Adhyaya 6: Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे पञ्चमो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच हृद्भवो ब्रह्मणो यो ऽसौ धर्मो दिव्यवपुर्मुने दाक्षायाणी तस्य भार्या तस्यामजनयत्सुतान्

かくして『シュリー・ヴァーマナ・プラーナ』第五章は終わる。プラスタヤは言った。「牟尼よ、ブラフマーの心より生まれ、神妙なる姿を具えるダルマは、ダークシャーヤニーを妻とし、彼女によって多くの子（息子）をもうけた。」

Verse 2

हरिं कुष्णं च देवर्षे नारायणनरौ तथा योगाभ्यासरतौ नित्यं हरिकृष्णौ बभूवतुः

神仙よ、ハリとクリシュナ、また同様にナラとナーラーヤナは—常にヨーガの修習に専心して—ハリとクリシュナとして顕現した。

Verse 3

नरनारायणौ चैव जगतो हितकाम्यया तप्येतां च तपः सौम्यौ पुराणवृषिसत्त्मौ

ナラとナーラーヤナは、世界の福利を願って苦行（タパス）を修した——その温和なる二者は、古の聖仙の中でも最勝であった。

Verse 4

प्रालेयाद्रिं समागम्य तीर्थे बदरिकाश्रमे गृमन्तौ तत्परं ब्रह्म गङ्गाया विपुले तटे

雪に覆われた山（ヒマーラヤ）と、バダリカーシュラマの聖なる渡し場に至り、彼らはガンガーの広い河岸に住して、至上のブラフマンに専心した。

Verse 5

नरनारायणाभ्यां च जगदेतच्चराचरम् तापितं तपसा ब्रह्मन् शक्रः क्षोभं तदा ययौ

ナラとナーラーヤナの苦行によって、この全世界—動くものも動かぬものも—熱せられ、震え動いた。すると、ああ婆羅門よ、シャクラ（インドラ）は動揺し、恐れに陥った。

Verse 6

संक्षुब्धस्तपसा ताभ्यां क्षोभमणाय शतक्रतुः रम्भाद्याप्सरसः श्रेष्ठाः प्रेषयत्स महाश्रमम्

その二者の苦行により動揺したシャタクラトゥ（インドラ）は、乱れを起こそうとして、ランバーをはじめとする最勝のアプサラスたちを大いなる庵へ遣わした。

Verse 7

कन्दर्पश्च सुदुर्धर्षश्चूताङ्कुरमहायुधः समं सहचरेणैव वसन्तेनाश्रमं गतः

また、抗し難きカンダルパ（カーマ）は、マンゴーの若芽を大いなる武器とし、伴侶たる春（ヴァサンタ）と共に庵へ赴いた。

Verse 8

ततो माधवकन्दर्पौ ताश्चैवाप्सरसो वराः बदर्याश्रममागम्य विचिक्रीडुर्यथेच्छया

その後、マーダヴァ（Mādhava）とカンダルパー（Kandarpā）は、かの優れたアプサラスたちと共にバダリヤーシュラマ（Badaryāśrama）に来たり、意のままにそこで戯れ遊んだ。

Verse 9

ततो वसन्ते संप्राप्ते सिंशुका ज्वलनप्रभाः निष्पत्राः सततं रेजुः शोमभयन्तो धरातलम्

やがて春が到来すると、火のごとく輝くシンシュカー（siṃśukā）の木々は、葉を失いながらも絶えず光り、まるで大地の面を飾るかのようであった。

Verse 10

शिशिरं नाम मातङ्गं विदार्य नखरैरिव वसन्तकेसरी प्राप्तः पलाशकुसुमैर्मुने

牟尼よ、「冬」と名づけられた象を爪で裂くかのごとく打ち破り、春の獅子はパラーシャ（palāśa）の花を伴って到来した。

Verse 11

मया तुषारौघकरी निर्जितः स्वेन तेजसा तमेव हसतेत्युच्चैः वसन्तः कुन्दकुड्मलैः

「我が光輝によって、霜の奔流をもたらす季節は征服された。」そう言わんばかりに、それを高らかに笑うかのように、春（ヴァサンタ Vasanta）はクンダ（kunda、茉莉）の蕾を携えて現れた。

Verse 12

वनानि कर्णिकाराणां पुष्पितानि विरेजिरे यथा नरेन्द्रपुत्राणि कनकाभरणानि हि

カールṇិកāラ（karṇikāra）の花咲く森々は、まばゆく輝き、まことに金の装身具で飾られた王子たちのようであった。

Verse 13

तेषामनु तथा नीपाः पिङ्करा इव रेजिरे स्वमिसंलब्धसंमाना भृत्या राजसुतानिव

彼らに続いて、ニーパ樹もまた黄褐色のごとく輝いた。まるで自らの主君より栄誉を得た従者が、王子たちのように立ち並ぶかのようであった。

Verse 14

रक्ताशोकवना भान्ति पुष्पिताः सहसोज्ज्वलाः भृत्वा वसन्तनृपतेः संग्रामे ऽसृक्प्लुता इव

