Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । एवं मुनीन्द्राः कथिते प्रभावे शंकरेण तु । पुनः पप्रच्छ सा देवी कृतांजलिपुटा सती

スータは語った。最勝の牟尼たちよ、シャンカラ（Śaṅkara）がこのように霊威を説き終えると、デーヴィー・サティー（Satī）は合掌（añjali）して恭しく、再び彼に問いかけた。

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ क्षेत्रतीर्थमय प्रभो । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तरात्कथयस्व मे

女神は言った。「神々の神、宇宙の主よ。あらゆるクシェートラとティールタを体現する प्रभुよ。プラバーサ・クシェートラのマーハートミャ（māhātmya）を、詳しく私に語り聞かせてください。」

Verse 3

कथं तुष्यसि मर्त्यानां क्षेत्रे तत्र विचेतसाम् । जप्तं दत्तं हुतं यष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । प्रभासे तु महाक्षेत्रे कस्मात्तत्राक्षयं भवेत्

心の散乱した凡夫であっても、かのクシェートラにおいて、いかにして汝は満悦されるのか。さらに、プラバーサという大クシェートラでなされるジャパ（誦念）、布施、火供、祭祀、苦行、その他あらゆる行いが、なぜ不滅・不尽の果となるのか。

Verse 4

जात्यंतरसहस्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम् । तत्कथं क्षयमाप्नोति तन्ममाचक्ष्व शंकर

幾千もの他生において積み重ねた罪は、いかにして尽き果てるのか。それを我に告げよ、ああシャンカラよ。

Verse 5

यदि प्रभासं सर्वेषां तीर्थानां प्रवरं मतम् । किमन्यैर्बहुभिस्तत्र कर्त्तव्यं तीर्थविस्तरैः

もしプラバーサが、あらゆるティールタ（聖地）の中で最勝と認められるのなら、他の多くのティールタをことさらに詳述する必要がどこにあろうか。

Verse 6

एकं यदि भवेत्तीर्थं मनो निःसंशयं भवेत् । बहुत्वे सति तीर्थानां मनो विचलते नृणाम्

ティールタがただ一つであれば、心は疑いなく定まる。だがティールタが多くなると、人の心は揺れ動き、落ち着きを失う。

Verse 7

तस्मात्सर्वं परित्यज्य तीर्थजालं सविस्तरम् । प्रभासस्यैव माहात्म्यं कथयस्व सुरेश्वर

ゆえに、数多のティールタの広大な網を細部に至るまでいったん脇に置き、神々の主よ、ただプラバーサの偉大なる功徳のみを我に語り給え。

Verse 8

क्षेत्रप्रमाणं सीमां च क्षेत्रसारं हि यत्प्रभो । वक्तुमर्हसि तत्सर्वं परं कौतूहलं हि मे

おお主よ、どうかすべてをお語りください――このクシェートラの広さ、その境界、そして聖なる本質を。わたしの知りたい思いはきわめて大きいのです。

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । सर्वक्षेत्रेषु यत्क्षेत्रं प्रभासं तु प्रियं मम

イーシュヴァラは言った。「聞きなさい、デーヴィーよ。わたしは諸クシェートラの中の最上を説こう。あらゆる聖地のうち、プラバーサはわたしにとって愛しき地である。」

Verse 10

प्रभासे तु परा सिद्धिः प्रभासे तु परा गतिः । यत्र संनिहितो नित्यमहं भद्रे निरन्तरम्

プラバーサには最高の成就があり、プラバーサには最高の到達がある――そこに、幸いなる者よ、わたしは常に宿り、絶えず現前している。

Verse 11

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि सर्वसीमासमन्वितम् । क्षेत्रं तु त्रिविध प्रोक्तं तत्ते वक्ष्याम्यनुक्रमात्

その広さを、あらゆる境界とともに語ろう。クシェートラは三重であると言われる。それを順を追って汝に説き明かす。

Verse 12

क्षेत्रं पीठं गर्भगृहं प्रभासस्य प्रकीर्त्यते । यथाक्रमं फलं तस्य कोटिकोटिगुणं स्मृतम्

プラバーサは「クシェートラ」「ピータ」「ガルバグリハ（内陣）」を備えると称えられる。その順序のとおり、霊的果報は億の億倍にも増すと伝えられている。

Verse 13

क्षेत्रं तु प्रथमं प्रोक्तं तच्च द्वादशयोजनम् । पञ्चयोजनमानेन क्षेत्रपीठं प्रकीर्तितम्

第一は「クシェートラ（kṣetra）」と称され、その広さは十二ヨージャナである。「クシェートラ・ピートハ（kṣetra-pīṭha）」は五ヨージャナと宣説される。

Verse 14

गर्भगृहं च गव्यूतिः कर्णिका सा मम प्रिया । क्षेत्रसीमा प्रवक्ष्यामि शृणु देवि यथाक्रमम्

また「ガルバグリハ（garbhagṛha）」は一ガヴューティ（gavyūti）の広さであり、その「カルニカー（karṇikā）」は我にとって愛しきもの。今、クシェートラの境界を順に説こう—デーヴィよ、よく聴け。

Verse 15

आयामव्यासतश्चैव आदिमध्यान्तसंस्थितम् । पूर्वे तप्तोदक स्वामी पश्चिमे माधवः स्मृतः

その長さと幅において、始め・中ほど・終わりが正しく定められ、この聖域は次のように区画される。東にはタプトーダカ・スヴァーミー、西には境標としてマーダヴァが想起される。

Verse 16

दक्षिणे सागरस्तद्वद्भद्रा नद्युत्तरे मता । एवं सीमासमायुक्तं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्

南には大海があり、北にはバドラ―河が境界とみなされる。かくしてこの境界を備えたクシェートラは、十二ヨージャナにわたり広がる。

Verse 17

एतत्प्राभासिकं क्षेत्रं सर्वपातकनाशनम् । तन्मध्ये पीठिका प्रोक्ता पञ्चयोजनविस्तृता

