Adhyaya 39

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ संपूज्य विधिना देवदेवं कपर्द्दिनम् । ततो गच्छेन्महादेवि लिगं केदारसंस्थितम्

イーシュヴァラは言った。「定められた作法により、 देवदेव カパルッディン（シヴァ）を正しく供養し終えたなら、マハーデーヴィよ、ケーダーラとして安置されたリンガへ赴くべし。」

Verse 2

तस्यैवाग्नेयभागस्थं भीमेश्वरसमीपगम् । स्वयंभूतं महादेवि कल्पलिंगं मम प्रियम्

「まさにその地の東南の方角、ビーメーシュヴァラの近くに、マハーデーヴィよ、自ずから顕れたリンガがある—我が愛するカルパ・リンガである。」

Verse 3

मया संपूजितं देवि वृद्धिलिंग महाप्रभम् । निराहारस्तु यस्तत्र करोत्येकं प्रजागरम्

「デーヴィよ、威光あふれる大いなるヴリッディ・リンガは、我により供養されてきた。そこで断食し、一夜の徹夜の守夜を行う者は……」

Verse 4

चतुर्दश्यां विशेषेण तस्य लोकाः सनातनाः । रुद्रेश्वरेति देवस्य त्वासीन्नाम पुरा युगे

とりわけ月の第十四日（チャトゥルダシー）には、彼の諸世界は永遠である。はるかな古のユガにおいて、この神の名は「ルドレーシュヴァラ」であった。

Verse 5

तिष्येस्मिंस्तु पुनः प्राप्ते म्लेच्छस्पर्शभयातुरः । अस्मिंल्लिंगे लयं यातः केदारश्चाब्धिसंनिधौ

しかしティシャ（Tiṣya）の時期が再び到来すると、ケーダーラはムレッチャとの接触を恐れて心乱れ、海辺にあるこのリンガの中へと融け入り、帰滅した。

Verse 6

तेन केदारनामेति तस्य ख्यातं धरातले । माघे मासि यताहारः स्नात्वा तु लवणोदधौ

それゆえ地上では「ケーダーラ」の名で知られるようになった。マーガ月には食を慎み、塩の大海に沐浴して……

Verse 7

पद्मके तु महाकुंडे मध्येस्य लवणांभसः । रुद्रेशाद्दक्षिणे भागे धनुषां दशके स्थिते

大いなるパドマカの池、これらの塩水のただ中にて、ルドレーシャより南方、十ダヌ（弓の長さ十）ほど離れた所に……

Verse 8

स्नात्वा विधानतो देवि रुद्रेशं चार्चयिष्यति । सम्यक्केदारया त्रायाः फलं तस्य भविष्यति

おおデーヴィーよ、作法に従って沐浴したのち、ルドレーシャを礼拝すべきである。そうすれば、ケーダーラの救済の恩寵（トラー）の完全な果がその者に授けられる。

Verse 9

ब्रह्महत्यादिपापानां पूजनान्नाशनं महत् । अथ तस्यैव देवस्य इतिहासं पुरातनम्

礼拝は、ブラフマハティヤーなどの罪を大いに滅する。いま、その同じ神の古き由来を語ろう。

Verse 10

सर्वकामप्रदं नृणां कथ्यते ते सुरप्रिये । आसीद्राजा पुरा देवि शशबिंदुरिति श्रुतः

神々に愛されし者よ、人々にあらゆる願いを授けることが汝に語られる。昔、デーヴィーよ、シャシャビンドゥと聞こえた王がいた。

Verse 11

सार्वभौमो महीपालो विपक्षगणसूदनः । कलिद्वापरयोः संधौ सभूतः पृथिवीपतिः

彼は普遍の覇王、地を護る王にして、敵軍の群れを討ち滅ぼす者であった。ドヴァーパラとカリの両時代の境に、その地上の王は現れた。

Verse 12

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी

その妃は貞淑にして、命にも勝って尊い人であった。彼女は女神でもなく、ガンダルヴィーでもなく、アスリーでもなく、ナーガの乙女でもなかった。

Verse 13

तादृग्रूपा वरारोहे यथाऽस्य शुभलोचना । तस्य हेममयं पद्मं शतपत्रं मनोरमम्

おお、麗しき腰の女よ、彼女の姿はそのようで、吉祥なる眼をたたえていた。さらに彼は、百弁を具えた、心を喜ばせる黄金の蓮華を有していた。

Verse 14

खेचरं वेगि नित्यं च तस्य राज्ञो महात्मनः । स तेन पर्यटंल्लोकान्सर्वान्देवि स्वकामतः