赤きアショーカの林は、花咲きて一斉にまばゆく輝く。まるで戦場にて「春の王」の攻めを受け止めたのち、血に濡れた勇士のごとくである。

Verse 15

मृगवृन्दाः पिञ्जरिता राजन्ते गहने वने पुलकाभिर्वृता यद्वत् सज्जनाः सुहृदागमे

黄褐色の鹿の群れは、深き森の中に輝き、身には粟立つほどの戦慄が覆う。これは、親しき友の来訪に善人が歓喜して身震いするのと同じである。

Verse 16

मञ्जरीभिर्विराजन्ते नदीकूलेषु वेतसाः वक्तुकामा इवाङ्गुल्या को ऽस्माकं सदृशो नगः

川辺では、ヴェタサ（柳に似た樹）が房状の花穂によって輝いている。まるで語りかけんとするかのように—指を立てるように—「我らに等しき山はどれか」と言うかに見える。

Verse 17

रक्ताशोककरा तन्वी देवर्षे किशुकाङ्घ्रिका नीलाशोककचा श्यामा विकासिकमलानना

おお天なる仙人よ、彼女はしなやかに細く、手は赤きアショーカの花のごとく、足はキシュカ（パラーシャ）の花のごとし。髪は濃紺のアショーカのごとく、肌は黒みを帯び、顔は満開の蓮華のようである。

Verse 18

नीलेन्दीवरनेत्रा च ब्रह्मन् बिल्वफलस्तनी प्रफुल्लकुन्ददशना मञ्जरीकरशोभिता

おおブラーフマナよ、彼女の眼は青蓮華のごとく、乳房はビルヴァの果実のごとし。歯は満開のクンダ花のごとく、手は花房（マンジャリー）により荘厳されている。

Verse 19

बन्धुजीवाधरा शुभ्रा सिन्दुवारनखाद्भता पुंस्कोकिलस्वना दिव्या अङ्कोलवसना शुभा

その唇はバンドゥジーヴァの花のごとく、身は白く輝く。爪はシンドゥヴァーラの花のように妙なる美を備える。声は雄のカッコウの鳴き声のごとく神妙で、吉祥にしてアṅコラの花を身に飾る。

Verse 20

बर्हिवृन्दकलापा च सारसस्वरनूपुरा प्राग्वंशरसना ब्रह्मन् मत्तहंसगतिस्तथा

その地は孔雀の群れの房により飾られ、鶴の声は足輪の鈴の響きのごとく聞こえた。おおブラーフマナよ、東方の竹林が帯のようにめぐり、また酔える白鳥の優雅な歩みをも備えていた。

Verse 21

पुत्रजीवांशुका भृङ्गरोमराजिविराजिता वसन्तलक्ष्मीः संप्राप्ता ब3ह्मन् बदरिकाश्रमे

プトラジーヴァの花を衣のごとくまとい、黒蜂の列により輝きを増して、春の栄華（ヴァサンタ・ラクシュミー）が、ブラーフマナよ、バダリカーの庵に到来した。

Verse 22

ततो नारायणो दृष्ट्वा आश्रमस्यानवद्यताम् समीक्ष्य च दिशः सर्वास्ततो ऽनङ्गमपश्यत

そのときナーラーヤナは、庵の咎なき卓越を見て、四方をことごとく観察し、ついでアナンガ（カーマ）を目にした。

Verse 23

नारद उवाच/ को ऽसावनङ्गो ब्रह्मर्षे तस्मिन् बदरिकाश्रमे यं ददर्श जगन्नाथो देवो नारायणो ऽव्ययः

ナーラダは言った。「おおブラフマリシよ、バダリカーの庵にいる『アナンガ（無身）』とは誰のことか。宇宙の主、滅びなき神ナーラーヤナが見たその者は。」

Verse 24

पुलस्त्य उवाच कन्दर्पो हर्षतनयो यो ऽसौ कामो निगद्यते स शङ्करेण संदग्धो ह्यनङ्गत्वमुपागतः

プラスタヤは言った。「ハルシャの子カンダルパ、すなわちカーマと称される者は、シャンカラによって焼き尽くされ、まことに『アナンガ（無身）』の境地に至った。」

Verse 25

नारद उवाच किमर्थं कामदेवो ऽसौ देवदेवेन शंभुना दग्धस्तु कारणे कस्मिन्नेतद्व्याख्यातुमर्हसि

ナーラダは言った。「いかなる理由により、あの神カーマは、神々の神シャンブによって焼かれたのか。いかなる因によるのか。どうかこれを説き明かしてほしい。」

Verse 26

पुलस्त्य उवाच यदा दक्षसुता ब्रह्मन् सती याता यमक्षयम् विनाश्य दक्षयज्ञं तं विचचार त्रिलोचनः

プラスタヤは言った。「おおブラフマンよ、ダクシャの娘サティーがヤマの住処（すなわち死）へ赴いたとき、三つ目の主（シヴァ）はダクシャの祭祀を破壊し、そののち遍歴した。」

