuru）へ赴いた。

Verse 9

तद्रूपां तां सवर्णां तु भेजे मार्त्तण्डभास्करः । तस्याः अपि द्वयं जज्ञे शनिं तपतिमेव च ॥ २०.९ ॥

マールタンḍa（太陽神バースカラ）は、彼女の姿にふさわしく、まさにその同じ形相を取った。さらに彼女から二柱が生まれた。シャニとタパティである。

Verse 10

यदा त्वसदृशं भेजे पुत्रान् प्रति नरोत्तम । संज्ञां प्रोवाच भगवान् क्रोधसंरक्तलोचनः । असमत्वं न कर्त्तव्यं स्वेष्वपत्येषु भामिनि ॥ २०.१० ॥

しかし、人の中の最勝者が息子たちに対して不相応な態度を取ったとき、世尊は怒りにより眼を赤くしてサンジュニャーに告げた。「おお情熱の女よ、自らの子らに不平等を行ってはならぬ。」

Verse 11

एवमुक्ता यदा सा तु असमत्वं व्यरोचत । तदा यमः स्वपितरं प्रोवाच भृशदुःखितः ॥ २०.११ ॥

このように告げられても、彼女はなお不平等な心をあらわした。するとヤマは深く悲しみ、己の父に語りかけた。

Verse 12

नेयं माता भवेत् तात अस्माकं शत्रुवत् सदा । सपत्नीव वृत्ताचाराः स्वेष्वपत्येषु वत्सला ॥ २०.१२ ॥

「父上、この女は私たちの真の母ではありません。私たちには常に敵のようで、まるで共妻のごとく振る舞い、自分の子にだけ慈しみを示します。」

Verse 13

एवं यमवचः श्रुत्वा सा छाया क्रोधमूर्च्छिता । शशाप प्रेतराजस्त्वं भविष्यस्यचिरादिव ॥ २०.१३ ॥

ヤマの言葉をこのように聞くや、チャーヤーは怒りの奔流に呑まれ、呪詛して言った。「まもなく汝は亡者の王（プレータラージャ）となるであろう。」

Verse 14

एवं श्रुत्वाऽथ मार्त्तण्डस्तदा पुत्रहितैषया । उवाच मध्यवर्ती त्वं भविता धर्मपापयोः । लोकपालश्च भविता त्वं पुत्र दिवि शोभसे ॥ २०.१४ ॥

かく聞きて、マールタンḍa（太陽神）は子の福利を願い、こう告げた。「汝はダルマ（功徳）とパーパ（罪過）との間に立つ中位の者となるであろう。さらに汝はローカパーラ（世界の守護者）ともなり、わが子よ、天界において輝くであろう。」

Verse 15

शनिं शशाप मार्त्तण्डश्छायाकोपप्रधर्षितः । त्वं क्रूरदृष्टिर्भविता मातृदोषेण पुत्रक ॥ २०.१५ ॥

チャーヤーの怒りに触発されたマールタンḍaは、シャニを呪して言った。「母の過失ゆえに、わが子よ、汝は凶相の、苛烈な眼差しをもつ者となるであろう。」

Verse 16

एवमुक्त्वा समुत्थाय योगं भानुर्दिदृक्षया । तामपश्यत्त्वसौ साश्वी उत्तरेषु कुरुष्वथ ॥ २०.१६ ॥

かく語り終えて、バーヌはヨーガの力によって（彼女を）見んと起ち上がり、そして北方のクル族の地ウッタラクルに、その永遠の貴婦人を見いだした。

Verse 17

ततोऽश्वरूपं कृत्वा स गत्वा तत्रोत्तरान् कुरून् । प्राजापत्येन मार्गेण युयोजात्मानमात्मना ॥ २०.१७ ॥

それより彼は馬の姿となって北方のクルの地へ赴き、プラジャーパティヤ（Prajāpatya）の道により、自らの力によって自らを繋ぎ、御した。

Verse 18

तस्यां त्वाष्ट्र्यामश्वरूप्यां मार्त्तण्डस्तीव्रतेजसः । बीजं निर्वापयामास तज्ज्वलन्तं द्विधा अपतत् ॥ २०.१८ ॥

彼女—馬の姿をとるトヴァシュトリー（アシュヴァルーピー）—のうちに、烈しい光輝をもつマールタンḍaは自らの種子を注ぎ置いた。するとその燃えさかる種子は二つに分かれて落ちた。