その偉大なる王には、天空を行く乗り物があり、迅速で常に備わっていた。それによって、ああデーヴィーよ、彼は望むままにあらゆる世界を巡った。

Verse 15

एकदा फाल्गुने मासि शुक्लपक्षे वरानने । चतुर्द्दश्यां तु संप्राप्तः प्रभासक्षेत्रमुत्तमम्

あるとき、パールグナ月の白分（明るい半月）に、ああ麗しき面影の者よ、月の十四日に、彼は最勝の聖地プラバーサへ到着した。

Verse 16

अथापश्यदृषीन्सर्वाञ्छ्रीसोमेशपुरःस्थितान् । रात्रौ जागरणार्थाय जपहोमपरायणान्

そのとき彼は、聖なる都ソーメーシュヴァラの前に居並ぶすべての聖仙たちを見た。彼らは夜の覚醒（ジャーガラ）を志し、ジャパとホーマに専心していた。

Verse 17

स दृष्ट्वा सोमनाथं तु प्रणिपत्य विधानतः । पूजयामास सर्वां स्तान्यथार्हं भक्तिसंयुतः

ソーマナータ（Somanātha）を拝して、彼は作法どおりに伏して礼拝した。信愛（バクティ）に満ち、ふさわしい形で彼らすべてを供養し敬った。

Verse 18

ततः केदारमासाद्य संस्नाप्य विधिवत्प्रिये । पूजयित्वा विचित्राभिः पुष्पमालाभिरीश्वरम्

それからケーダーラ（Kedāra）に至り、愛しき者よ、定められた作法により（主を）沐浴させた。さらに、妙なる花鬘をもって自在天（イーシュヴァラ）を供養した。

Verse 19

नैवेद्यैर्विविधैर्वस्त्रैर्भूषणैश्च मनोहरैः । ततोऽत्र कारयामास जागरं सुसमाहितः

彼は種々のナイヴェーディヤ（食供）と衣、そして心を喜ばせる装身具によって礼拝を荘厳し、ついで心をよく統一して、その地で夜通しの覚醒の行（ジャーガラ）を行わせた。

Verse 20

ततस्ते मुनयः सर्वे कुतूहलसमन्विताः । च्यवनो याज्ञवल्क्यश्च शांडिल्यः शाकटायनः

その後、好奇心に満ちたすべての聖仙たち—チャヴァナ、ヤージュニャヴァルキヤ、シャーンディリヤ、シャーカターヤナ—がそこに集い来た。

Verse 21

रैभ्योऽथ जैमिनिः क्रौंचो नारदः पर्वतः शिलः । मार्कंडं पुरतः कृत्वा जग्मुस्तस्य समीपतः

ついでライビヤ、ジャイミニ、クラウンチャ、ナーラダ、パルヴァタ、シラは、マールカンデーヤを先頭に立てて、彼のもとへ赴き近づいた。

Verse 22

चक्रुः कथाः सुविचित्रा इतिहासानि भूरिशः । कीर्त्तयंतः स्थितास्तत्र पप्रच्छू राजसत्तमम्

彼らは趣深い数々の物語と多くの古伝を語り、そこに留まりつつそれらを称え唱えながら、王の中の最勝者に問いかけた。

Verse 23

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सोमेश्वरं देवं परित्यज्य नराधिप । केदारस्य पुरोऽकार्षीर्जागरं तद्ब्रवीहि नः । नूनं वेत्सि फलं चास्य लिंगस्य त्वं महोदयम्

仙人たちは言った。「おお人々の王よ、なぜソーメーシュヴァラ神を離れ、ケーダーラの御前で夜通しの覚醒（ジャーガラ）を行ったのか。われらに語り給え。まことに高貴なる御方よ、このリンガを礼拝する果報をあなたは知っておられるに違いない。」