Verse 27

ततो वृषध्वजं दृष्ट्वा कन्दर्पः कुसुमायुधः अपत्नीकं तदास्त्रेण उन्मादेनाभ्यताडयत्

そのとき、牛旗の主（シヴァ）を見て、花を武器とするカンダルパ（カーマ）は、配偶なきその御方を、自らの武器—迷妄と狂乱の矢—によって打った。

Verse 28

ततो हरः शरेणाथ उन्मादेनाशु ताडितः विचचार तदोन्मत्तः काननानि सरांसि च

そのときハラ（シヴァ）は迷妄の矢にたちまち打たれ、狂乱して、森々と池や湖とをさまよい歩いた。

Verse 29

स्मरन् सतीं महादेवस्तथोन्मादेन ताडितः न शर्म लेभे देवर्षे बाणविद्ध इव द्विपः

おお天の聖仙よ。サティーを想い起こすマハーデーヴァは狂乱に打たれ、矢に貫かれた象のように安らぎを得なかった。

Verse 30

ततः पपात देवेशः कालिन्दीसरितं मुने निमग्ने शङ्करे आपो दग्धाः कृष्णात्वमागताः

ついで神々の主はカ―リンディー河に落ちた、聖者よ。シャンカラが沈むと、水は焼かれて黒くなった。

Verse 31

तदाप्रभृति कालिन्द्या भृङ्गाञ्जननिभं जलम् आस्यन्दत् पुण्यतीर्था सा केशपाशमिवावने

その時以来、カーリンディーの水は黒蜂や眼の黒粉（アンジャナ）のように暗く流れ出し、その川は聖なるティールタとして、大地に髪の編み紐のごとく注ぎ流れた。

Verse 32

ततो नदीषु पुण्यासु सरस्सु च नदेषु च पुलुनेषु च रम्येषु वापीषु नलिनीषु च

それから（彼は）聖なる諸河、湖や小川のほとり、麗しい砂洲の岸辺、また階段井戸や蓮池の間をさまよった。

Verse 33

पर्वतेषु च रम्येषु काननेषु च सानुषु विचारन् स्वेच्छया नैव शर्म लेभे महेश्वरः

麗しき山々、森、そして斜面を思うままにさまよっても、マヘーシュヴァラは少しの安らぎも得られなかった。

Verse 34

क्षणं गायति देवर्षे क्षणं रोदिति शङ्करः क्षणं ध्यायति तन्वङ्गीं दक्षकन्यां मनोरमाम्

ああ神聖なる仙よ、刹那、シャンカラは歌い、刹那、泣き、刹那、細身で麗しいダクシャの娘を観想して瞑想した。

Verse 35

ध्यात्वा क्षणं प्रस्वपिति क्षणं स्वप्नायते हरः स्वप्ने तथेदं गदति तां दृष्ट्वा दक्षकन्यकाम्

しばし思惟して、ハラは束の間まどろんだ。するとその夢の中で、ダクシャの娘（サティー）を見て、次のように語った。

Verse 36

निर्घृणे तिष्ठ किं मूढे त्यजसे मामनिन्दिते मुग्धे त्वया विरहितो दग्धो ऽस्मि मदनाग्निना

「無慈悲な者よ、立ち止まれ！なぜ愚かにも私を捨てるのだ、咎なき淑女よ。無垢なる者よ—汝と離れて、私はカーマ（愛欲）の火に焼かれている。」

Verse 37

सति सत्यं प्रकुपिता मा कोपं कुरु सुन्दरि पादप्रणामावनतमभिभाषितु मर्हसि

「サティーよ—まことに汝は怒っている。美しき者よ、怒りをなすな。汝の御足に礼拝してひれ伏すこの私に、どうか言葉を賜れ。」

Verse 38

श्रूयसे दृश्यसे नित्यं स्पृश्यसे वन्द्यसे प्रिये आलिङ्ग्यसे च सततं किमर्थं नाभिभाषसे

愛しき人よ、汝は常に聞き伝えられ、また見られている。触れられ、礼拝され、絶えず抱きしめられているのに——なぜ我に語りかけぬのか。

Verse 39

विलपन्तं जनं दृष्ट्वा कृपा कस्य न जायते विशेषतः पतिं बाले ननुप त्वमतिनिर्घृणा

嘆き悲しむ人を見て、誰が憐れみを起こさぬであろうか。ましてや汝の夫を見て、乙女よ——汝はあまりにも無慈悲ではないか。

Verse 40

त्वयोक्तानि वचांस्येवं पूर्वं मम कृशोदरि विना त्वया न जीवेयं तदसत्यं त्वया कृतम्

細き腰の人よ、かつて汝は我にこう言った。「汝なくしては我は生きられぬ」と。だがその言葉を虚しきものとしたのは汝自身である。

Verse 41

एह्येहि कामसंतप्तं परिष्वज सुलोचने नान्यथा नश्यते तापः सत्येनापि शपे प्रिये

「来たれ、来たれ。美しき眼の人よ、我を抱け。欲望の熱に我は焼かれている。さもなくばこの灼熱は滅びぬ。真実そのものにかけて誓う、愛しき人よ。」

Verse 42

इत्थं विलप्य स्वप्नान्ते प्रतिबुद्धस्तु तत्क्षणात् उत्कूजति तथारण्ये मुक्तकण्ठं पुनः पुनः

かくして夢の終わりに嘆きつつ、彼はその瞬間に目覚めた。ついで森の中で、声を抑えず、喉を放って、幾度も幾度も大声で叫んだ。

Verse 43

तं कूजमानं विलपन्तमारात् समीक्ष्य पाचं तरसा वृषकेतनं हि विव्याध चापं तरसा विनाम्य संतापनाम्ना तु शरेण भूयः

Seeing from nearby that Pāca, who was wailing and crying out, Vṛṣaketu quickly bent his bow with force and pierced him again with an arrow named ‘Saṃtāpa’ (“Torment/Burning”).

