Adhyaya 196: Description of the City of Dharmarāja (Yama)

Verse 1

अथ धर्मराजपुरवर्णनम् ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः सर्वं निरवशेषतः ॥

ここにダルマラージャ（ヤマ）の都の描写が語られる。ヴァイシャンパーヤナは言った。自らを修めた聖仙たちの言葉を聞き、言葉に通じた者は一切を余すところなく語った。

Verse 2

नाचिकेत उवाच ॥ श्रूयतां द्विजशार्दूलाः कथ्यमानं मया द्विजाः ॥ योजनानां सहस्रं तु विस्ताराद्द्विगुणायतम् ॥

ナーチケータは言った。「聞け、二度生まれの中の虎たちよ。われが語ろう、汝らドヴィジャよ。その幅は千ヨージャナ、長さはその二倍である。」

Verse 3

द्विगुणं परिवेषेण तद्वै प्रेतपतेः पुरम् ॥ भवनैरावृतं दिव्यैर्याम्बूनदमयैः शुभैः ॥

二倍の囲いによって取り巻かれた、それこそが亡者の主の都である。そこは吉祥なる神聖な楼閣に囲まれ、ジャームブーナダの黄金で造られている。

Verse 4

हर्म्यप्रासादसंबाधमहाट्टालसमन्वितम् ॥ सौवर्णेनैव महता प्राकारॆणाभिवेष्टितम् ॥

楼閣と宮殿がひしめき合い、大いなる見張りの塔を備え、巨大な黄金の城壁によって取り囲まれている。

Verse 5

कैलासशिखराकारैर्भवनैरुपशोभितम् ॥ तत्र वै विमला नद्यस्तोयपूर्णाः सुशोभनाः ॥

カイラーサの峰のごとき館により飾られ、そこには水満ちた清らかな河川があり、まことに美しく輝いている。

Verse 6

दीर्घिकाश्च तथा कान्ता नलिन्यश्च सरांसि च ॥ तडागाश्चैव कूपाश्च वृक्षषण्डाः सुशोभनाः

そこには長い池、愛らしい蓮の林と湖があり、また貯水池や井戸、そして見事に飾られた樹木の群れがあった。

Verse 7

नरनारीसमाकीर्णा गजवाजिसमाकुलाः ॥ नानादेशसमुत्थानैर्नानाजातिभिरेव च

そこは男女であふれ、象と馬で満ち、また多くの地方から来た、さまざまな共同体の人々が住んでいた。

Verse 8

सर्वजीवैस्तथाकीर्णं तस्य राज्ञः पुरोत्तमम् ॥ क्वचिद्युद्धं क्वचिद्द्वन्द्वं तेन बद्धो यमालये

その王の最勝の都は、かくしてあらゆる生類で満ちていた。ある所では戦い、ある所では決闘があり、そのゆえに彼はヤマの住処に縛られた。

Verse 9

क्वचिद्गायन् हसांश्चैव क्वचिद्दुःखेन दुःखितः ॥ क्वचित्क्रीडन् यथाकर्म क्वचिद्भुञ्जन् क्वचित्स्वपन्

ある所では歌い笑い、ある所では苦しみによって悲嘆に沈んだ。ある所では自らの業に応じて戯れ、ある所では食し、ある所では眠った。

Verse 10

स्वकर्मभिः प्रदृश्यन्ते स्थूलाः सूक्ष्माश्च जन्तवः ॥ मया दृष्टा द्विजश्रेष्ठास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे

衆生は、粗なるものも微細なるものも、自らの業に応じて現れる。おお、最勝の二度生まれよ、私はその王の最勝の都において彼らを見た。

Verse 11

अङ्गानि चैव सीदन्ति मनो विह्वलतीव मे ॥ दिव्यभावाः स्पृशन्त्येते चिन्तयानस्य तत्फलम्

まことに我が肢体は衰え、心はあたかも惑乱する。かの結果を観想する時、これらの神聖なる境地が我に触れる。

Verse 12

तथापि कथयिष्यामि यथादृष्टं तथाश्रुतम् ॥ पुष्पोदका नाम तत्र नदीनाṃ प्रवरा नदी

それでもなお、見たこと聞いたことを、ありのままに語ろう。そこには諸河のうち最勝の河があり、名をプシュポーダカー（Puṣpodakā）という。

Verse 13

दृश्यते न च दृश्येत नानावृक्षसमाकुला ॥ सुवर्णकृतसोपाना दिव्यकाञ्चनवालुका

それは見える——しかも、その不思議さゆえに見えぬかのようでもある。さまざまな樹々が群れ、黄金で作られた階と、神妙なる金色の砂を備えている。

Verse 14

प्रसन्नेन च तोयेन शीतलेन सुगन्धिना ॥ पुष्प्यत्फलवनाकीर्णा नाना पक्षिसमाकुला

澄みわたる水は冷ややかで芳しく、その岸辺は花と実を結ぶ森に満ち、さまざまな鳥たちで賑わっていた。

Verse 15

भ्राजते सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ॥ तस्यास्तीरे मया दृष्टाः पादपाश्च सहस्रशः

