Adhyaya 34

Verse 1

ईश्वर उवाच । सरस्वती वरं प्राप्य वरिष्ठं वडवानलात् । पुनस्तं सागरे क्षेप्तुमुद्यता सा मनस्विनी

イーシュヴァラは語った。ヴァーダヴァーナラ（Vāḍavānala）より最上の恩寵を得た後、意志堅固なるサラスヴァティーは、再び彼を大海へ投げ入れんと備えた。

Verse 2

देवादेशात्प्रभासस्य पुरतः संस्थिता तदा । समुद्रमाहूय तदा वाडवार्पणकांक्षिणी

諸天の命により、彼女はそのときプラバーサの前に立ち、海を召して、ヴァーダヴァの火を供物として託そうと願った。

Verse 3

त्वमादिः सर्वदेवानां त्वं प्राणः प्राणिनां सदा । देवादेशाद्गृहाण त्वमागत्यार्णव वाडवम्

「汝は一切の神々の根源、汝は常に生きとし生けるものの生命の息吹。ゆえに諸天の命により、出で来たれ、海よ、そしてヴァーダヴァを受け取れ。」

Verse 4

एवं संचिंतितो देव्या यदासावंभसांपतिः । तथा जलात्समुत्तीर्य समायातो महाद्युतिः

女神がそのように思念すると、水の主は海より湧き上がり、偉大な光輝を放ちながら近づいて来た。

Verse 5

तं दृष्ट्वा विस्मिता देवी दिव्यं विष्णुमिवापरम् । श्यामं कमलपत्राक्षं सागरं सुमनोरमम्

それを見て女神は驚嘆した。彼はまるで別の神なるヴィシュヌのようで、青黒い肌、蓮弁のごとき眼を持ち、海そのものとして、比類なく麗しかった。

Verse 6

विचित्रमाल्याभरणं चित्रवस्त्रानुलेपनम् । आपगाभिः सरूपाभिः स्त्रीरूपाभिः समावृतम्

彼は奇なる花鬘と宝飾をまとい、妙なる衣と香油に彩られ、同じ姿の諸河が女の形となって周囲を取り巻いていた。

Verse 7

एवंविधं समालोक्य सा देवी ब्रह्मणः सुता । सरस्वती जलनिधिमुवाचेदं शुचिस्मिता

そのような姿を見て、梵天の娘なる女神サラスヴァティーは清らかに微笑み、万水の宝蔵たる大海に向かって次の言葉を告げた。

Verse 8

त्वमग्रजः सर्वभवोद्भवानां त्वं जीवितं जन्मवतां नराणाम् । तस्मात्सुराणां कुरु कार्यमिष्टं वह्निं गृहाण त्वमिहोपनीतम्

汝は万有の生起するものの長兄、また生まれし人間の命そのもの。ゆえに諸天の望む務めを成し、この場に携え来たるこの火を受けよ。

Verse 9

अत्रांतरे सोऽपि विमृश्य सर्वं कार्यं स्वबुद्ध्या किमिहोपपन्नम् । कृत्वाऽनलस्य ग्रहणं मयेदं कार्यं सुराणां विहितं भवेच्च

その間、彼もまた自らの बुद्धि にて万事を思量し、この場にふさわしき道を定めた。「もし我がこの火を受け取らば、諸天の定めし務めはまことに我によって成就せん。」

Verse 10

एवं चिंतयतस्तस्य ग्रहणं रुचितं ततः । वाडवाग्नेः समुद्रस्य सुरपीडाकृते यदा

かく思案するうち、受け取ることは彼の心にかなうものとなった——諸天の苦悩を鎮めるため、大海がヴァーダヴァの火を引き受けるべき時であったからである。

Verse 11

तदा तेन पुरःस्थेन देवी साभिहिता भृशम् । वाडवं संप्रयच्छैनं सुरशत्रुं सरस्वति

その時、彼は彼女の前に立ち、女神に切に告げた。「サラスヴァティーよ、このヴァーダヴァ——諸天の敵——を我に授けよ。」

Verse 12

ततस्तया प्रणम्याशु पितामहपुरःसरान् । चारणांश्चारुचित्रांग्या सरस्वत्या दिवि स्थितान्

