Adhyaya 12: Supratīka’s Hymn to Rāma and the Granting of a Boon through Divine Manifestation

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततः पुत्रं रथाङ्गाग्निदग्धं श्रुत्वा नृपोत्तमः । सुप्रतीकः प्रतीतात्मा चिन्तयामास पार्थिवः । तस्य चिन्तयतस्त्वेवं तदा बुद्धिरजायत ॥ १२.१ ॥

聖なるヴァラーハは語った。ついで、我が子が輪（ラターンガ）なる円盤の火によって焼かれたと聞くや、王の中の最勝者スプラティーカは、心静かな統治者として深く思索に沈んだ。かく思い巡らすうちに、一つの決意（思惟の道筋）がその心に生じた。

Verse 2

चित्रकूटे गिरौ विष्णुः सदा रामेति कीर्त्यते । ततोऽहं रामसंज्ञेन नाम्ना स्तौमि जगत्पतिम् ॥ १२.२ ॥

チトラクータの山において、ヴィシュヌは常に「ラーマ」という名で讃えられる。ゆえに私は、「ラーマ」という呼び名をもって世界の主を讃嘆する。

Verse 3

सुप्रतीक उवाच । नमामि रामं नरनाथमच्युतं कविं पुराणं त्रिदशारिनाशनम् । शिवस्वरूपं प्रभवं महेश्वरं सदा प्रपन्नार्तिहरं धृतश्रियम् ॥ १२.३ ॥

スプラティーカは言った。「我はラーマに礼拝する—アチュタ、人々の中の主。詩聖にして古（いにしえ）の御者、神々の敵を滅する者。吉祥なる本性、万有の根源、大自在主。常に帰依する者の苦を除き、尽きぬ光栄を保つ御方。」

Verse 4

भवान् सदा देव समस्ततेजसां करोषि तेजांसि समस्तरूपधृक् । क्षितौ भवान् पञ्चगुणस्तथा जले चतुःप्रकारस्त्रिविधोऽथ तेजसि । द्विधाऽथ वायौ वियति प्रतिष्ठितो भवान् हरे शब्दवपुः पुमानसि ॥ १२.४ ॥

おお神よ、あなたはあらゆる光輝ある者たちの威光（テージャス）を常に顕現させ、万象の形を帯び給う。地においては五つの性質として、また水においては四、火においては三、風においては二として現れ、さらに虚空に安住して—おおハリよ—あなたは「音」を身とする至人格である。

Verse 5

भवान् शशी सूर्यहुताशनोऽसि त्वयि प्रलीनं जगदेतदुच्यते । भवत्प्रतिष्ठं रमते जगत् यतः स्तुतोऽसि रामेति जगत् प्रतिष्ठितम् ॥ १२.५ ॥

あなたは月であり、太陽であり、供犠の火である。この全世界はあなたのうちに融け帰ると言われる。世界はあなたに依りて住し、あなたにおいて安定を得るがゆえに、あなたは「ラーマ」と讃えられ、世界はあなたのうちに स्थापितされている。

Verse 6

भवार्णवे दुःखतरोर्मिसङ्कुले तथाक्षमाणाग्रहणेऽतिभीषणे । न मज्जति त्वत्स्मरणप्लवो नरः स्मृतोऽसि रामेति तथा तपोवने ॥ १२.६ ॥

輪廻（サンサーラ）の大海は、苦しみの樹のごとき波がひしめき、執拗な力の掴み取りによって恐るべきものとなるが、汝を憶念する筏を持つ人は沈まない。ゆえに汝は、苦行の森（タポーヴァナ）においてさえ「ラーマ」として想起される。

Verse 7

वेदेषु नष्टेषु भवांस्तथा हरे करोषि मात्स्यं वपुरात्मनः सदा । युगक्षये रञ्जितसर्वदिङ्मुखो भवांस्तथाग्निर्बहुरूपधृग्विभो ॥ १२.७ ॥

ヴェーダが失われたとき、ああハリよ、汝は幾度も自らの姿を魚身として現す。劫の終わりには、汝は火となり—面をあらゆる方角へ向けてそれらを照らす—ああ大能者、多くの姿を帯びる主よ。

Verse 8

कौर्मं तथा ते वपुरास्थितः सदा युगे युगे माधव तोयमन्थने । न चान्यदस्तीति भवत्समं क्वचिज्जनार्दनाद्यः स्वयं भूतमुत्तमम् ॥ १२.८ ॥

かくして、ああマーダヴァよ、汝は世々の水の攪拌のとき、常に亀の身を取ってきた。まことに、いかなる所にも汝に等しいものはない—汝はジャナールダナ、自ら最高の存在である。

Verse 9

त्वया ततम् विश्वमिदं महात्मन् स्वकाखिलान् वेद दिशश्च सर्वाः । कथं त्वमाद्यं परमं तु धाम विहाय चान्यं शरणं व्रजामि ॥ १२.९ ॥

ああ大いなる御心の方よ、この全宇宙は汝によって遍く満たされる。汝は自らに属する一切を—ことごとく—また諸方位をも知り給う。どうして私は、根源にして至上の住処たる汝を捨て、他の庇護へ赴けようか。