それは輝きわたる、諸河の最勝にして、あらゆる罪を滅するもの。その岸辺に、我は幾千もの樹々を見た。

Verse 16

अमराः क्रीडमानाश्च जलक्रीडां पुनःपुनः ॥ विशालजघना यस्यां गन्धर्वाः सामगा इव

そこでは不死の者たちが幾度も水遊びに興じ、またその川には豊かな腰つきの女たちが居り、ガンダルヴァたちはサーマン讃歌の詠唱者のごとく歌う。

Verse 17

भुजङ्गावनताङ्ग्यश्च किन्नर्यश्च सुगायनाः ॥ दिव्यभूषणसम्भोगैः क्रीडन्त्यत्र समागताः

ここでは、蛇のようにしなやかに身をくねらせる女たちと、妙なる歌声をもつキンナリーたちが集い、天上の装身具を楽しみつつ戯れる。

Verse 18

एवं नारीसहस्राणि तत्र दिव्यानि नित्यशः ॥ क्रीडन्ति सलिले तत्र प्रासादेषु शुभेषु च

かくして、そこには幾千もの天女が常に、水の中でも、また吉祥なる楼閣・宮殿においても戯れている。

Verse 19

प्रमदाश्च जले तत्र कामरूपाः सुमेखलाः ॥ रमयन्त्यो नरास्तत्र यथाकामं यथासुखम्

またその水には、愛らしき女たちがいる――意のままに姿を変え、麗しい帯をまとい、そこにいる男たちを望みのまま、安らぎのままに楽しませる。

Verse 20

तां नदीं क्षोभयन्त्यस्ताः क्रीडन्ति सहिताः प्रियैः ॥ गायन्ति सलिले काश्चिन्मधुरं मधुविह्वलाः

彼女らはその川を揺り動かし、愛しき伴とともに戯れる。ある者は甘美（春の蜜）の酔いにひたされ、水の中で優美に歌う。

Verse 21

जलतूर्यनिनादेन भूषणानां स्वनेन च ॥ भाति सा निम्नगा दिव्या दिव्यरत्नैरलंकृता

水の楽器の響きと装身具の鈴音とともに、その神なる河は、天上の宝玉に飾られて燦然と輝く。

Verse 22

वैवस्वती नाम महानदी सा शुभा नदीनां प्रवरा अतिरम्या ॥ प्रयाति मध्ये नगरस्य नित्यं मातेव पुत्रं परिपालयन्ती

その大河はヴァイヴァスヴァティーと名づけられ、吉祥にして諸河の最勝、きわめて愛でらしい。常に都の中央を流れ、母が子を守るようにこれを護る。

Verse 23

तोयानुरूपा च मनोहरा च दिव्येन तोयेन सदैव पूर्णा ॥ यस्यास्तु हंसाः पुलिनेषु मत्ताः कुन्देन्दुवर्णाः प्रचरन्ति नित्यम्

その水にふさわしく麗しく、常に神なる水で満ちている。岸辺には、歓喜に酔う白鳥が、梔子と月のごとく白く、絶えず行き交う。

Verse 24

रथाङ्गसाह्वैः प्रवरैश्च पद्मैः प्रतप्तजाम्बूनद कर्णिकाभिः ॥ या दृश्यते चैव मनोज्ञरूपा सुवर्णसोपानयुता सुकान्ता

彼女は愛でらしい姿として見え、ラターンガと呼ばれる勝れた蓮華に飾られ、その花房は灼けるジャンブーナダ金のごとく輝く。さらに麗しく、黄金の階（きざはし）を備える。

Verse 25

यस्यास्तु तोयं विमलं सुगन्धि स्वादु प्रसन्नं त्वमृतोपमं च ॥ वृक्षास्तु यस्या वनखण्डजाताः सदा शुभैः पुष्पफलैरुपेताः

その水は清らかで芳しく、甘く澄み、まことに甘露（アムリタ）に比すべきもの。さらに、その林苑に生ずる樹々は、常に吉祥なる花と実を備える。

Verse 26

नार्यः सुरूपा मदविह्वलाश्च क्रीडन्ति ता यत्र मनोज्ञरूपाः ॥ यस्यां जनः क्रीडनताडनाद्यैर्विवर्णतां याति न वै कदाचित् ॥

そこでは、姿うるわしい女たちが、ほのかな歓喜の酔いに揺られつつ、愛らしい姿で戯れている。その地では、人々は遊戯や打ち合いなどの戯れの最中であっても、決して顔色を失い、蒼白になることがない。