このプラーバーサのクシェートラは一切の罪を滅する。その中央には「ピートヒカー（pīṭhikā）」という聖なる座が説かれ、五ヨージャナにわたり広がる。

Verse 18

न्यंकुमन्यपरेणैव वज्रिण्याः पूर्वतस्तथा । माहेश्वर्या दक्षिणतः समुद्रोत्तरतस्तथा

西にはニャṅクマニー、東にはヴァジュリニー、南にはマーヘーシュヴァリー、北には大海—かくしてその境界は定められる。

Verse 19

आयामव्यासतश्चैव पञ्चयोजनविस्तरम् । पीठमेतत्समाख्यातमथो गर्भगृहं शृणु

その長さと幅は五ヨージャナに及ぶ。これが聖なる座ピーティハ（pīṭha）と称えられる。いま、内陣ガルバグリハ（garbhagṛha）について聞け。

Verse 20

दक्षिणोत्तरतो यावत्समुद्रा त्कौरवेश्वरी । पूर्वपश्चिमतो यावद्गोमुखाच्चाश्वमेधिकम् । एतद्गर्भगृहं प्रोक्तं कैलासान्मम वल्लभम्

南北には大海よりカウラヴェーシュヴァリーに至り、東西にはゴームカよりアシュヴァメーディカに至る。これこそガルバグリハ（garbhagṛha）と説かれる、カイラーサにも勝って我が最愛の内奥の地である。

Verse 21

अत्रान्तरे तु देवेशि यानि तीर्थानि भूतले । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च

この内なる地において、ああ諸神の主母よ、大地にあるいかなるティールタ（tīrtha）も—井戸、階段井（ヴァーピー）、池や溜め池、そして神々の社殿—すべてがここに存する。

Verse 22

सरांसि सरितश्चैव पल्वलानि ह्रदास्तथा । तानि मेध्यानि सर्वाणि सर्वपापहराणि च

湖と川、沼地の水たまりや池もまた—それらはすべて清めとなり、あらゆる罪を除き去る。

Verse 23

यत्र तत्र नरः स्नात्वा स्वर्गलोके महीयते । क्षेत्रस्य प्रथमो भागो मेध्यो माहेश्वरः स्मृतः

ここで人がどこで沐浴しようとも、その者は天界において尊ばれる。このクシェートラの第一の区分は、浄化をもたらすマーヘーシュヴァラ（大自在天シヴァ）の分と記憶される。

Verse 24

द्वितीयो वैष्णवो भागो ब्रह्मभागस्तृतीयकः । तीर्थानां कोटिरेका तु ब्राह्मे भागे व्यवस्थिता

第二の区分はヴァイシュナヴァ（ヴィシュヌ）の分、第三の区分はブラーフマ（ブラフマー）の分である。まことに、ブラーフマの分にはティールタが「一倶胝とさらに一つ」 स्थापितされている。

Verse 25

वैष्णवे कोटिरेका तु तीर्थानां वरवर्णिनि । सार्द्धकोटिस्तु संप्रोक्ता रुद्रभागे च मध्यतः

麗しき色艶の女神よ、ヴァイシュナヴァの分にはティールタが一倶胝、さらにそれ以上あると説かれる。ルドラの分では中央の地に、一倶胝半が宣言されている。

Verse 26

एवं देवि समाख्यातं तत्क्षेत्रं हि त्रिदैवतम् । गुह्याद्गुह्यतरं क्षेत्रं मम प्रियतरं शुभे

このように女神よ、そのクシェートラは三神に属する聖域として説き明かされた。吉祥なる者よ、それは秘密よりもなお秘められ、我にとって最も愛しきクシェートラである。

Verse 27

तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च क्षेत्रे प्रोक्ता विभागतः । यात्रा तु त्रिविधा ज्ञेया तां शृणुष्व वरानने

この聖なるクシェートラには、区分に応じて、三倶胝と半倶胝のティールタが説かれている。ヤートラー（巡礼）は三種と知るべきである—麗しき顔の者よ、それを聞きなさい。

Verse 28

रौद्री तु प्रथमा यात्रा वैष्णवी च द्वितीयिका । ब्राह्मी तृतीया संख्याता सर्वपातकनाशिनी

巡礼の第一はラウドリー、第二はヴァイシュナヴィー、第三はブラーフミーと数えられる。この三種のヤートラーは一切の罪を滅する。

Verse 29

ब्राह्मे विभागे संप्रोक्ता इच्छाशक्तिर्वरानने । क्रिया च वैष्णवे भागे द्वितीये तु प्रकीर्तिता

ブラーフミーの区分において、麗しき面影の者よ、意志の力たるイッチャー・シャクティが説かれる。第二のヴァイシュナヴァの部分では、行為の力たるクリヤー・シャクティが宣揚される。

Verse 30

रौद्रे भागे तृतीये तु ज्ञानशक्तिर्वरानने । यदि पापो यदि शठो यदि नैष्कृतिको नरः

そして第三のラウドラの部分において、麗しき面影の者よ、智慧の力たるジュニャーナ・シャクティが स्थापितされる。たとえ人が罪深くとも、たとえ欺く者であっても、たとえ悪業をなした者であっても—

Verse 31

निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो मध्यभागे वसेत्तु यः । हिमवंतं परित्यज्य पर्वतं गंधमादनम्

中の領域に住する者は、あらゆる罪より解き放たれる。その者にとっては、たとえヒマヴァント（ヒマーラヤ）とガンダマーダナ山を捨て去るとしても—

Verse 32

कैलासं निषधं चैव मेरुपृष्ठं महाद्युतिम् । रम्यं त्रिशिखरं चैव मानसं च महागिरिम्

（たとえ）カイラーサ、ニシャダ、光り輝くメールの背（稜線）、麗しきトリシカラ、そして大いなる山マーナサーでさえ—

Verse 33

देवोद्यानानि रम्याणि नंदनं वनमेव च । स्वर्गस्थानानि रम्याणि तीर्थान्यायतनानि च । तानि सर्वाणि संत्यज्य प्रभासे तु रतिर्मम

