Adhyaya 25

Verse 1

ईश्वर उवाच । स गन्धर्वस्तदा देवि आरिराधयिषुर्भवम् । सोमवारव्रतंनाम पप्रच्छ मुनिसत्तमम्

イーシュヴァラは言った。「女神よ、その時そのガンダルヴァは、バヴァ（シヴァ）を歓喜させんと願い、『ソーマヴァーラ・ヴラタ』と名づけられる誓戒について、最勝の聖仙に問い尋ねた。」

Verse 2

गन्धर्व उवाच । कथं सोमव्रतं कार्यं विधानं तस्य कीदृशम् । कस्मिन्काले च तत्कार्यं सर्वं विस्तरतो वद

ガンダルヴァは言った。「ソーマ（⽉曜）の誓願は、いかにして修すべきか。その正しい作法はいかなるものか。また、いつそれを始めるべきか。すべてを詳しく語ってください。」

Verse 3

गोशृंग उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ सर्वसत्त्वोपकारकम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तदद्य कथयामि ते

ゴーシュリンガは言った。「善い、善いぞ、偉大なる智者よ—これは一切の衆生を利益する。誰彼かまわず語られなかったことを、今日、汝に語ろう。」

Verse 4

सर्वरोगहरं दिव्यं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । सोमवारव्रतंनाम सर्वकामफलप्रदम्

「ソーマヴァーラ・ヴラタ」と名づけられる月曜の斎戒は、神聖にして、あらゆる病を除き、あらゆる成就（シッディ）を授け、望みの果報をことごとく与える。

Verse 5

सर्वकालिकमादेयं वर्णानां शुभकारकम् । नारी नरैः सदा कार्यं दृष्ट्वादृष्ट्वा फलोदयम्

この誓願はいつの時にも受けるべきもので、あらゆる身分に吉祥をもたらす。女も男も常に修すべし。現世に見える果と、来世に見えぬ果とを生じさせるからである。

Verse 6

ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः कृतमेतन्महाव्रतम् । पुनस्तु सोमराजेन दक्षशापहतेन च

この大いなる誓願は、梵天・ヴィシュヌら諸天によって修せられた。さらに後には、ダクシャの呪いに打たれたソーマ王もまたこれを行った。

Verse 7

आराधितोऽनेन शंभुः शंभुध्यानपरेण तु । ततस्तुष्टो महादेवः सोमराजस्य भक्तितः

この修行によって、ソーマはシャンブフ（Śambhu）を礼拝し、シャンブフへの禅想に専心した。これにより大デーヴァ（マハーデーヴァ）は月王の信愛に満足された。

Verse 8

तेनोक्तं यदि तुष्टोऽसि प्रतिष्ठास्थो निरंतरम्

そして彼は言った。「もし御心にかなうなら、ここに絶え間なく、堅固に鎮まり給え。」

Verse 9

यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठंति भूधराः । तावन्मे स्थापितं लिंगमुमया सह तिष्ठतु

「月と太陽が存し、山々が立ち続けるかぎり、我が स्थापितしたリンガが、ウマー（Umā）とともにここに住し給え。」

Verse 10

स्थापितं तु तदा तेन प्रार्थयित्वा महेश्वरम् । आत्मनामांकितं कृत्वा ततो रोगैर्व्यमुच्यत

それから彼はマヘーシュヴァラ（Maheśvara）に祈り、己の名を刻してそれを स्थापितした。以後、彼は諸病より解き放たれた。

Verse 11

ततः शुद्धशरीरोऽसौ गगनस्थो विराजते

かくしてその身は清浄となり、虚空にあって燦然と輝く。

Verse 12

तदाप्रभृति ये केचित्कुर्वंति भुवि मानवाः । तेऽपि तत्पदमायांति विमलांगाश्च सोमवत्

その時以来、地上の人々でこの誓戒を修する者は、皆その同じ境地に至り、ソーマ（月神）のごとく四肢清浄となる。

Verse 13

अथ किं बहुनोक्तेन विधानं तस्य कीर्त्तये । यस्मिन्कस्मिंश्च मासे वा शुक्ले सोमस्य वासरे

