Adhyaya 5

Verse 1

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन कथं निर्बंधतो मुनिः । विश्वामित्रो निजं शिष्यं कौत्सं क्रोधेन तादृशम्

ヴィヤーサは言った。「尊き御方よ、真実のままにお語りください。いかにして聖仙ヴィシュヴァーミトラは怒りにより、己が弟子カウツァをあれほど執拗に迫ったのですか。」

Verse 2

दुष्प्राप्यमर्थं यत्नेन बहु प्रार्थितवांस्तदा । एतत्सर्वं च कथय मयि यद्यस्ति ते कृपा

その時、彼は得難き財を、力を尽くして幾度も願い求めました。もし私に憐れみをお持ちなら、その一切をお語りください。

Verse 3

अगस्त्य उवाच । शृणु द्विज कथामेतां सावधानेंद्रियः स्वयम् । विश्वामित्रो मुनिश्रेष्ठः स दिव्यज्ञानलोचनः

アガスティヤは言った。「聞け、二度生まれし者よ。自ら諸根を慎み、この物語を注意深く聴け。ヴィシュヴァーミトラは仙人中の最勝にして、天なる智の眼を具えていた。」

Verse 4

निजाश्रमे तपो दुर्गं चकार प्रयतो व्रती । एकदा तमथो द्रष्टुं दुर्वासा मुनिरागतः

自らのアーシュラマにおいて、戒を守る苦行者は、険しく厳なるタパスを修した。ある時、仙人ドゥルヴァーサが彼を訪ねて来た。

Verse 5

आगत्य च क्षुधाक्रांत उच्चैः प्रोवाच स द्विजः । भोजनं दीयतां मह्यं क्षुधापीडितचेतसे । पायसं शुचि चोष्णं च शीघ्रं क्षुधार्त्तिने द्विज

来て飢えに苦しみ、その二度生まれし者は高らかに言った。「我に食を与えよ、飢えが我が心を責め立てる。飢えに悩む者のため、清らかで温かいパーヤサを速やかに供せよ、二度生まれし者よ。」

Verse 6

इति श्रुत्वा वचः क्षिप्रं विश्वामित्रः प्रयत्नतः । स्थाल्यां पायसमादाय तं समर्प्य ततः स्वयम्

その言葉を聞くや、ヴィシュヴァーミトラは速やかに、しかも丁重に、鉢にパーヤサを盛って彼に捧げ、さらに自らもてなして仕えた。

Verse 7

तदादायोत्थितं दृष्ट्वा दुर्वासास्तं विलोकयन् । उवाच मधुरं वाक्यं मुनिं लक्षणतत्परः

それを受け取って立ち上がるのを見て、ドゥルヴァーサは彼を見つめ、作法と吉祥の徴に心を配るその仙人に、甘美なる言葉を語った。

Verse 8

क्षणं सहस्व विप्रेन्द्र यावत्स्नात्वा व्रजाम्यहम् । तिष्ठतिष्ठ क्षणं तिष्ठ आगच्छाम्येष साप्रतम्

「おお、婆羅門の中の最勝よ、我が沐浴して戻るまで、しばし耐えてくれ。留まれ—留まれ—ほんのひととき待て；今すぐ戻って来る。」

Verse 9

इत्युक्त्वा स जगामैव दुर्वासाः स्वाश्रमं तदा

そう言い終えると、ドゥルヴァーサはその時まことに自らの庵（アーシュラマ）へと赴いた。

Verse 10

विश्वामित्रस्तपोनिष्ठस्तदा सानुरिवाऽचलः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तस्थौ स्थिरमतिस्तदा

その時、苦行に堅く住するヴィシュヴァーミトラは、山の峰のごとく揺るがず立ち、心を不動にして、天の千年のあいだそのまま留まった。

Verse 11

तस्य शुश्रूषणपरो मुनिः कौत्सो यतव्रतः । बभूव परमोदारमतिर्विगतमत्सरः

その師に奉仕することに専心し、誓戒を厳しく守る牟尼カウツァは、きわめて寛大な心を得て、嫉みを離れた。

Verse 12

पुनरागत्य स मुनिर्दुर्वासा गतकल्मषः । भुक्त्वा च पायसं सद्यः स जगाम निजाश्रमम्

再び戻った聖仙ドゥルヴァーサは、穢れを離れて清らかとなり、パーヤサ（甘い乳粥）を食して、ただちに自らの庵へ帰って行った。

Verse 13

तस्मिन्गते मुनिवरे विश्वामित्रस्तपोनिधिः । कौत्सं विद्यावतां श्रेष्ठं विससर्ज गृहान्प्रति

その最勝の牟尼が去ると、苦行の宝蔵たるヴィシュヴァーミトラは、学識第一のカウツァを家へ帰るよう暇を与えた。

Verse 14

स विसृष्टो गुरुं प्राह दक्षिणा प्रार्थ्यतामिति । विश्वामित्रस्तु तं प्राह किं दास्यसि दक्षिणाम् । दक्षिणा तव शुश्रूषा गृहं व्रज यतव्रत

暇を賜ると、彼は師に言った。「どうかダクシナー（師への謝礼）をお求めください。」しかしヴィシュヴァーミトラは答えた。「何をダクシナーとして与えるのか。汝のダクシナーは、汝の篤き奉仕である。家へ帰れ、戒を守る者よ。」

Verse 15

पुनःपुनर्गुरुं प्राह शिष्यो निर्बन्धवान्यदा । तदा गुरुर्गुरुक्रुद्धः शिष्यं प्राह च निष्ठुरम्