麗しき神々の園々—ナンダナの森もまた—歓喜に満ちた天界の住処、そして彼処のティールタ（聖地）と聖なる社々。すべてを捨てて、わが悦びはただプラバーサにのみ在る。

Verse 34

यस्तत्र वसते देवि संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

おおデーヴィーよ、そこに住し、自制して心を統一し定める者は、たとえ日に三度食しても、ただ風のみを糧とするかのごとく、きわめて清浄にして軽やかとなる。

Verse 35

विघ्नैरालोड्यमानोऽपि यः प्रभासं न मुंचति । स मुंचति जरां मृत्युं जन्मचक्रमशाश्वतम्

たとえ障碍に揺さぶられ悩まされようとも、プラバーサを捨てぬ者は、老いと死とを離れ、尽きることなき再生の輪より解き放たれる。

Verse 36

जन्मांतरशतैर्देवि योगो वा यदि लभ्यते । मोक्षस्य च सहस्रेण जन्मनां लभ्यते न च

おおデーヴィーよ、ヨーガ（Yoga）は幾百の生を経て得られることがあっても、解脱（mokṣa）は千の生を重ねても得られぬことがある。

Verse 37

प्रभासे तु महादेवि ये स्थिता कृतनिश्चयाः । एकेन जन्मना तेषां मोक्षो नैवात्र संशयः

しかし、おおマハーデーヴィーよ、堅き決意をもってプラバーサに留まる者たちは、ただ一生のうちに解脱が必ず成就する—ここに疑いはない。

Verse 38

प्रभासे तु स्थिता ये वै ब्राह्मणाः संशितव्रताः । मृत्युंजयेन संयुक्तं जपंति शतरुद्रियम्

プラバーサにおいて、戒律の誓いに堅固なバラモンたちは、「ムリティユンジャヤ（死を克つ）真言」と相応してシャタルドリーヤを誦する。

Verse 39

कालाग्निरुद्रसांनिध्ये दक्षिणां दिशमाश्रिताः । ज्ञानं चोत्पद्यते तत्र षण्मासाभ्यंतरेण तु

カーラーグニルドラの臨在の近くで南方に帰依する者には、そこで六か月のうちに智慧が生起する。

Verse 40

शिवस्तु प्रोच्यते वेदो नामपर्यायवाचकैः । तस्य चात्मस्वरूपं तु शतरुद्रं प्रकीर्तितम्

同義の呼称によって、シヴァそのものが「ヴェーダ」と説かれ、シャタルドラは彼の自性そのもの、真髄であると宣言される。

Verse 41

कल्पेषु वेदाश्च पुनःपुनरावर्तकाः स्मृताः । मंत्राश्चैव तथा देवि मुक्त्वा तु शतरुद्रियम्

諸カルパにおいてヴェーダは幾度も回帰すると記憶され、マントラもまた同様である、デーヴィよ——ただしシャタルドリーヤを除いて。

Verse 42

ईड्यं चैव तु मंत्रेण मामेव हि यजंति ये । प्रभासक्षेत्रमासाद्य ते मुक्ता नात्र संशयः

そしてプラバーサ・クシェートラに至り、讃嘆の真言によってただ我のみを礼拝する者は解脱する——ここに疑いはない。

Verse 43

समंत्रोऽमंत्रको वापि यस्तत्र वसते नरः । सोऽपि यां गतिमाप्नोति यज्ञैर्दानैर्न साध्यते

真言を持つ者であれ持たぬ者であれ、そこに住まう人は、祭祀や布施によってさえ成し得ない境地に到る。

Verse 44

अस्मिक्षेत्रे स्वयंभूश्च स्थितः साक्षान्महेश्वरः । रुद्राणां कोटयश्चैव प्रभासे संव्यवस्थिताः

この聖なる地には、自ら顕れた大自在天マヘーシュヴァラが、まさに眼前に住し、さらにプラバーサには無数（クロール）のルドラたちもまた配されている。

Verse 45

ध्यायमानास्तथोंकारं स्थिताः सोमेशदक्षिणे

かくして聖音「オーム」を観想しつつ、彼らはソーメーシュヴァラの南にとどまり住する。

Verse 46

ब्रह्मांडोदरमध्ये तु यानि तीर्थानि सुव्रते । सोमेश्वरं गमिष्यंति वैशाखस्य चतुर्दशी

おお、善き誓戒を保つ者よ。宇宙の胎内に存するあらゆるティールタ（聖なる渡し場）は、ヴァイシャーカ月の十四日（チャトゥルダシー）にソーメーシュヴァラへ赴く。

Verse 47

मनोबुद्धिरहंकारः कामक्रोधौ तथाऽपरे । एते रक्षंति सततं सोमेशं पापनाशनम्

心・知性・我執、また欲と怒り、その他の内なる力—これらは常に、罪を滅するソーメーシャを守護している。

Verse 48

न सा गतिः कुरुक्षेत्रे गंगाद्वारे त्रिपुष्करे । या गतिर्विहिता पुंसां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

クルクシェートラ、ガンガードヴァーラ、あるいはトリプシュカラで得られる帰趣も、プラバーサ・クシェートラに住する者に定められた最上の到達には及ばない。

Verse 49

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये प्रभासे कृतालयाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेपि यांति परां गतिम्

たとえ畜生の胎に生まれた衆生であっても、プラバーサに住処を定めたなら、時至って命終する時、彼らもまた最上の境地に至る。

Verse 50

तद्गुह्यं देवदेवस्य तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । तत्र ब्रह्मादयो देवा नारायणपुरोगमाः

そこは神々の神の秘奥なる聖域、そこはティールタ（tīrtha）、そこは苦行の林（タपोवन）である。そこにブラフマーをはじめとする神々が、ナーラーヤナを先導として住し礼拝する。