しかし多言は要らぬ。これの正しい作法を告げよう。いかなる月であれ、白分（明るい半月）のソーマの日、すなわち月曜日に……

Verse 14

दंतकाष्ठं पुरा ब्राह्मे कृत्वा स्नानं समाचरेत् । स्वधर्मविहितं कर्म कृत्वा स्थाने मनोरमे

吉祥なるブラーフマ・ムフールタに、まず歯木を用いて清め、次いで法にかなって沐浴すべし。その麗しき聖地において、自らのダルマにより定められた務めを行うべきである。

Verse 15

सुसमे भूतले शुद्धे न्यस्य कुम्भं सुशोभितम् । चूतपल्लवविन्यस्ते चंदनेन सुचित्रिते

清浄で平らな地に、よく荘厳された水壺（クンバ）を据え、その上にマンゴーの若葉を配し、白檀の香泥で美しく飾るべし。

Verse 16

श्वेतवस्त्रपरीधाने सर्वाभरणभूषिते । आदौ पात्रे तु संन्यस्य आधारसहितं शिवम्

白衣をまとい、あらゆる装身具で荘厳して、まず器（パートラ）に、支え（アーダーラ）を伴うシヴァを安置すべし。

Verse 17

अष्टमूर्त्यष्टकं दिक्षु सोमनाथं सशक्तिकम् । उमया सहितं तत्र श्वेतपुष्पैश्च पूजयेत्

諸方において、八相（アシュタムールティ）の八つの聖なる群れを礼拝し、ついでウマーを伴い、シャクティと共に在すソムナータを、白き花をもってその地で供養すべし。

Verse 18

विविधं भक्ष्यभोज्यं च फलं वै बीजपूर कम् । अनेनैव तु मंत्रेण सर्वं तत्रैव कारयेत्

種々の食物と供膳、また果実を備え、ビージャプーラ（香橼）をも加えて供えよ。この同じ真言によって、供物と儀礼のすべてをその場で執り行わせるべし。

Verse 19

ॐ नमः पंचवक्त्राय दशबाहुत्रिनेत्रिणे । श्वेतं वृषभमारूढ श्वेताभरणभूषित

オーム、五面にして十臂・三眼なる御方に帰命し奉る。白き牡牛に乗り、白き荘厳をまとい給う御方よ。

Verse 20

उमादेहार्द्धसंयुक्त नमस्ते सर्वमूर्तये । अनेनैव तु मंत्रेण पूजां होमं च कारयेत्

ウマーの半身と結ばれ給う御方よ、万有の相なる御方に敬礼し奉る。この同じ真言によって、供養（プージャー）と護摩（火供）とを行うべし。

Verse 21

कृत्वैवं च दिने रात्रौ पश्यंश्चैवं स्वपेन्नरः । दर्भशय्या समारूढो ध्यायन्सोमेश्वरं हरम्

かく行じ終えたなら、昼も夜もこの行を保ち—かく観じ、かく眠り—ダルバ草の床に臥して、主ソメーシュヴァラ、ハリ（すなわちシヴァ）を念じ観想すべし。

Verse 22

एवं कृतेऽष्टादशानां कुष्ठानां नाशनं भवेत् । द्वितीये सोमवारे तु करंजं दन्तधावनम्

このように行えば、十八種の皮膚病（クシュタ）が滅する。次いで第二の月曜日には、カランジャ（karañja）を用いて歯を清めるべきである。

Verse 23

देवं संपूजयेत्सूक्ष्मं ज्येष्ठाशक्तिसमन्वितम् । शतपत्रैः पूजयित्वा मधु प्राश्य यथाविधि

ジyeṣṭhā-Śakti（ジェーシュター・シャクティ）を具えた微妙なる神を、つぶさに供養すべきである。百弁の花で礼拝し終えたのち、法に従って蜜をいただく。

Verse 24

नारंगं तत्र दत्त्वा तु शेषं पूर्ववदाचरेत् । एवं कृते द्वितीये तु गोलक्षफलमाप्नुयात्