そのとき、麗しく妙なる姿のサラスヴァティー女神は、祖父ブラフマーに先導される諸神と、天界に住するチャーラナたちに、すみやかに合掌して礼拝した。

Verse 13

पुनश्च करसंस्थोऽसौ वाडवोऽभिहितस्तया । त्वमपो भक्षयस्वेति सुरैरुक्त इमा इति

さらに、彼女がそのヴァーダヴァを手に保ったまま、「これらの水を飲み尽くしなさい」と告げた。—それは諸天が彼に授けた命であった。

Verse 14

एवमुक्त्वा समुद्रस्य तदा देव्या समर्प्पितः । वाडवोऽग्निः सरस्वत्या सुरादेशान्महाबलः

かく語り終えると、女神サラスヴァティーは諸天の命に従い、大いなる力をもつヴァーダヴァの火を、その時、大海へと託した。

Verse 15

तं समर्प्य ततस्तस्मि न्नदी भूत्वा सरस्वती । प्रविष्टा सागरं देवी नारदेश्वरमार्गतः

それを託したのち、サラスヴァティーは川となり、女神はナーラデーシュヴァラの道筋を通って大海へと入った。

Verse 16

दैत्यसूदनसांनिध्ये दत्त्वार्घ्यं लवणांभसि । अर्घ्येश्वरं प्रतिष्ठाप्य दैत्यसूदन पश्चिमे

ダイティヤスーダナの御前にて、彼女は塩の水にアルギャを捧げ、さらにアルギェーシュヴァラを स्थापितして、ダイティヤスーダナの西に安置した。

Verse 17

ततोऽब्धिं संप्रविष्टा सा पंचस्रोता महानदी । स्वरूपेणैव सा पुण्या पुनः पुण्यतमाऽभवत्

そののち、五つの流れとなって奔る大河は大海へと入り、もとより自性において清浄なる聖なるものなれど、そこで再びいよいよ最も聖なるものとなった。

Verse 18

प्रभासक्षेत्रसंपर्कात्समुद्रस्य च संगमात् । सागरोऽपि समासाद्य सरस्वत्यास्तु वाडवम् । निर्धनो वै धनं प्राप्याचिन्तयत्क्व क्षिपाम्यहम्

プラバーサ・クシェートラとの接触と、大海との聖なる合流とにより、海そのものもサラスヴァティーのヴァーダヴァの火を受け取り、貧しき者が財を得て「これをいずこに置かん」と思案するがごとく、思い巡らした。

Verse 19

स तेनैव करस्थेन दीप्य मानेन सागरः । वह्निना शिखरस्थेन भाति मेरुरिवापरः

その燃え盛る火を、まるで自らの掌に載せたかのようにして、海は輝きわたり、頂に火を戴くもう一つのメール山のごとくであった。

Verse 20

तं तथाविधमालोक्य तत्र ये जलचारिणः । यादोगणास्ते मुमुचुर्दाहभीता महास्वनम्

その恐るべきさまの海を見て、そこに住む水の生きもの—海獣の群れ—は、焼かれることを恐れて、大いなる轟きをもって叫び声を放った。

Verse 21

तं श्रुत्वा भैरवं शब्दमायातो दैत्यसूदनः । आह यादोगणान्सर्वान्मा भैष्ट सुमहाबलाः

そのおぞましき響きを聞いて、ダイティヤスーダナが来たり、海の生きものの群れすべてに告げた。「恐れるな、汝ら大いなる力ある者たちよ。」

Verse 22

यस्मादनेन प्रथमा आपो भक्ष्या न तत्रगाः । प्राणिनस्तन्न भेतव्यं भवद्भिस्तु ममाज्ञया

この火によって、かの地の水は初めのように飲み尽くされることはない。ゆえに生きとし生けるものよ、恐れるな——わが命により、汝らは無畏にとどまれ。

Verse 23

एवमुक्तस्तु कृष्णेन तूष्णींभूता जलेचराः

かくしてクリシュナに告げられると、水に住む者たちは沈黙した。

Verse 24

तूष्णींभूतेषु सर्वेषु जलजेषु जलेश्वरम् । प्राहाच्युतः प्रक्षिप त्वमपां मध्ये तु वाडवम्