Verse 51

योगिनश्च तथा सांख्या भगवंतं सनातनम् । उपासते प्रभासं तु मद्भक्ता मत्परायणाः

ヨーギンたちもサーンキヤの行者たちも、永遠なるバガヴァーンを礼拝する。さらに、我が信徒—我にのみ帰依する者—はプラバーサにおいて（主を）礼拝する。

Verse 52

अष्टौ मासान्विहारः स्याद्यतीनां संयतात्मनाम् । एके च चतुरो मासानष्टौ वा नियतं वसेत्

自制した遊行のヤティたちには、遍歴は八か月まで許される。しかしある者は、規律ある住処に四か月—あるいは八か月—定めて住すべきである。

Verse 53

प्रभासे तु प्रविष्टानां विहारस्तु न विद्यते । अत्र योगश्च मोक्षश्च प्राप्यते दुर्लभो नरैः

プラバーサ（Prabhāsa）に入った者には、もはや彷徨う余地はない。ここにおいてヨーガとモークシャ（解脱）が成就する—他所では人が得難いものなり。

Verse 54

तस्मात्प्रभासं संत्यज्य नान्यद्गच्छेत्तपोवनम् । प्रभासं ये न सेवंते मूढास्ते तमसा वृताः

ゆえに、プラバーサ（Prabhāsa）に帰依したなら、他の苦行の林へ行くべきではない。プラバーサに奉仕せぬ者は愚かにして、闇に覆われている。

Verse 55

विण्मूत्ररेतसां मध्ये संभवंति पुनःपुनः । कामः क्रोधस्तथा लोभो दंभः स्तंभोऽथ मत्सरः

不浄—糞尿と精—のただ中に、彼らは幾度も生じる：欲、怒り、貪り、偽り、驕り、そして嫉み。

Verse 56

निद्रा तंद्रा तथाऽलस्यं पैशुन्यमिति ते दश । एते रक्षंति सततं सोमेशं तीर्थनायकम्

眠り、まどろみ、怠け、そして中傷—これらが十を満たす。これらは常に、ティールタの主たるソーメーシャ（Someśa）を『守って』いる。

Verse 57

न प्रभासे मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । यावज्जीवं नरो यस्तु वसते कृतनिश्चयः

プラバーサ（Prabhāsa）で死ぬ罪ある者は、決して地獄に赴かないという。さらに、その聖なる誓願を固く定め、生涯そこに住する人は…

Verse 58

अग्निहोत्रैश्च संन्यासैराश्रमैश्च सुपालितैः । त्रिदंडैरेकदंडैश्च शैवैः पाशुपतैरपि

アグニホートラの祭儀によって、出離（サンニャーサ）によって、よく守られたアーシュラマの戒律によって；また三杖行者（トリダンダ）と一杖行者（エーカダンダ）、さらにシヴァ派（Śaiva）とパーシュパタ派（Pāśupata）によっても——

Verse 59

एतैरन्यैश्च यतिभिः प्राप्यते यत्फलं शुभम् । तत्सर्वं लभ्यते देवि श्रीसोमेश्वरयात्रया

これらの行者、また他の修行者たちによって得られるいかなる吉祥の果報も——女神よ、そのすべては、シュリー・ソーメーシュヴァラへの巡礼によって得られる。

Verse 61

यत्तद्योगे च सांख्ये च सिद्धांते पंचरात्रिके । अन्यैश्च शास्त्रैर्विज्ञेयं प्रभासे संव्यवस्थितम्

ヨーガによって、サーンキヤによって、シッダーンタによって、パンチャラートラによって、また他のシャーストラによって知るべきその真理は——プラバーサにおいて完全に確立している。

Verse 62

लिंगे चैव स्थितं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तस्माल्लिंगे सदा देवः पूजनीयः प्रयत्नतः

まことに、リンガのうちに、この一切の世界—動くものと動かぬもの—が स्थापितされている。ゆえにリンガに宿る神は、常に真摯な努力をもって礼拝されるべきである。

Verse 63

ममैव सा परा मूर्तिः श्रीसोमेशाख्यया स्थिता । तेन चैषा त्मनात्मानमाराधनपरो ह्यहम्

その至上の姿はまさしく我が姿であり、「シュリー・ソーメーシャ」という名のもとに स्थापितされている。ゆえにこの顕現によって、我は我自身によって我自身の真我を礼拝することに専心する。

Verse 64

अनेकजन्मसाहस्रैर्भ्रममाणस्तु जन्मभिः । कस्तां प्राप्नोति वै मुक्तिं विना सोमेशपूजनात्

無数の生にわたり幾千の生をさまよう者よ——ソーメーシャ（Someśa）への礼拝なくして、いったい誰が解脱に至ろうか。

Verse 65

यत्किञ्चिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना । तत्सर्वं विलयं याति श्रीसोमेश्वरपूजनात्

人のはからいのみでなされたどのような不吉の業も——聖なるソーメーシュヴァラ（Śrī Someśvara）への礼拝によって、ことごとく消え去る。

Verse 66

अनेकजन्मकोटीभिर्जंतुभिर्यत्कृतं ह्यघम् । तत्सर्वं नाशमायाति श्रीसोमेश्वरपूजनात्

生きとし生けるものが幾千万の生にわたり犯したいかなる罪も——聖なるソーメーシュヴァラ（Śrī Someśvara）への礼拝によって、すべて滅び去る。

Verse 67

तीर्थानि यानि लोकेऽस्मिन्सेव्यंते पापमोक्षिभिः । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं प्रभासे संविशंति हि

この世で罪の解放を求める者が仕えるあらゆるティールタ（聖地）は——清浄のために、ことごとくプラバーサ（Prabhāsa）へと入り込むと説かれる。

Verse 68

योऽसौ कालाग्निरुद्रस्तु प्रोच्यते वेदवादिभिः । सोऽयं भैरवनाम्ना तु प्रभासे संव्यवस्थितः

ヴェーダを説く者たちがカーラ―グニルドラ（Kālāgnirudra）と称えるその御方は——ここプラバーサ（Prabhāsa）において、バイラヴァ（Bhairava）の名で鎮まっておられる。