Verse 27

या देवतानामपि पूजनीया तापनिधीनां च तथा मुनीनाम् ॥ या दृश्यते तोयभरेण कान्ताकृतिः कवीनामिव निर्मलार्था ॥

彼女／その輝ける存在は、神々によってさえ礼拝されるにふさわしく、また苦行の宝蔵たる者や牟尼たちにも同様に崇敬される。彼女／それは水に満ち、麗しい姿で現れ—詩人の言葉のように、意味が澄みわたっている。

Verse 28

वादित्रगीतस्वनतालयुक्ता गायन्ति नार्यः सहिताः सदा हि ॥ कन्याकुलानां मृदुभाषितानि मनोहराणां च वनेषु तेषु ॥

楽器と歌の音色と拍子に伴われ、女たちは連れ立って、つねに歌っている。またそれらの林苑には、乙女たちの群れの、柔らかく心を奪う言葉が満ちている。

Verse 29

कुर्वन्ति संहर्षमिव स्वनेन मनोज्ञरूपा दिवि देवतानाम् ॥ मृदङ्गनादश्च सुतन्त्रियुक्तगीतध्वनिश्चैव सुवंशयुक्तः ॥

その響きによって、彼女たちは歓喜の高まりを生み出すかのようで、姿も愛らしく、まるで天上の神々のためであるかのようである。そこにはまた、ムリダンガ（mṛdaṅga）の鳴り渡る打音、弦楽を伴う歌声の響き、そしてスヴァヴァンシャ（suvaṃśa）—竹笛—に和する音色がある。

Verse 30

प्रासादकुञ्जेषु विहार्यमाणा न तृप्तिमेवं बहु ताः प्रयान्ति ॥ गन्धः सुगन्धोऽगुरुचन्दनानां वातः शुभो वाति सुशीतमन्दः ॥

宮殿の林苑で遊び戯れても、いくら楽しんでも彼女たちは飽きることがない。そこにはアグル（aguru）と白檀（chandana）の妙なる香りが漂い、吉祥の風が吹く—涼しく、やわらかく、静やかに。

Verse 31

क्वचित् सुगन्धः प्रचचार भूयः प्रासादरोधं प्रविरूढमार्गः ॥ क्वचिज्जनाः क्रीडनकावसक्ताः क्वचिच्च नारीनरगीतशब्दाः ॥

あるところでは芳香が幾度も広がり、宮殿の壁沿いに生い茂った小径を伝ってゆく。あるところでは人々が遊戯に没頭し、またあるところでは男女の歌声が響き渡る。

Verse 32

तथाऽपरे क्रीडनकाः सकान्ताः सुवर्णवेदीकृतसानुशोभाः ॥ विमानभूताः प्रचरन्ति तोये प्रमत्तनारीनरसं्कुलाश्च ॥

また別の者たちは、恋人を伴い戯れつつ、黄金の台座のように作られた段台で美しく飾られ、水上を行き交う。まるで空中の楼閣となったかのようで、酔いしれて喜ぶ男女で満ちている。

Verse 33

शक्यो विभागो न हि रम्यताया ह्यसौ दिनैर्वा बहुभिः प्रवक्तुम् ॥ नैषा कथा कर्मसमाधियुक्ता शक्त्या प्रवक्तुं दिवसैरनल्पैः ॥

まことに、その麗しさの全き広がりは、多くの日を費やしても語り尽くせない。この物語は、律された行いと専心の集中に結びつくがゆえに、相当の時日と労をもってしても十分には説き明かし得ない。

Verse 34

क्वचिन्नृत्यन् क्वचित्तिष्ठन् क्वचिद्बन्धनसंस्थितः ॥ एवं शतसहस्राणि तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥

あるところでは舞い、あるところでは立ち、あるところでは拘束・抑制のうちに留まる。かくのごとき光景が、幾十万と、かの王の最勝の都に見られる。

Verse 35

तत्रापरे वृक्षषण्डा नित्यपुष्पफलान्विताः ॥ ते च कामप्रदा नित्यं तथा द्विजसमायुताः ॥

さらにそこには、常に花と実を備えた樹々の群れがある。それらは絶えず望むものを授け、また同様に、ドヴィジャ（再生の者、学識ある人々）によって行き交われている。

Verse 36

जलं च दत्तं बहुभिर्नरैश्च तस्याः स्वरूपप्रतिमा च निष्ठा ॥ प्रासादपङ्क्तिर्ज्वलनप्रकाशा तस्यास्तु तीरे बहुभक्तिरम्याः ॥

また多くの人々によって水が捧げられ、さらに彼女の姿は像として堅固に安置されている。彼女の岸辺には、炎の光のように輝く宮殿のごとき祠堂が列をなし、豊かな信愛によって麗しい。