Verse 44

संतापनास्त्रेण तदा स विद्धो भूयः स संतप्ततरो बभूव संतापयंश्चापि जगत्समग्रं फूत्कृत्य फूत्कृत्य विवासते स्म

Then, struck by the Saṃtāpana weapon, he became even more intensely scorched. And, scorching the entire world as well, he kept blowing (hot breaths), again and again.

Verse 45

तं चापि भूयो मदनो जघान विजृण्भणास्त्रेण ततो विजृम्भे ततो भृशं कामशरैर्वितुन्नो विजृम्भमाणः परितो भ्रमंश्च

And Madana struck him again with the Vijṛmbhaṇa weapon; then he began to yawn/stagger. Then, sorely pierced by Kāma’s arrows, yawning (repeatedly), he also wandered about in all directions.

Verse 46

ददर्श यक्षाधिपतेस्तनूजं पाञ्चालिकं नाम जगत्प्रधानम् दृष्ट्वा त्रिनेत्रो धनदस्य पुत्रं पार्श्वं समभ्येत्य वचो बभाषे भ्रातृव्य वक्ष्यसि वचो यदद्य तत् त्वं कुरुष्वामितविक्रमो ऽसि

He saw the son of the lord of the Yakṣas, named Pāñcālika, a foremost one in the world. Seeing Dhanada’s (Kubera’s) son, the Three-Eyed One approached his side and spoke: “O rival, whatever word you will speak today—do that (act upon it); you are of immeasurable prowess.”

Verse 47

पाञ्चालिक उवाच यन्नाथ मां वक्ष्यसि तत्करिष्ये सुदुष्करं यद्यपि देवसंघै आज्ञापयस्वातुलवीर्य शंभो दासो ऽस्मि ते भक्तियुतस्तथेश

Pāñcālika said: “O Lord, whatever you tell me, I will do—even if it is extremely difficult even for hosts of gods. Command me, O Śambhu of incomparable power. I am your servant, endowed with devotion, O Lord.”

Verse 48

ईश्वर उवाच नाशं गतायां वरदाम्बिकायां कामाग्निना प्लुष्सुविग्रहो ऽस्मि विजृम्भणोन्मादसरैर्विभिन्नो धृतिं न विन्दामि रतिं सुखं वा

イーシュヴァラは言った。「恩寵を授けるアンビカーが滅びに赴いたゆえ、我が身は欲（カーマ）の火に灼かれている。あくびに似た昏惚と猛き狂乱の矢に裂かれ、我は堅忍も、快楽も、幸福も見いだせない。」

Verse 50

विजृम्भणं पुत्र तथैव तापमुन्मादमुग्रं मदनप्रणुन्नम् नान्यः पुमान् धारयितुं हि शक्तो मुक्त्वा भवन्तं हि ततः प्रतीच्छ // वम्प्_6.49 पुलस्त्य उवाच इत्येवमुक्तो वृषभध्वजेन यक्षः प्रतीच्छत् स विजृम्भणादीन् तोषं जगामाशु ततस्त्रिशूली तुष्टस्तदैवं वचनं बभाषे

「我が子よ、このあくびの昏迷を受けよ。さらに灼熱の苦悩を、そしてカーマに駆り立てられた猛き狂乱を受けよ。これらを耐え得る男は他にいない—ただ汝のみ。ゆえに受けよ。」プラスタヤは言った。牛旗の主（シヴァ）にこのように告げられると、そのヤクシャはvijṛmbhaṇa等の苦患を受け取った。すると三叉を執る者はたちまち満足し、喜んで次の言葉を語った。

Verse 51

हर उवाच यस्मात्त्वया पुत्र सुदुर्धराणि विजृम्भणादीन् प्रतीच्छितानि तस्माद्वरं त्वां प्रतिपूजनाय दास्यामि लोक्य च हास्यकारि

ハラは言った。「汝、我が子よ、vijṛmbhaṇa等のきわめて耐え難き苦患を受け入れたゆえ、正しい供養への報いとして、世間において人々を笑わせる（滑稽の）恩寵を汝に授けよう。」

Verse 52

यस्त्वां यदा पश्यति चैत्रमासे स्पृशेन्नरो वार्चयते च भक्त्या वृद्धो ऽथ बालो ऽथ युवाथ योषित् सर्वे तदोन्मादधरा भवन्ति

チャイトラ月に、汝を見、あるいは人が汝に触れ、または信愛（バクティ）をもって汝を礼拝する者は—老人であれ、子であれ、若者であれ、女であれ—皆その時、unmāda（狂乱・恍惚）を担う者となる。

Verse 53

गायन्ति नृत्यन्ति रमन्ति यक्ष वाद्यानि यत्नादपि वादयन्ति तवाग्रतो हास्यवचो ऽभिरक्ता भवन्ति ते योगयुतास्तु ते स्युः