Verse 69

जनानां दुष्कृतं सर्वं क्षेत्रमध्ये व्यवस्थितः । भैरवं रूपमास्थाय नाशयामि सुरेश्वरि

この聖なるクシェートラのまさに中心に住し、我はバイラヴァ（Bhairava）の姿を取りて、人々のあらゆる悪業を滅する、ああ神々の女王よ。

Verse 70

जगत्सर्वं चरित्वा तु स्थितोऽहं सचराचरम् । तेन भैरवनामाहं प्रभासे संव्यवस्थितः

動くものも動かぬものも含む全宇宙を遍歴し、我はここに住処を定めた。ゆえに我はプラバーサ（Prabhāsa）において、バイラヴァ（Bhairava）の名をもって鎮まる。

Verse 71

अग्निना यत्र तप्तं तु दिव्याब्दानां चतुर्युगम् । मेघवाहनकल्पे तु तत्र लिंगं बभूव ह

神年の四ユガにわたり火によって灼かれたその地において、メーガヴァーハナ・カルパに、リンガ（Liṅga）が顕現した。

Verse 72

अग्निमीडेति वेदोक्तप्रभावः सुरसुंदरि । कालाग्निरुद्रनामा च देवैः सर्वैरुदाहृतम्

ああ天女のごとく麗しき女神よ、ヴェーダが「agnim īḍe（我は火を讃える）」と説くその威力は、諸神により「カーラ―グニルドラ（Kālāgnirudra）」の名を帯すると宣言される。

Verse 73

अग्नीशानेति देवेशि नामत्रितयमुच्यते । कल्पेकल्पे तु नामानि कथितुं नैव शक्यते । असंख्यत्वाच्च कल्पानां ब्रह्मणा च वरानने

ああ神々の主母よ、三つの御名は「アグニ（Agni）」や「イーシャーナ（Īśāna）」などとして語られる。されどカルパからカルパへ、その名々をことごとく説き尽くすことはできぬ。カルパは無数であるがゆえに、ああ麗しき面影の御方よ、梵天にさえも不可能である。

Verse 74

एवं चैव रहस्यं च महागोप्यं वरानने । स्नेहान्महत्या भक्त्या च मया ते परिकीर्तितम्

かくしてこの秘奥—きわめて秘すべき大いなる秘密を、麗しき面影の汝に—深き慈愛と篤きバクティゆえに、我は汝へと宣べ伝えた。

Verse 75

एकतस्तु जगत्सर्वं कर्म कांडे प्रतिष्ठितम् । यज्ञदानतपोहोमैः स्वाध्यायैः पितृतर्पणैः

一方において、全世界はカルマ・カーンダ（祭式行為の道）に拠って立つ—ヤジュニャ、布施、苦行（タパス）、火供（ホーマ）、ヴェーダの自習（スヴァーディヤーヤ）、そして祖霊への供養（ピトリ・タルパナ）によって。

Verse 76

उपवासैर्व्रतैः कृत्स्नैश्चांद्रायणशतैस्तथा । षड्रात्रैश्च त्रिरात्रैश्च तीर्थादिगमनैः परैः

たとえ断食と完全なるヴラタによっても、たとえ月行苦行チャーンドラーヤナを幾百と修しても、六夜・三夜の誓戒によっても、また他の勝れたティールタ巡礼などを行じても—その至高の境地は容易には得られない。

Verse 77

आश्रमैर्विविधाकारैर्यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः । वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च वेदकर्मपरायणैः

また、さまざまなるアーシュラマの生—遊行の行者（ヤティ）や梵行者（ブラフマチャーリン）、林住者（ヴァーナプラスタ）や家住者（グリハスタ）—たとえヴェーダの儀礼と務めに専心していても、それによって（至境は）得られない。

Verse 78

अन्यैश्च विविधाकारैर्लोकमार्गस्थितैः शुभैः । न तत्पदं परं देवि शक्यं वीक्षयितुं क्वचित्

さらに、世の道に沿って行われる種々の吉祥なる手段によっても—おおデーヴィーよ—その至高の位は、いずこにおいても真に見得（証得）することはできない。

Verse 79

यावन्न चार्चयेद्देवि सोमेशं लिंगनायकम् । लीलया वापि तैर्द्रष्टुं तत्पदं दुर्लभं परम्

おおデーヴィーよ、リンガの主たるソーメーシャを礼拝しないかぎり、たとえあらゆる修行を尽くしても、その至上の境地を拝することはきわめて得難く、たやすくは到らぬ。

Verse 80

पूजितो यैर्जगन्नाथः सोमेशः किल भैरवः । तिर्यग्योनिगता ये तु पशुपक्षिपिपीलिकाः

宇宙の主—ソーメーシャ、まことにバイラヴァ—を礼拝した者は、たとえ畜生の胎に生まれ、獣となり鳥となり、さらには蟻となろうとも、その礼拝の功徳により引き上げられる。

Verse 83

मूर्खास्तु पण्डिताश्चापि ये चान्ये कुत्सिता भुवि । ते सर्वे मुक्तिमायांति प्रभासे ये मृताः शुभे

愚者であれ学者であれ、また世に卑しまれる者であれ、吉祥なるプラバーサにて命終する者は、ことごとく解脱に至る。

Verse 84

कालानलस्य रुद्रस्य कालराजेन चाग्निना । दग्धास्ते जन्तवः सर्वे प्रभासे ये मृताः शुभे

カーラの火、すなわちルドラの灼熱の炎と、時の王カーララージャ（ヤマ）の火とによって、吉祥なるプラバーサにて死する一切の衆生は焼き尽くされ、その束縛は灰となる。

Verse 85

दुर्ल्लभं तु मम क्षेत्रं प्रभासं देवि पापिनाम् । न तत्र लभते मृत्युं पापात्मा लोकवंदिते