次にその場で橙（ならんが）を供え、残る行法は前とまったく同様に行うべきである。第二の月曜の行においてこれをなせば、十万頭の牛を施すに等しい功徳を得る。

Verse 25

सोमवारे तृतीये तु अपामार्गसमुद्भवम् । दंतकाष्ठादिकं कृत्वा त्रिनेत्रं च प्रपूजयेत्

第三の月曜日には、アパーマールガ（apāmārga）から歯木などを整え、ついで三つ目の主をしかるべき敬虔をもって礼拝すべきである。

Verse 26

फलं च दाडिमं दद्याज्जातीपुष्पैश्च पूजयेत् । रजन्यामंगुरं प्राश्य सिद्धियुक्तं तु पूजयेत्

ざくろの果を供え、ジャーティ（茉莉）の花で供養する。夜にはアングラ（aṅgura—葡萄／干し葡萄）を口にしてのち、シッディ（成就の霊力）を具えた主を礼拝すべきである。

Verse 27

चतुर्थे सोमवारे तु काष्ठमौदुम्बरं स्मृतम् । पूजयेत्तत्र गौरीशं सूक्ष्मया सहितं तथा

第四の月曜日には、定めの木はウドゥンバラの木である。そこでガウリーシャ（シヴァ）を、微妙なる女神スークシュマーと共に、同じ作法で礼拝すべし。

Verse 28

नारिकेलफलं दद्याद्दमनेन प्रपूजयेत् । शर्करां प्राशयेद्रात्रौ जागरं चैव कारयेत्

椰子の実を供え、ダマナ草（ドゥールヴァー）をもって礼拝すべし。夜には砂糖を口にし、またジャーガラナ（徹夜の守夜）を行うべし。

Verse 29

पञ्चमे सोमवारे तु पूजयेच्च गणाधिपम् । विभूत्या सहितं देवं कुन्दपुष्पैः प्रपूजयेत्

第五の月曜日には、ガナーディパ（ガナの主）を礼拝すべし。聖灰ヴィブーティを添え、クンダの花をもってその神を供養すべし。

Verse 30

आश्वत्थं दन्तकाष्ठं च अर्घ्यं वै द्राक्षया तथा । मोचं च प्राशयेद्रात्रावश्वमेधफलं लभेत्

アシュヴァッタの歯木を用い、また葡萄を添えてアルギャを供えるべし。夜にはモーチャ（バナナ）を食し、これによりアシュヴァメーダ祭に等しい功徳を得る。

Verse 31

षष्ठे सोमस्य वारे तु सुरूपं नाम पूजयेत् । कर्पूरं प्राशयेत्तत्र भक्त्या परमया युतः

第六の月曜日には、スルーパと名づけられた御相を礼拝すべし。そこで至上の信愛をもって、樟脳（カンフル）を口にすべし。

Verse 32

सप्तमे सोमवारे तु दन्तकाष्ठं च मल्लिका । सर्वज्ञं पूजयेत्तत्र दीप्तया सहितं तथा

第七の月曜日には、歯木（ダンタカーシュタ）とマッリカー（ジャスミン）の花をもって、そこで一切智の主サルヴァジュニャ（Sarvajña）を、光輝の女神ディープター（Dīptā Devī）とともに、同様の作法で礼拝すべきである。

Verse 33

जम्बीरं च फलं दद्याज्जातीपुष्पैश्च पूजयेत् । लवङ्गं प्राशयेत्तत्र तस्यानन्तफलं भवेत्

ジャンビーラ（香橼／レモン）の果を供え、ジャーティー（ジャスミン）の花で供養すべきである。そこでラヴァンガ（丁子）を口にすれば、その功徳の果は無尽となる。

Verse 34

अष्टमे सोमवारे तु अमोघायुतमीश्वरम् । कदलीफलकेनार्घ्यं मरुबकेन पूजयेत् । रात्रौ तु प्राशयेद्दुग्धमग्निष्टोमफलं लभेत्