ヤクシャたちは歌い、舞い、歓楽する。さらに努めて楽器を奏でる。汝の前では戯れの言葉を好み、まことに彼らはヨーガを具えた者（yogayuta）となる。

Verse 54

ममैव नाम्ना भवितासि पूज्यः पाञ्चालिकेशः प्रथितः पृथिव्याम् मम प्रसादाद् वरदो नराणां भविष्यसे पूज्यतमो ऽभिगच्छ

「わが名そのものによって、汝は礼拝に値する者となり、地上において『パーンチャーリケーシャ（Pāñcālikeśa）』として名高くなる。わが恩寵により、汝は人々に恩願を授ける者となる。行け、最も崇敬されるべき者よ。」

Verse 55

इत्येवमुक्तो विभुना स यक्षो जगाम देशान् सहसैव सर्वान् कालञ्जरस्योत्तरतः सुपुण्यो देशो हिमाद्रेरपि दक्षिणस्थः

「かくして主に告げられるや、そのヤクシャはたちまち諸方の地を速やかに巡った。カーランジャラの北には、きわめて聖なる国土があり、ヒマーラヤの南に位置する。」

Verse 57

तस्मिन् सुपुण्ये विषये निविष्टो रुद्रप्रसादादभिपूज्यते ऽसौ तस्मिन् प्रयाते भगवांस्त्रिनेत्रो देवो ऽपि विन्ध्यं गिरिमभ्यगच्छत् // वम्प्_6.56 तत्रापि मदनो गत्वा ददर्श वृषकेतनम् दृष्ट्वा प्रहर्त्तुकामं च ततः प्रादुवचद्धरः

「そのきわめて聖なる国土に住みつき、彼はルドラの恩寵によって、そこで正しく礼拝される。彼が去ったのち、福徳ある三眼の神もまた、ヴィンディヤ山へと向かった。 そこでもマダナは赴いてヴリシャケートゥを見、彼が打たんとする意志に燃えるのを見て、ダラはそのとき言葉を発した……」

Verse 58

ततो दारुवनं घोरं मदनाभिसृतो हरः विवेश ऋषयो यत्र सपत्नीका व्यवस्थिताः

その後、カーマ（愛欲の惑い）の影響に近づかれたハラ（シヴァ）は、恐るべきダーるヴァナの森へ入った。そこには仙人たちが妻たちとともに住していた。

Verse 59

ते चापि ऋषयः सर्वे दृष्ट्वा मूर्ध्ना नताभवन् ततस्तान् प्राह भगवान् भिक्षा मे प्रतिदीयताम्

そしてその仙人たちは皆、彼を見るや頭を垂れて礼拝した。すると世尊は彼らに告げた。「我に施し（ビクシャー）を与えよ。」

Verse 60

ततस्ते मौनिनस्तस्थुः सर्व एव महर्षयः तदाश्रमाणि सर्वाणि परिचक्राम नारदः

その後、すべての大聖仙たちは沈黙して立ち尽くした。その時、ナーラダはあらゆるアーシュラマ（修行庵）を巡り歩いた。

Verse 61

तं प्रविष्टं तदा दृष्ट्वा भार्गवात्रेययोषितः प्रक्षोभमगमन् सर्वा हीनसत्त्वाः समन्ततः

その時、彼が入って来たのを見て、バールガヴァ族とアートレーヤ族の妻たちは皆、四方で動揺した。自制の力が弱まっていたからである。

Verse 62

ऋते त्वरुन्धतीमेकामनसूयां च भामिनीम् एताभ्यां भर्तृपूजासु तच्चिन्तासु स्थितं मनः

ただアールンダティーただ一人と、アナスーヤーという高貴な婦人だけは例外であった。この二人の心は、夫を礼拝し敬うこと、そして夫を思念することに定まっていた。

Verse 63

ततः संक्षुभिताः सर्वा यत्र याति महेश्वरः तत्र प्रयान्ति कामार्त्ता मदविह्वलितेन्द्रियाः

それから、皆は激しく心をかき乱され、マヘーシュヴァラの行くところへどこまでも赴いた。欲望に悩まされ、情欲の酔いにより感官は惑乱していた。

Verse 64

त्यक्त्वाश्रमणि शून्यानि स्वानिता मुनियोषितः अनुडजग्मुर्यथा मत्तं करिण्य इव कुञ्जरम्

いまや空となった自らのアーシュラマを捨て、聖仙たちの妻らは後を追った。まるで発情の狂いに酔う雄象に雌象が従うかのように。

Verse 65

ततस्तु ऋषयो दृष्ट्वा भार्गवाङ्गिरसो मुने क्रोधान्विताब्रुवन्सर्वे लिङ्गे ऽस्य पततां भुवि