されど我が聖域プラバーサは、罪ある者には得難い、世に讃えられるデーヴィーよ。そこでは罪の心を抱く者は、このクシェートラにおける解脱の死を容易には得られぬ。

Verse 86

मया दक्षिणभागे च विघ्नेशः संप्रतिष्ठितः । उत्तरे दण्डपाणिस्तु क्षेत्रमेतच्च रक्षति

我により南方にはヴィグネーシャ（Vighneśa）が安置され、北方ではダンダパーニ（Daṇḍapāṇi）がこの聖域を守護する。

Verse 87

तथान्ये गणपाः सर्वे मदाज्ञावशवर्तिनः । क्षेत्रं रक्षंति देवेशि तेषां नामानि मे शृणु

同様に、ほかのすべてのガナの首領たちも我が命に従い、この聖域を守護する。ああ、神々の女主よ、彼らの名を我より聞け。

Verse 88

महाबलस्तु चण्डीशो घंटाकर्णस्तु गोमुखः । विनायको महानादः काकवक्त्रः शुभेक्षणः । एकाक्षो दुन्दुभिश्चंडस्तालजंघस्तथैव च

プラバーサには、シヴァの強大なるガナたちがいる—マハーバラ（Mahābala）とチャンディーシャ（Caṇḍīśa）、ガンターカルナ（Ghaṇṭākarṇa）とゴームカ（Gomukha）、ヴィナーヤカ（Vināyaka）とマハーナーダ（Mahānāda）、カーカヴァクトラ（Kākavaktra）とシュベークシャナ（Śubhekṣaṇa）。さらにエカークシャ（Ekākṣa）、ドゥンドゥビ（Dundubhi）、猛きチャンダ（Caṇḍa）、そしてターラ・ジャンガ（Tāla-jaṅgha）も。

Verse 90

हस्तिवक्त्रः श्वानवक्त्रो बिडालवदनस्तथा । सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्ये वीरभद्रादयस्तथा

ある者は象の面を、ある者は犬の面を、またある者は猫に似た面を持つ。さらに獅子や虎の面を帯びる者もあり—ヴィーラバドラ（Vīrabhadra）ら同類もまた然り。

Verse 91

विनायकं पुरस्कृत्य देव देवं कपर्द्दिनम् । एकादश तथा कोट्यो नियुतानि त्रयोदश

ヴィナーヤカ（Vināyaka）を先頭に立て、ガナたちは神々の神カパルディン（Kapardin）に随侍する—その数は十一コーティ（koṭi）と十三ニユタ（niyuta）。

Verse 92

अर्बुदं च गणानां च प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः । द्वारिद्वारि प्रचंडास्ते शूलमुद्गरपाणयः

ガナたちの大群、まさに「アルブダ」と呼ぶほどの数が、聖なるプラバーサのクシェートラに帰依して身を寄せた。門という門ごとに、彼らは凄烈に立ち、手に三叉戟と棍棒を携える。

Verse 93

प्रभासक्षेत्रं रक्षंति देवदेवस्य वै गृहम् । न कश्चिद्दुष्टबुद्ध्या तु प्रविशेदिति संस्थितिः

彼らはプラバーサ・クシェートラを守護する。そこはまさしく「神々の神（デーヴァデーヴァ）」の御住まいである。定められた掟はこうだ――邪なる意図をもって入る者は一人もあってはならない。

Verse 94

शतकोटिगणैश्चापि पूर्वद्वारि तु संवृतः । अट्टहासो गणो नाम प्रभासं तत्र रक्षति

東の門は百コーティのガナにより固く囲まれている。そこでは「アッタハーサ」と名づけられたガナが立ち、プラバーサを守護している。

Verse 95

कालाक्षो भीषणश्चंडो वृतोऽष्टादशकोटिभिः । घंटाकर्णगणो नाम दक्षिणं द्वारमाश्रितः

恐ろしく猛きカーラ―クシャは、十八コーティのガナに囲まれ、「ガンタ―カルナ」と名づく一隊として南の門に陣取っている。

Verse 96

पश्चिमद्वारमाश्रित्य स्थितवान्विष्टरो गणः । दण्डपाणिः स्थितस्तत्र देवदेवस्य चोत्तरे

西の門には「ヴィシュタラ」と呼ばれるガナが立つ。さらにその場で、神々の神の北方には「ダンダパーニ」が立っている。

Verse 97

योगक्षेमं वहन्नित्यं प्रभासे भावितात्मनाम् । भीषणाक्षस्तथैशान्यामाग्नेय्यां छागवक्त्रकः

プラバーサにて心を修めた者たちのヨーガ・クシェーマ（福祉と安穏）を常に担い、ビ―シャナークシャは北東に立つ。南東には山羊面のチャーガヴァクトラカが在す。

Verse 98

नैरृत्यां चंडनादस्तु वायव्यां भैरवाननः । नन्दी चैव महाकालो दण्डपाणिर्विनायकः

南西にはチャンダナーダ、北西にはバイラヴァーナナが在す。さらにナンディー、マハーカーラ、ダンダパーニ、そしてヴィナーヤカもまた居並ぶ。

Verse 99

एतेङ्गरक्षका मध्ये शतकोटिगणैर्वृताः । एवं रक्षंति बहवो ह्यसंख्येया गणेश्वराः

これらの守護者のただ中で、シヴァのガナが幾百コーティに囲み立てる。かくして数え尽くせぬガナの主たちもまた、絶えず見守り護る。

Verse 100

कलिकल्मषसंभूत्या येषां चोपहता मतिः । न तेषां तद्भवेद्गम्यं स्थानमर्धेन्दुमौलिनः

カリの世に生じた罪垢によって知性を打ち砕かれた者は、頭に半月を戴く主の聖なる住処に、まことには到り得ない。

Verse 101

गंधर्वैः किन्नरैर्यक्षैरप्सरोभिस्तथोरगैः । सिद्धैः संपूज्य देवेशं सोमेशं पापनाशनम्