Verse 24

राजोवाच । शृण्वंतु ब्राह्मणाः सर्वे अन्यदेहोद्भवं मम । पुराऽहं शूद्रजातीय आसं ब्राह्मणपूजकः

王は言った。「すべてのブラーフマナよ、我が前の身よりの物語を聞け。かつて我はシュードラの生まれであったが、ブラーフマナを敬い供養することに篤かった。」

Verse 25

सौराष्ट्रविषये शुभ्रे धनधान्यसमाकुले । अथ कालांतरे तत्र अनावृष्टिरभूद्द्विजाः

清らかで麗しいサウラーシュトラの国は財と穀に満ちていたが、やがて時が移り、ああ二度生まれの者たちよ、そこに旱魃が起こり、雨が降らなくなった。

Verse 26

ततोऽहं क्षुधयाविष्टः प्रभासं क्षेत्रमास्थितः । अथापश्यं सरः शुभ्रं हरिणीमूलसंस्थितम्

それから飢えに苦しみ、私は聖なるプラバーサのクシェートラに身を寄せた。そこで、雌鹿の寄る根元の近くに、白く輝く池を見た。

Verse 27

तच्च रामसरोनाम पद्मिनीषण्डमंडितम् । क्षीरोदांबुधिसंकाशं दृष्ट्वा स्नातः क्लमान्वितः

その池は「ラーマサラス」と名づけられ、蓮の群れにより飾られていた。乳海のごとく輝くのを見て、疲れながらも私はそこで沐浴した。

Verse 28

संतर्प्य च पितॄन्देवान्पीत्वा स्वच्छमथोदकम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेमान्सरोरुहान्

祖霊（ピトリ）と神々を供養して満たし、澄んだ水を飲んだのち、妻は私に言った。「この蓮華を取りなさい。」

Verse 29

एतत्समीपतो रम्यं दृश्यते स्थानमुत्तमम् । विक्रीणीमोऽत्र गत्वा तु येन स्याद्भोजनं विभो

この近くに、麗しく最上の場所が見えております。主よ、そこへ赴き、この蓮華を売って食を得ましょう。

Verse 30

अथावतीर्य सलिलं गृहीतानि मया द्विजाः । कमलानि सुभू रीणि प्रस्थितश्च पुरं प्रति

それから水に降り、ああ二度生まれの方々よ、私は見事な蓮華を多く摘み取り、町へ向けて出立した。

Verse 31

तत्र गत्वा च रथ्यासु चत्वरेषु त्रिकेषु च । प्रफुल्लकमलान्येव क्रेतुं वै मुनिसत्तमाः

そこに至り、ああ最勝の聖仙たちよ、私は通りや広場、三つ辻を巡り、ただ満開の蓮華を買い求める者を探した。

Verse 32

न कश्चित्प्रति गृह्णाति अस्तं प्राप्तो दिवाकरः । प्रासादं कंचिदासाद्य सुप्तोहं सह भार्यया

誰も受け取ろうとしなかった。日はすでに没していたからである。そこで私はある邸宅にたどり着き、妻とともに横たわって眠った。

Verse 33

तत्र सुप्तस्य मे बुद्धिः श्रुत्वा गीतध्वनिं तदा । समुत्पन्ना सभा र्यस्य क्षुधार्तस्य विशेषतः । नूनं जागरणं ह्येतत्कस्मिंश्चिद्विबुधालये

そこで眠っていると、歌の響きを聞いて心がふと揺り動かされた。妻とともに—とりわけ飢えに苦しんでいたゆえ—「きっとこれは、いずこかの神殿における夜の जागरण（ジャーガラナ）、すなわち徹夜の礼拝であろう」と思った。

Verse 34

सरोरुहाणि चादाय व्रजाम्यत्र सुरालये । यदि कश्चित्प्रगृह्णाति प्राणयात्रा ततो भवेत्

「この蓮華を携えて、ここなる神々の御殿へ参ろう。もしそこで誰かが受け取り、あるいは助けてくれるなら、われらの生計—命を支える糧—は確かなものとなる。」

Verse 35

अथोत्थाय समायातो ह्यत्राहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं लिंगमेतत्तु पूजितं कुसुमैः शुभैः