そのとき、バールガヴァとアンギラサの聖仙たちはそれを見て、ああ牟尼よ、皆怒りに満ちて言った。「彼のリンガよ、地上に落ちよ！」

Verse 66

ततः पपात देवस्य लिङ्गं पृथ्वीं विदारयन् अन्तर्द्धानं जगामाथ त्रिशूली नीललोहितः

すると神のリンガは落下して大地を裂き、三叉戟を携えるニーラローヒタはその場で姿を消した。

Verse 67

ततः स पतितो लिङ्गो विभिद्य वसुधातलम् रसातलं विवेशाशु ब्रह्मण्डं चोर्ध्वतो ऽभिनत्

その落ちたリンガは大地の表を裂いて、たちまちラサータラへ入り、さらに上方へ突き上げてブラフマाण्ड（宇宙卵）をも衝いた。

Verse 68

ततश्चचाल पृथिवी गिरयः सरितो नगाः पातालभुवनाः सर्वे जङ्गमाजङ्गमैर्वृताः

そのとき大地は揺れ、山々・河川・樹木もまた震えた。動くものと動かぬものに満ちたパーターラの諸世界はことごとく騒然となった。

Verse 69

संक्षुब्धान् भुवनान् दृष्ट्वा भूर्लोकादीन् पितामहः जगाम माधवं द्रष्टुं क्षीरोदं नाम सागरम्

ブールローカをはじめとする諸世界が激しく動揺するのを見て、ピターマハ（梵天ブラフマー）はマーダヴァに謁するため、クシーローダと名づけられた海、すなわち乳海へ赴いた。

Verse 70

तत्र दृष्ट्वा हृषीकेशं प्रणिपत्य च भक्तितः उवाच देव भुवनाः किमर्थ क्षुभिता विभो

そこでフリシーケーシャ（Hṛṣīkeśa）を見て、彼は信愛をもって伏して礼拝し、こう言った。「おお主よ、遍在なるヴィブ（Vibhu）よ、いかなる理由で諸世界は動揺しているのですか。」

Verse 71

अथोवाच हरिर्ब्रह्मन् शार्वो लिङ्गो महर्षिभिः पातितस्तस्य भारार्ता संचचाल वसुंधरा

するとハリ（Hari）は言った。「おおブラフマンよ、偉大なる仙人たちによってシャールヴァ（シヴァ）のリンガが落とされた。その重みに苦しみ、地母ヴァスンダラーは震え動いたのだ。」

Verse 72

ततस्तदद्भुततमं श्रुत्वा देवः वितामहः तत्र गच्छाम देवेश एवमाह पुनः पुनः

その最も驚異なる出来事を聞くや、神ヴィターマハ（Vitāmaha）は言った。「行こう、神々の主よ、かの地へ。」—彼はそれを幾度も繰り返し述べた。

Verse 73

ततः पितामहो देवः केशवश्च जगत्पतिः आजग्मतुस्तमुद्देशं यत्र लिङ्गं भवस्य तत्

それから祖父神（ブラフマー）と、世界の主ケーシャヴァ（Keśava）は、バヴァ（シヴァ）のリンガがあるその場所へ赴いた。

Verse 74

ततो ऽनन्तं हरिर्लिङ्गं दृष्ट्वारुह्य खगेश्वरम् पातालं प्रविवेशाथ विस्मयान्तरितो विभुः

ついでハリは、無限なるリンガを見て鳥王ガルダ（Garuḍa）に乗り、パーターラへと入った。大いなる力をもつヴィブは驚異に没して、視界から姿を隠した。

Verse 75

ब्रह्म पद्मविमानेन उर्ध्वमाक्रम्य सर्वतः नैवान्तमलभद् ब्रह्मन् विस्मितः पुनरागतः

梵天は蓮華のヴィマーナに乗り、あらゆる方角へ上方に昇ったが、その終わりを見いだせなかった、ブラーフマナよ。驚嘆して、彼は再び帰還した。

Verse 76

विष्णुर्गत्वाथ पातालान् सप्त लोकपरायणः चक्रपाणिर्विनिष्क्रान्तो लेभे ऽन्तं न महामुने

大牟尼よ、七つの世界にわたり行路を有するヴィシュヌはパーターラへ赴いた。だが円盤を持つ主がそこに現れても、その終わりは見いだせなかった。

Verse 77

विष्णुः पितामहश्चोभौ हरलिङ्गं समेत्य हि कृताञ्जलिपुटौ भूत्वा स्तोतुं देवं प्रचक्रतुः

ヴィシュヌとピターマハ（梵天）は共にハラ・リンガに近づき、合掌（アンジャリ）して、神を讃嘆し始めた。

Verse 78

हरिब्रह्माणावूचतुः नमो ऽस्तु ते शूलपाणे नमो ऽस्तु वृषभध्वज जीमूतवाहन कवे शर्व त्र्यम्बक शङ्कर

ハリと梵天は言った。「汝に敬礼、三叉戟を執る者よ。汝に敬礼、牡牛を旗印とする者よ。雲に乗る者よ、賢き詩聖よ。シャルヴァよ、トリヤンバカよ、シャンカラよ。」

Verse 79

महेश्वर महेशान सुपर्णाक्ष वृषाकपे दक्षयज्ञक्षयकर कालरूप नमो ऽस्तु ते

マヘーシュヴァラよ、マヘーシャーナよ。スパルナークシャよ、ヴリシャーカピよ。ダクシャの祭祀を滅した者よ。時（カーラ）を姿とする者よ――汝に敬礼する。

Verse 80

त्वमादिरस्य जगतस्त्वं मध्यं परमेश्वर भवानन्तश्च भगवान् सर्वगस्त्वं नमो ऽस्तु ते

パラメーシュヴァラよ、あなたはこの世界の始まりであり、その中ほどでもある。あなたはまた無限の主、バガヴァーン、遍在する御方—あなたに敬礼する。

Verse 81

पुलस्त्य उवाच/ एवं संस्तूयमानस्तु तस्मिन् दारुवने हरः स्वरूपी ताविदं वाक्यमुवाच वदतां वरः