ガンダルヴァ、キンナラ、ヤクシャ、アプサラス、ナーガ、そしてシッダたちは、罪を滅する神々の主—ソーメーシャ—を礼拝し奉る。

Verse 102

अन्तर्धानं गतैर्नित्यं प्रभासं तु निषेव्यते । सप्तलोकेषु ये सन्ति सिद्धाः पातालवासिनः । प्रदक्षिणं ते कुर्वंति सोमेशं कालभैरवम्

プラバーサは、常に姿を隠して行き来する者たちによって礼拝され続ける。七つの界にわたりパーターラ（地下界）に住むシッダたちは、力強きカーラバイラヴァたるソーメーシャの周りをプラダクシナー（右繞）して巡礼する。

Verse 103

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च । लाकुलिं भारभूतिं च आषाढिं दण्डमेव च

地上にあるいかなる聖なるティールタ（聖地）と功徳の宿る霊場も—ラークリー、バーラブーティー、アーシャーディー、そしてダンダをも含め—

Verse 104

पुष्करं नैमिषं चैव अमरेशं तथापरम् । भैरवं मध्यमं कालं केदारं कणवीरकम्

—プシュカラ、ナイミシャ、アマレーシャなど、さらにバイラヴァ、マディヤマ、カーラ、そしてケーダーラとカナヴィーラカ—

Verse 105

हरिचंद्रस्तु शैलेशस्तथा वस्त्रांतिकेश्वरः । अट्टहासं महेन्द्रं च श्रीशैलं च गया तथा

—ハリチャンドラ、シャイレーシャ、そしてヴァストラーンティケーシュヴァラ；アッタハーサ、マヘーンドラ；シュリーシャイラ、さらにガヤー—

Verse 106

एतानि सर्वतीर्थानि देवं सोमेश्वरं प्रभुम् । प्रदक्षिणं प्रकुर्वंति तत्र लिंगं स्तुवंति च

これらすべてのティールタは、主なる神ソーメーシュヴァラの周りをプラダクシナー（右繞）し、そこでリンガをも讃嘆する。

Verse 107

ब्रह्मा जनार्दनश्चान्ये ये देवा जगति स्थिताः । अग्निलिंगसमीपस्थाः संध्याकाले स्तुवंति च

梵天ブラフマー、ジャナールダナ、そして世に住まう他の神々は――アグニ・リンガの傍らに立ち――黄昏（サンディヤー）の時に讃歌を捧げる。

Verse 108

षष्टिकोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । सर्वे सोमेश्वरं यांति माघकृष्णचतुर्द्दशीम्

六十コーティの千、また六十コーティの百――そのすべてが、マーガ月の黒分（クリシュナ・パクシャ）第十四日（チャトゥルダシー）にソーメーシュヴァラへ赴く。

Verse 109

तस्मिन्काले च यो दद्यात्सोमेशे घृतकम्बलम्

その吉祥の時、ソーマの主ソーメーシャに「グリタ・カンバラ」と名づけられる供物を捧げる者は、大いなる功徳を得る。

Verse 110

घृतं रसं तिलान्दुग्धं जलं चंद्राधिवासितम् । एकत्र कृत्वा काश्मीरमित्येतद्घृतकंबलम्

ギー（ghṛta）、甘き精髄、胡麻、乳、そして月光により清められた水――これらを一つに合わせ、さらにカाशミーラ（kāśmīra、サフラン）を加えたものが「グリタ・カンバラ」の供物である。

Verse 111

शिवरात्र्यां तु कर्त्तव्यमेतद्गोप्यं मम प्रियम् । एवं कृते च यत्पुण्यं गदितुं तन्न शक्यते

この行はシヴァラートリー（Śivarātri）の夜に修すべし。これは秘儀にして、我が愛するところである。かく行えば、生ずる功徳は言葉に尽くしがたい。

Verse 112

तत्र दक्षिणभागे तु स्वयं भूतविनायकम् । प्रथमं पूजयेद्देवि यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः

そこでは南方において、みずから現前するブートヴィナー ヤカをまず礼拝すべきである。おお女神よ、己が成就（シッディ）を望むなら。

Verse 113

ऊषराणां च सर्वेषां प्रभासक्षेत्रमूषरम् । पीठानां चैव पीठं च क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । सन्देहानां च सर्वेषामयं संदेह उत्तमः

あらゆる聖なるウーシャラの中で、プラバーサ・クシェートラは最上のウーシャラである。あらゆるピータの中で、それはまさにピータであり、あらゆる聖地の中で、最勝のクシェートラである。さらに、あらゆる疑いの中で、この疑いこそ第一（ここで解かれるべき）である。

Verse 114

ये केचिद्योगिनः संति शतकोटिप्रविस्तराः । तेषां क्षेत्रे प्रभासे तु रतिर्न्नान्यत्र कुत्रचित्

いかなるヨーギーたちがいようとも—百コーティにまで遍在していようとも—彼らの真の歓喜はただプラバーサのクシェートラにのみあり、他のいずこにもない。

Verse 115

लिंगादीशानभागे तु संस्थिता सुरसुन्दरि

おお天界の麗人よ、彼女はそこに、リンガのイーシャーナ（北東）の方に鎮まっている。

Verse 116

मया या कथिता तुभ्यमुमा नाम कला शुभा । सा सती प्रोच्यते देवि दक्षस्य दुहिता पुरा

わたしが汝に語った吉祥なる神聖の分（カラー）、名をウマーというものは――おお女神よ――サティーと称される。かつてダクシャの娘であったからである。

Verse 117

दक्षकोपाच्छरीरं तु संत्यज्य परमा कला । हिमवंतगृहे जाता उमानाम्ना च विश्रुता

ダクシャの怒りによって、その至高の神的分霊は身を捨て、ついでヒマヴァットの家に生まれ、ウマーの名で世に知られた。

Verse 118

तेन देवि त्वया सार्द्धं तत्रस्था वरदाः स्मृताः । नवकोट्यस्तु चामुंडास्तस्मिन्क्षेत्रे स्थिताः स्वयम्