Verse 19

तत्र प्राणस्त्वपानश्च योनौ चात्मजितौ पुरा । वरदानेन च पुनर्मूर्तिमन्तौ बभूवतुः ॥ २०.१९ ॥

その場で、かつて胎内において自制していたプラーナとアパーナは、恩寵の授与によって再び具身の姿となった。

Verse 20

तौ त्वाष्ट्र्यामश्वरूपिण्यां जातौ येन नरोत्तमौ । ततस्तावश्विनौ देवौ कीर्त्येते रविनन्दनौ ॥ २०.२० ॥

その二人の最勝の人は、牝馬の姿を取ったトヴァーシュトリーより生まれた。ゆえにその二柱の神は、ラヴィ（太陽）の子としてアシュヴィン双神と称えられる。

Verse 21

प्रजापतिः स्वयं भानुस्त्वाष्ट्रॄ शक्तिः परापरा । तस्याः प्राग्वच्छरीरस्थावमूर्त्तौ मूर्तिमाश्रितौ ॥ २०.२१ ॥

プラジャーパティはまさにバーヌそのものであり、トヴァーシュトリーの力（シャクティ）は超越にして内在である。以前と同じく、彼女—身体に宿る者—より、未顕現の二つが顕現の形を取った。

Verse 22

ततस्तावश्विनौ देवौ मार्त्तण्डमुपतस्थतुः । उचतुः स्वरुचिं तावत् किं कर्तव्यमथावयोः ॥ २०.२२ ॥

それからアシュヴィンの二神はマールタンダ（太陽）に近づいた。彼らはスヴァルチに言った。「今、われらは何をなすべきか。」

Verse 23

मार्त्तण्ड उवाच । पुत्रौ प्रजापतिं देवं भक्त्याराधयतां वरम् । नारायणं स वो दाता वरं नूनं भविष्यति ॥ २०.२३ ॥

マールタンダは言った。「子らよ、篤い帰依をもって、最勝の神プラジャーパティを礼拝せよ。ナーラーヤナこそ、まことに汝らに恩願を授ける者となるであろう。」

Verse 24

एवं तावश्विनौ प्रोक्तौ मार्त्तण्डेन महात्मना । तेपतुस् तीव्रतपसौ तपः परमदुष्चरम् । ब्रह्मपारामयं स्तोत्रं जपन्तौ तु समाहितौ ॥ २०.२४ ॥

かくして大いなる魂をもつマールタンḍa（太陽神）に告げられた二柱のアシュヴィンは、厳烈な苦行に励み、きわめて行い難いタパスを修し、心を一境にして至上のブラフマンに向かう讃歌を誦した。

Verse 25

तयोः कालेन महता ब्रह्मा नारायणात्मकः । तुतोष परमप्रीत्या वरं चैतं ददौ तयोः ॥ २०.२५ ॥

長き歳月ののち、ナーラーヤナと本性を同じくするブラフマーは彼らを大いに嘉し、深い慈愛をもってこの恩寵（ヴァラ）を二柱に授けた。

Verse 26

प्रजापाल उवाच । अश्विभ्यामीरितं स्तोत्रं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । श्रोतुमिच्छाम्यहं ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादान्महामुने ॥ २०.२६ ॥

プラジャーパラは言った。「おおブラフマン、偉大なる牟尼よ。あなたのご加護により、アシュヴィン二柱が宣説した、出生が未顕（アヴィヤクタ）なるブラフマーに関するその讃歌を私は聞きたい。」

Verse 27

महातपा उवाच । शृणु राजन् यथा स्तोत्रमश्विभ्यां ब्रह्मणः कृतम् । ईदृशं च फलं प्राप्तं तयोः स्तोत्रस्य चानघ ॥ २०.२७ ॥

マハータパーは言った。「聞け、王よ。アシュヴィン二柱がブラフマーのために作した讃歌がいかなるものであったかを。さらに、罪なき者よ、その讃歌によって彼らがいかなる果報を得たかをも聞け。」