しかし弟子が幾度も師に迫り続けたとき、師はその執拗さに怒り、弟子に対して手厳しい言葉を放った。

Verse 16

सुवर्णस्य सुवर्णस्य चतुर्दश समाहर । कोटीर्मे दक्षिणा विप्र पश्चाद्गच्छ गृहं प्रति

「婆羅門よ、我にダクシナーとして黄金十四コーティを集めよ。しかる後に家へ帰れ。」

Verse 17

इत्युक्तो गुरुणा कौत्सो विचार्य समुपागमत् । काकुत्स्थं दिग्विजेतारं ययाचे गुरुदक्षिणाम्

師にそう告げられたカウツァは思案し、四方を征するカクッツタ（ラーマ）のもとへ赴き、師への供養たるグル・ダクシナーを願い求めた。

Verse 18

इत्युक्तं ते मुनिवर त्वया पृष्टं हि यत्पुनः । अतोऽन्यच्छृणु ते वच्मि तीर्थकारणमुत्तमम्

かくして、最勝の牟尼よ、汝が重ねて問うたことに我は答え終えた。今さらに聞け――この聖なるティールタの至上の因縁と起源を汝に語ろう。

Verse 19

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे संभेदः सिद्धसेवितः । तिलोदकीसरय्वोश्च संगत्या भुवि संश्रुतः

それゆえ南方には、成就者（シッダ）に敬われ常に参詣される聖なる合流がある。地上では、ティローダキーとサラユーの合流地として名高い。

Verse 20

तत्र स्नात्वा महाभाग भवन्ति विरजा नराः । दशानामश्वमेधानां कृतानां यत्फलं भवेत् । तदाप्नोति स धर्मात्मा तत्र स्नात्वा यतव्रतः

そこで沐浴すれば、幸いなる者よ、人々は垢を離れて清浄となる。十度のアシュヴァメーダ祭を修した果報—その功徳そのものを、法に立ち自制し誓戒を守る者は、そこで沐浴して得る。

Verse 21

स्वर्णादिकं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । शुभां गतिमवाप्नोति अग्निवच्चैव दीप्यते

ヴェーダに通暁するバラモンに黄金などを施す者は、吉祥なる境地を得て、火のごとく輝く。

Verse 22

तिलोदकीसरय्वोश्च संगमे लोकविश्रुते । दत्त्वान्नं च विधानेन न स भूयोऽभिजायते

世に名高いティローダキーとサラユーの合流において、法にかなって食を施す者は、もはや再び生まれない。

Verse 23

उपवासं च यः कृत्वा विप्रान्संतर्पयेन्नरः । सौत्रामणेश्च यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः

断食（ウパヴァーサ）を行い、その後ブラーフマナたちを満ち足りるまで施食する者は、サウトラーマニー祭（Sautrāmaṇī）の果報を得る。

Verse 24

एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः । यावज्जीवकृतं पापं सहसा तस्य नश्यति

しかし、そこに一か月とどまり、身を慎んで一日に一度だけ食する者は、生涯に積んだ罪がたちまち滅び去る。

Verse 25

नभस्य कृष्णामावस्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । रामेण निर्मिता पूर्वं नदी सिंधुरिवापरा

ナバス（バードラパダ）月の黒分の新月日（アマーヴァースヤー）に、この巡礼は年ごとの行として定まる。昔、ラーマがこの河を造り、もう一つのシンドゥのごとく雄大であった。

Verse 26

सिंधुजानां तुरंगाणां जलपानाय सुव्रत । तिलवच्छ्याममुदकं यतस्तस्यां सदा बभौ

おお、すぐれた誓いを保つ者よ。シンドゥの地に生まれた馬たちの飲み水のために、そこでは水が常に胡麻のように黒く見えた。

Verse 27

तिलोदकीति विख्याता पुण्यतोया सदा नदी । संगमादन्यतो यस्यां तिलोदक्यां शुचिव्रतः । स्नातो विमुच्यते पापैः सप्तजन्मार्जितैरपि

常に「ティローダキー（Tilodakī）」と名高い、聖なる水をたたえる河がある。そのティローダキーにおいて—合流点そのものを離れた場所であっても—清らかな誓いを守る者は、沐浴すれば、七生に積んだ罪さえ解き放たれる。

Verse 28

तस्मात्तिलोदकीस्नानं सर्वपापहरं मुने । कर्त्तव्यं सुप्रयत्नेन प्राणिभिर्धर्मकांक्षिभिः । स्नानं दानं व्रतं होमं सर्वमक्षयतां व्रजेत्

それゆえ、聖仙よ、あらゆる罪を滅するティローダキー（Tilodakī）での沐浴は、ダルマを希求する衆生が大いなる精進をもって行うべきである。沐浴・布施・誓戒（ヴラタ）・火供（ホーマ）—そこでなされる一切は不滅の果報に至る。

Verse 29

इति विविधविधानैस्तीर्थयात्रांक्रमेण प्रथितगुणविकासः प्राप्तपुण्योविधाय । हरिमुपहृतभावः पूजयन्सर्वतीर्थं व्रजति परमधाम न्यस्तपापः कथञ्चित्

かくして、定められた順序に従い諸ティールタを巡礼し、さまざまな規定の行を修めるなら、徳は顕著に開花し、功徳が得られる。心をハリ（Hari）に捧げ、あらゆる聖なる渡しで礼拝する者は—罪を捨て去って—ついには至上の住処（パラマ・ダーマ）に至る。