それゆえ、女神よ、あなたとともに彼女らはそこに住し、願いを授ける者として憶念される。まことに、その聖なるクシェートラには九コーティのチャームンダーが自ら鎮座している。

Verse 119

चैत्रे मासि सिताष्टम्यां तत्र त्वां यदि पूजयेत् । एक विंशतिजन्मानि दारिद्र्यं तस्य नो भवेत्

チャイトラ月の白分の第八日（シタ・アシュタミー）に、そこで（プラバーサにて）あなたを礼拝する者があれば、その信者は二十一生にわたり貧困に遭わない。

Verse 120

अमा सोमेन संयुक्ता कदाचिद्यदि लभ्यते । तस्यां सोमेश्वरं दृष्ट्वा कोटियज्ञफलं लभेत्

もし新月日（アマーヴァスヤー）がソーマ（月）と合する時があれば、その折にソーメーシュヴァラを拝観するだけで、千万の供犠（ヤジュニャ）の果報を得る。

Verse 121

एतत्क्षेत्रं महागुह्यं सर्वपातकनाशनम् । रुद्राणां कोटयो यत्र एकादश समासते

このクシェートラは至極の秘奥にして、あらゆる罪を滅する。ここには十一のルドラが住し、まことにコーティ（無数）の群として集う。

Verse 122

द्वादशात्र दिनेशानां वसवोऽष्टौ समागताः । गन्धर्वयक्षरक्षांसि असंख्याता गणेश्वराः

そこには十二のアーディティヤと八柱のヴァスが集い、ガンダルヴァ、ヤクシャ、ラークシャサも उपस्थितし、さらに数えきれぬほどのガナの主たちの群れもまた在る。

Verse 123

उमापि तत्र पार्श्वस्था सर्वदेवैस्तु संस्तुता । नन्दी च गणनाथो यो देवदेवस्य शूलिनः

ウマーもまたその御傍らに立ち、あらゆる神々に讃えられている。さらにナンディーも—神々の神、三叉戟を執るシュ―リンのガナたちの長である。

Verse 124

महाकालस्य ये चान्ये गणपाः संति पार्श्वगाः । गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती

またマハーカーラに仕える他のガナの従者たちも、近くに立っている。さらにガンガーとヤムナー、そして女神サラスヴァティーもまたそこに在る。

Verse 125

अन्याश्च सरितः पुण्या नदाश्चैव ह्रदास्तथा । समुद्राः पर्वताः कूपा वनस्पतय एव च

ほかの聖なる流れや諸河もそこにあり、湖もまた在る。海原、山々、井戸、そして聖なる樹木や草木に至るまで、ことごとく集う。

Verse 126

स्थावरं जंगमं चैव प्रभासे तु समागतम् । अन्ये चैव गणास्तत्र प्रभासे संव्यवस्थिताः

プラバーサには、不動のものも動くものも、万有が集い来たる。さらに多くの他のガナたちも、プラバーサに陣取り、そこに住している。

Verse 127

न मया कथिताः सर्व उद्देशेन क्वचित्क्वचित् । भक्त्या परमया युक्तो देवदेवि विनायकम् । तृतीयं पूजयेत्तत्र वांछेत्क्षेत्रफलं यदि

わたしはすべてを語り尽くしたのではなく、ところどころに示したにすぎない。至上のバクティを具えた者は、女神よ、聖域の完全な果報を望むなら、そこで月の第三日（ティティ）にヴィナーヤカを礼拝すべきである。

Verse 128

द्वादशैवं तथा चाष्टौ चत्वारिंशच्च कोटयः । नदीनामग्नितीर्थस्य द्वारे तिष्ठंति भामिनि

かくして、十二、また八、さらに四十コーティに及ぶ諸河が、麗しき者よ、アグニティールタの門前に立ち並ぶ。

Verse 129

निर्माल्यलंघनं किंचिदज्ञाताद्यदि वै कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति अग्नितीर्थस्य दर्शनात्

たとえ知らずに、ニルマーリヤ（供物の聖なる残り）を踏み越えるなどの些細な過ちを犯したとしても、アグニ・ティールタを拝見するだけで、それらはすべて消え去る。

Verse 131

ये चांतरिक्षे भुवि ये च देवास्तीर्थानि वै यानि दिगंतरेषु । क्षेत्रं प्रभासं प्रवरं हि तेषां सोमेश्वरं देवि तथा वरिष्ठम्

虚空に、また地上に住まうすべての神々、そして四方に存するあらゆるティールタの中で、女神よ、プラバーサは最勝の聖地であり、ソーマナータ（ソーメーシュヴァラ）もまた同様に至高である。

Verse 132

ये चांडजाश्चोद्भिजाश्चैव जीवाः सस्वेदजाश्चैव जरायुजाश्च । देवि प्रभासे तु गतासवोऽथ मुक्तिं परं यांति न संशयोऽत्र

女神よ、卵生・芽生・湿生・胎生のいかなる生きものも、プラバーサにおいて命を終えるなら、その後、最高の解脱（モークシャ）に至る。これに疑いはない。

Verse 133

इति निगदितमेतद्देवदेवस्य चित्रं चरितमिदमचिंत्यं देवि ते शंकरस्य । कलिकलुषविदारं सर्वलोकोऽपि यायाद्यदि पठति शृणोति स्तौति नित्यं य इत्थम्

かくして、女神よ、神々の神シャンカラの、驚くべき不可思議なる聖なる事跡が宣べられた。これはカリの時代の穢れを打ち砕く。常にこれを読誦し、聴聞し、讃嘆する者は、このようにして衆生を霊的善へと導く。

Verse 989

भूमिदंडश्च चंडश्च शंकुकर्णश्च वैधृतिः । तालचण्डो महातेजा विकटास्यो हयाननः

ブーミダンダ、チャンダ、シャンクカルナ、ヴァイドリティ、偉大なる光輝をもつターラ・チャンダ、ヴィカターシヤ、そしてハヤーナナ——これらの名が挙げられる。