プラスタヤは言った。かくして讃えられると、ダールヴァナの森においてハラは自らの真実の姿として顕現し、次の言葉を語った。彼は語る者の中で最勝である。

Verse 82

हर उवाच किमर्थं देवतानाथौ परिभूतक्रमं त्विह मां स्तुवाते भृशास्वस्थं कामतापितविग्रहम्

ハラは言った。「なぜ汝ら二人、神々の主たちは、ここで私を讃えるのか。しかるべき順序において私は退けられ、越えられているのに—しかも私は甚だ落ち着かず、欲望の熱に身を焼かれているのだが。」

Verse 83

देवावूचतुः / भक्तः पातितं लिङ्गं यदेतद् भुवि शङ्कर एतत् प्रगृह्यतां भूय अतो देव स्तुवावहे

神々は言った。「シャンカラよ、この地上に投げ落とされたリンガを、どうか再びお取り上げください。ゆえに、神よ、私たちはあなたを讃えるのです。」

Verse 84

हर उवाच/ यद्यर्चयन्ति त्रिदशा मम लिङ्गं सुरोत्तमौ तदेतत्प्रतिगृह्णीयां नान्यथेति कथञ्चन

ハラは言った。「もし三十神（トリダシャ）が我がリンガを礼拝するなら、神々の中の最勝者よ、私はこれを必ず受け取ろう—それ以外のいかなる仕方でも決してない。」

Verse 85

ततः प्रोवाच भगवानेवमस्त्विति केशव ब्रह्म स्वयं च जग्राह लिङ्गं कनकपिङ्गलम्

そのとき、福徳ある主ケーシャヴァは「そのとおりであれ」と告げた。するとブラフマー自ら、黄金にして黄褐色の光を帯びたリンガ（liṅga）を取り上げた。

Verse 87

ततश्चकार भगवांश्चातुर्वर्ण्यं हरार्चने शास्त्राणि चैषां मुख्यानि नानोक्तिविदितानि च / 6.86 आद्यं शैवं परिख्यातमन्यत्पाशुपतं मुने तृतीयं कालवदनं चतुर्थं च कपालिनम्

ついで主は、ハラ（Hara）への礼拝のためにチャートゥルヴァルニャ（cāturvarṇya）、すなわち四姓の秩序を定めた。さらに、さまざまな教説によって知られるこれら諸伝統の主要聖典は、第一に名高いシャイヴァ（Śaiva）、次にパーシュパタ（Pāśupata）よ、牟尼よ、第三にカーラヴァダナ（Kālavadana）、第四にカパーリン（Kapālin）である。

Verse 88

शैवश्चासीत्स्वयं शक्तिर्वसिष्ठस्य प्रियः श्रुतः तस्य शिष्यो बभूवाथ गोपायन इति श्रुतः

また、スヴァヤンシャクティ（Svayaṃśakti）という名のシャイヴァの師があり、ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）に愛されたと伝えられる。その弟子は、後にゴーパーヤナ（Gopāyana）と呼ばれたという。

Verse 89

महापाशुपतश्चासीद्भरद्वाजस्तपोधनः तस्य शिष्यो ऽप्यभूद्राजा ऋषभः सोमकेश्वरः

苦行の力に富むバラドヴァージャ（Bharadvāja）は、大いなるパーシュパタ（Mahā-Pāśupata）であった。その弟子もまた王であり、ソーマケーシュヴァラ（Somakeśvara）と呼ばれるリシャバ（Ṛṣabha）であった。

Verse 90

कालस्यो भगवानासीदापस्तम्बस्तपोधनः तस्य शिष्योभवद्वैश्यो नाम्ना क्राथेश्वरो मुने

カーラシャ（Kālasya）においては、苦行に富む尊きアーパスタンバ（Āpastamba）が師であった。その弟子はヴァイシャ（Vaiśya）となり、名をクラーテーシュヴァラ（Krātheśvara）という、牟尼よ。

Verse 91

महाव्रती च धनदस्तस्य शिष्यश्च विर्यवान् कर्णोदर इति ख्यातो जात्या शूद्रो महातपाः

ダナダは大いなる誓戒を守る者であった。その弟子は力強く、カルノーダラとして知られた—生まれはシュードラでありながら、大いなる苦行者であった。

Verse 92

एवं म भगवान्ब्रह्म पूजनाय शिवस्य तु कृत्वा तु चातुराश्रम्यं स्वमेव भवनं गतः

かくして、福徳あるブラフマーは、シヴァを礼拝する手段として四住期（四アーシュラマ）を整え、自らの住処へ帰って行った。

Verse 94

गते ब3ह्मणि शर्वो ऽपि उपसंहृत्य तं तदा लिङ्गं चित्रवने सूक्ष्मं प्रतिष्ठाप्य चचार ह 6.93 विचरन्तं तदा भूयो महेशं कुसुमायुधः आरात्स्थित्वाग्रतो धन्वी संतापयितुमुद्यतः