水に生まれ住む者がことごとく沈黙すると、アチュタは水の主に告げた。「ヴァダヴァの火を水のただ中へ投じよ。」

Verse 25

अगाधेम्भसि तेनासौ निक्षिप्तो वाडवोऽनलः । वरुणेन पिबन्नास्ते तज्जलं सुमहाबलः

かくしてヴァダヴァの火は測り知れぬ深みの水に投じられた。そこにおいて、甚大な力をもちつつも抑えられ、ヴァルナを介してその水を常に飲みながら留まっている。

Verse 26

तस्योच्छ्वासानिलोद्धूतं तत्तोयं सागराद्बहिः । निर्मर्यादेव युवतिरितश्चेतश्चधावति

その吐息の風にあおられて、その水は海より外へと投げ出され、限りを知らぬ若き乙女のごとく、こちらへあちらへと四方に駆け巡る。

Verse 27

अथ काले गते देवि शुष्यत्यंबु शनैःशनैः । विदित्वा क्षीयमाणास्ता अपो जलनिधिस्ततः

やがて時が過ぎ、女神よ、水は少しずつ乾きはじめた。それらの水が減りゆくと悟った大海は、そのとき大いにおののいた。

Verse 28

आहैवं पुंडरीकाक्षमपः कुरु त्वमक्षयाः । अन्यथा सर्वनाशेन जलानां मामिहाग्रतः । भक्षयिष्यत्यसौ वह्निर्वाडवो हि जनार्द्दन

彼は蓮華の眼をもつ主にこう申し上げた。「この水を尽きぬものとなしたまえ。さもなくば、我が目の前で、あのヴァḍヴァの火が我をことごとく呑み、諸水をも全滅させよう、ジャナールダナよ。」

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य समुद्रस्य तु भीषणम् । कृतं तदक्षयं तोयमा त्मनो भयनाशनम्

大海の恐るべき言葉を聞くや、彼は水を尽きぬものとなし、その存在そのものを脅かす恐怖を払い除けた。

Verse 30

ज्ञात्वा सुराः सर्वमिदं विचेष्टितं कृत्यानलस्यास्य निबंधनं तथा । प्रलोभनं तोयपुरःसरा द्विषः पुपूजिरे केशवमत्र चारिणम्

神々はこの一切の成り行き――禍々しき火がいかに縛り留められ、また水を先導として敵がいかに誘い進められたか――を悟ると、その地で動き働くケーシャヴァを礼拝した。

Verse 31

एवं सरस्वती प्राप्ता प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । ब्रह्मलोकान्महादेवि सर्वपापप्रणाशिनी

かくしてサラスヴァティーは、ブラフマローカより至上の聖地プラバーサへと至った。大女神よ、彼女は一切の罪を滅する者である。

Verse 32

सोमेशाद्दक्षिणाग्नेये सागरस्य समी पतः । संस्थिता तु महादेवी वडवानलधारिणी

ソーメーシャの南東、海のほとりにて、大女神は鎮まり坐す—海底の火ヴァダヴァーナラを担う御方。

Verse 33

स्नात्वाऽग्नितीर्थे पूर्वं तां पूजयेद्विधिना नरः । दंपत्योर्भोजनं तत्र परिधानं सकञ्चु कम्

まずアグニ・ティールタにて沐浴し、しかるのち人は正しい作法により女神を礼拝すべし。さらにその地で夫婦に食を施し、衣とカーンチュカ（胴衣）を布施として与えるべし。

Verse 34

दत्त्वा ततो महादेवं पूजयेच्च कपर्द्दिनम् । इति वृत्तं पुरा देवि चाक्षुषस्यांतरेऽभवत्

供物を捧げ終えてのち、マハーデーヴァ—カパルッディン（結髪の主）を礼拝すべし。かくして、女神よ、この出来事は古のチャークシュシャ・マンヴァンタラの時に起こった。

Verse 35

दधीच्यन्वयजातस्य वाडवस्य महा त्मनः । अस्मिन्पुनर्महादेवि प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे । और्वस्तु भार्गवे वंशे समुत्पन्नो महाद्विजः

ダディーチの系譜より、大いなる魂をもつヴァーダヴァが生まれた。さらにまた、大女神よ、ヴァイヴァスヴァタ・マンヴァンタラの到来に際し、バールガヴァの家系に大婆羅門アウルヴァが出現した。

Verse 36

संक्षिप्तोऽसौ सरस्वत्या देवमात्रा महाप्रभः । तावत्स्थास्यत्यपां गर्भे यावन्मन्वतरावधिः

その大いなる威光の者は、神母サラスヴァティーによって収められ、内に圧し包まれた。彼はマンヴァンタラの終わりに至るまで、水の胎内にとどまるであろう。

Verse 37

इति ते कथितं देवि सरस्वत्याः समुद्भवम् । श्रुतं पापहरं नृणां कीर्त्तिदं पुण्यवर्द्धनम्

かくして女神よ、われはサラスヴァティーの顕現について汝に語り終えた。これを聞く者は人々の罪が滅し、名声を得、功徳が増大する。