Verse 10

भवान् एकः पूर्वम् आसीत् ततश्च त्वत्तो मही सलिलं वह्निरुच्चैः । वायुस् तथा खं च मनोऽपि बुद्धि-श्चेतोगुणास्तत्प्रभवं च सर्वम् ॥ १२.१० ॥

初めに在ったのは汝ただ一者。ついで汝より、大地・水・（高く昇る）火・風・虚空が生じ、また心と知性（ブッディ）、心の諸性質、そしてそれらから起こる一切が生じた。

Verse 11

त्वया ततं विश्वमिदं समस्तं सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे । समस्तविश्वेश्वर विश्वमूर्ते सहस्रबाहो जय देव देव । नमोऽस्तु रामाय महानुभाव ॥ १२.११ ॥

汝によってこの全宇宙は余すところなく遍満される。わが理解において汝は永遠のプルシャ（至上の人格）である。ああ万有の主、宇宙の御身、千臂の御方よ—神々の神よ、汝に勝利あれ。大いなる魂をもつラーマに帰依し奉る。

Verse 12

इति स्तुतो देववरः प्रसन्नः तदा राज्ञः सुप्रतीकस्य मूर्तिम् । संदर्शयामास ततोऽभ्युवाच वरं वृणीष्वेति च सुप्रतीकम् ॥ १२.१२ ॥

このように讃えられると、最勝の神は歓喜して慈悲を垂れた。ついで王スプラティーカに自らの御姿を示し、さらに彼に告げた。「願い（恩寵）を選べ。」

Verse 13

एवं श्रुत्वा वचनं तस्य राजा ससम्भ्रमं देवदेवं प्रणम्य । उवाच देवेश्वर मे प्रयच्छ लयं यदास्ते परमं वपुस्ते ॥ १२.१३ ॥

その御言葉を聞くと、王は畏敬の震えに満ちて神々の神に礼拝し、こう申し上げた。「神々の主よ、あなたの最上の御身が安住するラヤ（融解・帰入）の境地を、どうか我にお授けください。」

Verse 14

इतीरिते राजवरः क्षणेन लयं तथाऽगादसुरघ्नमूर्तौ । स्थितस्तस्मिन्नात्मभूतो विमुक्तः स भूमिपः कर्मकाण्डैरनेकैः ॥ १२.१४ ॥

こう語られるや、すぐれた王は刹那にして、アスラを滅するその御姿においてラヤへと帰入した。その境地に安住し—自ずから顕れ、解脱した者として—大地の王は、多くの儀礼行（カルマ・カーンダ）にもかかわらず、かくして解き放たれた。

Verse 15

श्रीवराह उवाच । इतीरितं ते तु मया पुराणं स्वायम्भुवे चादिकृतैकदेशम् । शक्यं न चास्यैर्बहुभिः सहस्रैरपीह केनापि मुखेन वक्तुम् ॥ १२.१५ ॥

聖なるヴァラーハは言った。「かくして我は汝にこのプラーナを語った—スヴァーヤンブヴァ（マヌ）の時代に最初に編まれた一部である。されど、たとえ幾千の口をもってしても、ここにいる誰一人としてそれを余すところなく語り尽くすことはできない。」

Verse 16

उद्देशतः संस्मृतमात्रमेतन् मया भद्रे कथितं ते पुराणम् । समुद्रतोयात् परिमाणसृष्टिः क्वचित् क्वचिद् वृत्तमथो ह्यनर्घ्यम् ॥ १२.१६ ॥

おお高貴なる御方よ、わたしは想起し得る限りにおいて、このプラーナをただ概略としてあなたに語った。大海の水より、度量と創造の説が起こり、ところどころに、まことに比類なき価値をもつ物語が散りばめられている。

Verse 17

स्वयम्भुवा कथितं ब्रह्मणाऽपि नारायणेनेपि कुतो भवेऽन्यः । अशक्यमस्माभिरितीरितं ते तन्मूर्त्तित्वात् स्मरणेनेदमाद्यम् ॥ १२.१७ ॥

これは自生者スヴァヤンブー（梵天）によっても、また梵天によっても語られ、さらにナーラーヤナによってさえ語られた—それなら他の存在にどうして語り尽くせようか。われらにはあなたに詳説することはできない。だがそれが形を取ったがゆえに、この原初の実在は想念（ स्मरण ）によって想起されるべきである。

Verse 18

समुद्रे बालुकासंख्या विद्यते रजसः क्षितौ । न तु सृष्टेः पुनः संख्या क्रीडतः परमेष्ठिनः ॥ १२.१८ ॥

海の砂粒は数え得、地上の塵も数え得る。されど、パラメーシュティンが戯れのうちに為す創造の数は、ついに数え尽くせない。

Verse 19

एष नारायणस्यांशो मया प्रोक्तः शुचिस्मिते । क्रीते वृत्तान्त एषश्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१९ ॥

清らかな微笑みの御方よ、ナーラーヤナに関わるこの一節をわたしは語った。これが起こったままの顛末である—なお何を聞きたいのか。