それから私は起き上がり、ここへ参りました。おお、牟尼の中の最勝者よ。私はこのまさにリンガを見ました。吉祥なる花々によって供養されておりました。

Verse 36

रुद्रेश्वराभिधमिदं वृद्धलिंगं स्वयंभुवम् । वेश्यानंगवतीनाम्नी शिवरात्रिपरायणा

この自ずから顕れた古きリンガは、ルドレーシュヴァラと名づけられる。アナンガヴァティーという名の遊女が、シヴァラートリの行を篤く守り、ここで礼拝した。

Verse 37

जागर्त्ति पुरतस्तस्य गीतनृत्योत्सवादिना । ततः कश्चिन्मया दृष्टः किमेतद्रात्रिजागरम्

そのリンガの御前で、彼女は歌と舞と祝祭をもって夜通し目覚めていた。やがて私はある者を見て問うた。「この夜の जागरण（夜通しの覚醒）は何であるか。」

Verse 38

केयं स्त्री दृश्यतेऽत्यर्थं गीतनृत्योत्सवे रता । सोऽब्रवीच्छिवधर्मोक्ता शिवरात्रिः सुधर्मदा

「この女は誰で、かくも歌と舞の祭りに心を尽くしているのか。」彼は答えた。「これはシヴァのダルマに説かれるシヴァラートリであり、真の正法を授けるものだ。」

Verse 39

तां चानंगवतीनाम्नी वेश्येयं धर्मसंयुता । जागर्त्ति परमं श्रेयः शिवरात्रिव्रतं शुभम्

彼女はアナンガヴァティーという名の遊女でありながら、ダルマに具わっている。夜を徹して覚醒し、吉祥なるシヴァラートリーの誓戒によって最高の善を求める。

Verse 40

शिवरात्रिव्रतं ह्येतद्यः सम्यक्कुरुते नरः । न स दुःखमवाप्नोति न दारि द्र्यं न बंधनम्

まことに、このシヴァラートリーの誓戒を正しく修する者は、悲しみに落ちず、貧窮にも、束縛にも至らない。

Verse 41

दुष्टं चारिष्टयोगं वा न रोगं न भयं क्वचित् । सुखसौभाग्यसंपन्नो जायते सत्कुले नरः

邪なる影響も不吉な合（ヨーガ）もなく、病もなく、いかなる恐れも決して彼を悩ませない。安楽と吉祥に満ち、男は善き名門に生まれる—これぞプラバーサの栄光に説かれる果報である。

Verse 42

तेजस्वी च यशस्वी च सर्वकल्याणभाजनम् । भवेदस्य प्रसादेन एवमाहुर्मनीषिणः

その慈しみの御加護によって、人は光輝と名声を得、あらゆる吉祥を受ける器となる—かく賢者たちはこの聖なる偉大さを讃えて語る。

Verse 43

राजोवाच । अथ मे बुद्धिरुत्पन्ना तद्व्रतं प्रति निश्चला । चिंतितं मनसा ह्येतन्मयाब्राह्मणसत्तमाः

王は言った。「そのとき、あの誓戒に向けて、揺るぎなく堅固な決意が我が内に生じた。まことにこのことを心中にて思惟したのだ、ああ最勝のバラモンたちよ。」

Verse 44

अन्नाभावान्ममोत्पन्न उपवासो बलाद्यतः । तदहं पद्मके तीर्थेस्नात्वा च लवणांभसि

食が欠けていたため、避けがたく我に断食が起こった。そこで私はパドマカ・ティールタにて沐浴し、さらに海の塩の水にも身を浄めた。

Verse 45

एतैः सरोरुहैर्देवं पूजयामि महेश्वरम् । ततो मया सभार्येण रुद्रेशः संप्रपूजितः

これらの蓮華をもって、我は神なるマヘーシュヴァラを礼拝する。ついで我は妻とともに、ルドレーシャをしかるべく供養し奉った。

Verse 46

पद्मैश्च भक्तियुक्तेन सभार्येण विशेषतः । जाग्रत्स्थितस्तु देवाग्रे तां रात्रिं सह भार्यया

