Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 25

Devanagari script

ततः स ऋणनिर्मुक्तो बभूव गतकल्मषः । तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मुनीन्सानन्दमब्रवीत्

Transliteration

tataḥ sa ṛṇanirmukto babhūva gatakalmaṣaḥ | tadāścaryaṃ mahaddṛṣṭvā munīnsānandamabravīt

Translation

すると彼は負債より解き放たれ、罪垢も消え去った。その大いなる奇瑞を見て、彼は歓喜して諸聖仙に語りかけた。

Word by Word

• ततः: thereafter; then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘ततः’ = ‘तस्मात्’ (thereafter/from that)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — सर्वनाम

• ऋणनिर्मुक्तः: freed from debt
• ऋणनिर्मुक्तः: Karta (Subject-complement/कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋण + निर्मुक्त (कृदन्त; मुच् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (ऋणात् निर्मुक्तः)

• बभूव: became
• बभूव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन — परस्मैपद

• गतकल्मषः: free of sin; with sin gone
• गतकल्मषः: Karta (Subject-complement/कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त; गम् धातु, क्त) + कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — क्त-प्रत्ययान्त; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (कल्मषं गतः = whose sin has gone)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन — ‘आश्चर्यम्’ इत्यस्य विशेषण

• आश्चर्यम्: wonder; marvel
• आश्चर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• महत्: great
• महत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘आश्चर्यम्’ इत्यस्य विशेषण

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) — ‘having seen’

• मुनीन्: sages
• मुनीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• सानन्दम्: joyfully
• सानन्दम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास (स-आनन्दम् = with joy); अव्ययवत् क्रियाविशेषणरूपेण

• अब्रवीत्: said; spoke
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन — परस्मैपद

Speaker

Narrator (contextual; within Agastya’s narration in this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ṛṇamocana-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Munis (sages) within the narrated episode; and the primary listener in the frame

Visual Art Cues

Scene: After emerging from the Sarayū, Lomaśa appears radiant and unburdened; a subtle aura surrounds him as sages look on in amazement, sensing the lifting of unseen bonds.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred act at a tirtha can swiftly remove both moral impurity (kalmaṣa) and the burden of indebtedness, inspiring faith and gratitude.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context is the Ṛṇamocana Tīrtha of Ayodhyā (detailed in the following verses).

What ritualistic prescription is mentioned?

This verse highlights the result (freedom from debt and sin); the explicit prescriptions (snāna and dāna) appear shortly after.