Verse 28

ॐ नमस्ते निष्क्रिय निष्प्रपञ्च निराश्रय निरपेक्ष निरालम्ब निर्गुण निरालोक निराधार निर्जय निराकार । ब्रह्मन् महाब्रह्मन् ब्राह्मणप्रिय पुरुष महापुरुषोत्तम । देव महादेवोत्तम स्थाणो स्थितस्थापक । भूत महाभूत भूताधिपति यक्ष महायक्ष यक्षाधिपते । गुह्य महागुह्याधिपते सौम्य महासौम्य सौम्याधिपते । पक्षि महापक्षिपते दैत्य महादैत्याधिपते । रुद्र महारुद्राधिपते विष्णु महाविष्णुपते । परमेश्वर नारायण प्रजापतये नमः । एवं स्तुतस्तदा ताभ्यामश्विभ्यां स प्रजापतिः । तुतोष परमप्रीत्या वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २०.२८ ॥

「オーム。礼拝いたします、無為にして、現象界の展開を超え、依り所なく、依存なく、支えなく、無属性にして、可視の境域なく、基盤なく、征服されず、無相なる御方よ。ブラフマンよ、大ブラフマンよ。バラモンに愛される者、プルシャよ、偉大なる者たちの中の最上者よ。デーヴァよ、大神々の中の最上者よ。スターヌよ、堅固にして、立つものを立てる者よ。ブータよ、大ブータよ、衆生の主よ。ヤクシャよ、大ヤクシャよ、ヤクシャの主よ。グヒヤの主よ。温和なる者よ、至って温和なる者よ、温和の主よ。鳥よ、大鳥の主よ。ダイティヤよ、大ダイティヤの主よ。ルドラよ、大ルドラの主よ。ヴィシュヌよ、大ヴィシュヌの主よ。至上主ナーラーヤナよ—プラジャーパティに礼拝いたします。」このようにその時、二柱のアシュヴィンに讃えられて、プラジャーパティは大いに歓喜し、次の言葉を語った。

Verse 29

वरं वरयतां शीघ्रं देवैः परमदुर्लभम् । येन मे वरदानेन चरतस्त्रिदिवं सुखम् ॥ २०.२९ ॥

速やかに一つの恩寵をお授けください――それは神々にとってさえ得難い至上の賜物です。その恩寵によって、我は行き来しつつ三重の天において安楽を享受できますように。

Verse 30

अश्विनावूचतुः । आवयोऱ्यज्ञभागं तु देहि देव प्रजापते । सोमपत्वं च देवानां सामान्यत्वं च शाश्वतम् ॥ २०.३० ॥

アシュヴィン双神は言った。「神なるプラジャーパティよ、我らに祭祀（ヤジュニャ）における分け前をお与えください。さらに、神々の中でソーマを共に享受する権利と、永続する同等の位階をお授けください。」

Verse 31

ब्रह्मोवाच । रूपं कान्तिरनौपम्यं भिषक्त्वं सर्ववस्तुषु । सोमपत्वं च लोकेषु सर्वमेतद् भविष्यति ॥ २०.३१ ॥

ブラフマーは言った。「美しさ、光輝、比類なき卓越、あらゆる事における医療の妙技、そして諸世界においてソーマの主となる位—これらすべては成就するであろう。」

Verse 32

एतत् सर्वं द्वितीयायामश्विभ्यां ब्रह्मणा पुरा । दत्तं यस्मादतस्तेषां तिथीनामुत्तमा तिथिः ॥ २०.३२ ॥

これらすべてが、昔、ブラフマーによって月の第二日（ドヴィティーヤー）にアシュヴィン双神へ授けられた。ゆえに諸ティティ（太陰日）の中で、そのティティは最上とみなされる。

Verse 33

एतस्यां रूपकामास्तु पुष्पाहारो भवेन्नरः । संवत्सरं शुचिर्नित्यं सुस्वरूपी भवेन्नरः । अश्विभ्यां ये गुणाः प्रोक्तास्ते तस्यापि भवन्ति च ॥ २०.३३ ॥

この日に、美を願う者は花を食として暮らすべきである。一年のあいだ常に清浄を保てば、その人は優れた容姿を得る。また、アシュヴィン双神に属すると説かれる諸徳も、その人にも備わる。

Verse 34

य इदं शृणुयान्नित्यमश्विभ्यां जन्म चोत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पुत्रवान् जायते नरः ॥ २०.३४ ॥

この物語、すなわちアシュヴィン双神に結びつく最勝の誕生を常に聴聞する者は、あらゆる罪より解き放たれ、子を授かり、とりわけ男子の後嗣を得る。