さらに蓮華を捧げ、信愛に満ち、とりわけ妻とともに、我は神前にてその夜を通して目覚めて立ち続け、彼女と共に過ごした。

Verse 47

ततः प्रभातसमय उदिते सूर्यमण्डले । सा वेश्या मामुवाचेदं कलधौतपलत्रयम्

やがて暁、日輪が昇ると、その遊女は我にこう告げた。「これは精錬された黄金三パラでございます……」

Verse 48

गृहाणमूल्यं पद्मानां न गृहीतं मया हि तत् । सात्त्विकं भावमास्थाय सभार्येण द्विजोत्तमाः

「蓮華の代価をお受け取りください」—しかし我はそれを受け取らなかった。サットヴァの清らかな心に住し、我は妻とともに、ああ二度生まれの最勝者よ、その意志の清浄を保った。

Verse 49

ततो भिक्षां समाहृत्य प्राणयात्रा मया कृता । कालेन महता प्राप्तः कालधर्मं मुनीश्वराः

それから托鉢の施しを集めて命の旅を支えた。長い時を経て、時の法—すなわち死—に至った、ああ賢者の主たちよ。

Verse 50

इयं मे दयिता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । मम देहं समादाय प्रविष्टा हव्यवाहनम्

このわが愛妻は、貞淑にして命よりも尊く、わが身を抱き取り、聖なる火（葬送の炎）へと入った。

Verse 51

तत्प्रभावादहं जातः सर्वभौमो महीपतिः । जातिस्मरः सभार्यस्तु सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

その聖なる行の威力により、我は地上を治める普遍の王として生まれ、妻とともに前生の記憶（ジャーティスマラ）をも保った。これは真実である、ああ最勝の二度生まれた者たちよ。

Verse 52

एतस्मात्कारणादस्य भक्तिर्लिंगस्य चोपरि । मम नित्यं सभार्यस्य सत्यमेतद्ब्रवीमि वः

このゆえに、我が信愛は常にこのリンガに定まり、妻とともに日々これを護持し供養する。汝らに真実として告げる。

Verse 53

मया क्रियाविहीनेन भक्तिबाह्येन सत्तमाः । व्रतमेतत्समाचीर्णं तस्येदं सुमहत्फ लम्

ああ高徳の人々よ、正しい儀礼を欠き、真の信愛にも乏しいこの我でさえ、この誓戒（ヴラタ）を修した。その果報はかくも甚大である。

Verse 54

अधुना भक्तियुक्तस्य यथोपकरणान्मम । भविष्ये यत्फलं किंचिन्नो वेद्मि च मुनीश्वराः । येन सोमेशमुत्सृज्य अत्राहं भक्ति तत्परः

今や私は信愛（バクティ）に結ばれ、相応の供養の手立ても備えておりますが、未来にいかなるさらなる果報が生ずるのかは存じませぬ、聖仙の中の主たちよ——ソーメーシュヴァラさえ離れ、この地にて一心に帰依し奉っているゆえです。

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवं श्रुत्वा तु ते विप्रा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । साधुसाध्विति जल्पंतो राजानं संप्रशंसिरे

イーシュヴァラは言われた。これを聞いたそのバラモンたちは、驚きに目を見開き、「善きかな、善きかな」と口々に唱えつつ、王を大いに讃嘆した。

Verse 56

पूजयामासुरनिशं लिंगं तत्र स्वयंभुवम् । ततोऽसौ पार्थिवश्रेष्ठो लिंगस्यास्यप्रसादतः । संसिद्धिं परमां प्राप्तो दुर्ल्लभां त्रिदशैरपि

彼らはそこで、自ずから顕れた自生のリンガ（スヴァヤンブー）を絶え間なく供養した。するとその最勝の王は、このリンガの恩寵によって、神々でさえ得難い至上の成就を得た。

Verse 57

सा च वेश्या भगवती शिवरात्रिप्रभावतः । तस्य लिंगस्य माहात्म्याद्रंभानामाप्सराऽभवत्

またその遊女は、シヴァラートリの霊験によって光り輝く神性を帯び、さらにそのリンガの大いなる威徳により、ランバーのごときアプサラーとなった。

Verse 58

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेद्बुधः । धर्मकामार्थमोक्षं च यो वांछत्यखिलप्रदम्

ゆえに賢者は、あらゆる努力をもってそのリンガ—一切を授ける御方—を礼拝すべきである。法（ダルマ）、欲（カーマ）、利（アルタ）、そして解脱（モークシャ）を願うならば。