ブラフマーが去ると、シャルヴァ（シヴァ）もまたその顕現を収め、チトラヴァナと呼ばれる森に微細なるリンガを安置して遊行した。マヘーシャが再び歩み巡るとき、花を武器とする者（カーマ）が近く前方に立ち、弓を執って悩ませようと備えた。

Verse 95

ततस्तमग्रतो दृष्ट्वा क्रोधाध्मातदृशा हरः स्मरमालोकयामास शिखाग्राच्चरणान्तिकम्

そのとき、前にいる彼を見て、ハラは怒りにより目を腫らし、スマラ（カーマ）を髻の先から足もとまで見据えた。

Verse 96

आलोकितस्त्रिनेत्रेण मदनो द्युतिमानपि प्रादह्यत तदा ब्रह्मन् पादादारभ्य कक्षवत्

三つ目の御方（シヴァ）に見つめられると、光輝あるマダナ（カーマ）も、ああブラフマンよ、足もとから枯れ木の薪のように焼き尽くされた。

Verse 97

प्रदह्यमानौ चरणौ दृष्ट्वासौ कुसुमायुधः उत्ससर्ज धनुः श्रेष्ठं तज्जगामाथ पञ्चधा

自らの両足が燃え上がるのを見て、花を武器とする者（カーマ）は最上の弓を手放した。するとその弓はたちまち五つに砕け散った。

Verse 98

यदासीन्मुष्टिबन्धं तु रुक्मपृष्ठं महाप्रभम् स चम्पकतरुर्जातः सुगन्धाढ्यो गुणाकृतिः

弓の握りであった部分、金の背をもち大いに輝くそれは、香気に満ち姿も麗しいチャンパカ樹となった。

Verse 99

नाहस्थानं शुभाकारं यदासीद्वज्रभूषितम् तज्जातं केसरारण्यं बकुलं नामतो मुने

聖仙よ、鼻の位置にあって吉相を備え、金剛（ヴァジュラ）のごとき輝きで飾られていたその地は、ケーシャラの森となり、名をバクラ（Bakula）と呼ばれた。

Verse 100

या च कोटी सुभा ह्यासीदिन्द्रनीलविभूषिता जाता सा पाटला रम्या भृङ्गराजिविभूषिता

また、インドラニーラ（蒼玉）で飾られた吉祥なる「コーティー」（突出部）は、ブリンガラージャ蜂の列に彩られた麗しきパータラー（Pāṭalā）の地となった。

Verse 101

नाहोपरि तथा मुष्टौ स्थानं शशिमणिप्रभम् पञ्चगुल्माभवज्जाती शशाङ्ककिरणोज्ज्वला

同様に、拳の上方にある月宝（シャシマニ）の光沢のごとく輝く場所は、「ジャーティー」（茉莉）の群生となり、五つの茂みを成して、月光の光線に照り映えた。

Verse 102

ऊर्द्ध्व मुष्ट्या अधः कोट्योः स्थानं विद्रुमभूषितम् तस्माद्भुपुटा मल्ली संजाता विविधा मुने

上の拳と下の脇／腰との間、珊瑚で飾られたその場所から、さまざまな種類のマッリカー（茉莉・ジャスミン）が生じた、聖仙よ。

Verse 103

पुष्पोत्तमानि रम्याणि सुरभीणि च नारद जातियुक्तानि देवेन स्वयमाचरितानि च

ナーラダよ、最上の花々は、麗しく芳しく、種ごとの固有の相を備え、しかもそれらは神がみずから造り整えられたのである。

Verse 104

मुमोच मार्गणान् भूम्यां शरीरे दह्यति स्मरः फलोपगानि वृक्षाणि संभूतानि सहस्रशः

彼は矢を地に放った。その間、スマラ（カーマ）はその身の内で燃えた。すると果実を結ぶ樹々が千々に生じた。

Verse 105

चूतादीनि सुगन्धीनि स्वादूनि विविधानि च हरप्रसादाज्जातानि भोज्यान्यपि सुरोत्तमैः

マンゴーなどの果実は、芳しく甘く、さまざまにして、ハラの恩寵によって生じた。これは最上の神々にさえ供し得る食である。

Verse 106

एवं दग्ध्वा स्मरं रुद्रः संयम्य स्वतनुं विभुः पुष्यार्था शिशिराद्रिं स जगाम तपसे ऽव्ययः

かくしてスマラ（カーマ）を焼き尽くした後、ルドラ—大いなる力ある者—は自らの身を制し、プシュティ（吉祥なる増益・繁栄）のために、苦行を修するべくシシラードリへ赴いた。彼は不滅なる者である。

Verse 107

एवं पुरा देववरेण शंभुना कामस्तु दग्धः सशरः सचापः ततस्त्वनङ्गेति महाधनुर्द्धरो देवैस्तु गीतः सुरपूर्वपूजितः

かくして昔、神々の中の最勝者シャンブ（Śambhu、シヴァ）によって、カーマは矢と弓とともに焼き尽くされた。その後、大いなる弓の担い手は、神々により「アナンガ」（無身の者）と歌われ、天界の衆の中で先んじて尊崇された。