第八の月曜日には、主アモーガーユタ・イーシュヴァラを礼拝すべきである。カダリー（バナナ）の果をもってアルギャ（arghya）を捧げ、マルバカでプージャーを行う。夜は乳のみを食とすれば、アグニシュトーマ祭（Agniṣṭoma）に等しい功徳を得る。

Verse 35

गंगास्नाने कृते सम्यक्कोटिधा यत्फलं स्मृतम् । दशहेमसहस्राणां कुरुक्षेत्रे रवेर्ग्रहे

正しくガンガー（Gaṅgā）で沐浴することにより、伝承において功徳が一倶胝（こてい）倍になると記憶されるその功徳——また、太陽蝕の時にクルクシェートラ（Kurukṣetra）で黄金一万を布施して得られる功徳——

Verse 36

ब्राह्मणे वेदविदुषे यद्दत्त्वा फल माप्नुयात् । तत्पुण्यं कोटिगुणितमस्मिन्नाचरिते व्रते

ヴェーダに通暁するブラーフマナ（brāhmaṇa）に布施して得られるいかなる果報も、この誓戒（vrata）を修すれば、その功徳はそのまま一倶胝（こてい）倍に増大する。

Verse 37

गजानां तु शते दत्ते लक्षे च रथवाजिनाम् । तत्फलं कोटिगुणितं सोमवारव्रते कृते

象を百頭、さらに車と馬を十万施して得る果報でさえ、月曜日の誓戒（ソーマヴラタ）を修すれば、その果報は一倶胝（コーティ）倍に増大する。

Verse 38

गुग्गुलोर्धूपनं कृत्वा कोटिशो यत्फलं लभेत् । तत्पुण्यं तु भवेत्तस्य सोमवारव्रते कृते

グッグルの香を一倶胝回薫じ供養して得るいかなる果報も、月曜日の誓戒を修すれば、その功徳がまさに彼のものとなる。

Verse 39

सर्वैश्वर्यसमायुक्तः शिवतुल्यपराक्रमः । रुद्रलोके वसेत्तावद्ब्रह्मणः प्रलयावधि

あらゆる福徳と繁栄を具え、武威はシヴァに等しく、彼はブラフマーの壊劫（プララヤ）に至るまでルドラの世界に住する。

Verse 40

संप्राप्ते नवमे वारे कुर्यादुद्यापनं शुभम् । यथा भवति गन्धर्व तथा वक्ष्यामि तेऽधुना

九度目の月曜日が来たなら、吉祥なる結願の儀（ウディヤーパナ）を行うべきである。いかにしてガンダルヴァとなるか、今あなたに順に説き明かそう。

Verse 41

मंडलं मंडपं कुण्डं पताकाध्वजशोभितम् । तोरणानि च चत्वारि कुण्डं कृत्वा विधानतः

幡や旗で荘厳した曼荼羅と曼陀羅堂（マンダパ）、そして供火壇（クンダ）を整え、作法に従ってクンダを築いたのち、四つのトーラナ（儀礼の門）を設けるべきである。

Verse 42

मध्ये वेदिः प्रकर्त्तव्या चतुरस्रा सुशोभना । निष्पाद्य मंडलं तत्र मध्ये पद्मं प्रकल्पयेत्

中央に、端麗なる方形のヴェーディ（祭壇）を作るべし。そこでマンダラを成就したのち、その中心に蓮華の相を設けよ。

Verse 43

कलशानष्टदिग्भागे सहिरण्यान्पृथक्पृथक् । स्थापयित्वा तु शक्तिस्ता वामाद्याः पूर्वतः क्रमात्

八方の区画に、黄金を添えたカラシャ（水壺）をそれぞれ別々に据えるべし。これを安置したのち、ヴァーマーをはじめとする諸シャクティを、東より順次に配列せよ。

Verse 44

कर्णिकायां तु पद्मस्य श्रीसोमेशं महाप्रभम् । प्रतिमारूपसंपन्नं हेमजं शक्तिसंयुतम्

蓮華の中央の花房には、大神光を放つ主、シュリー・ソーメーシャを安置し観想すべし。相好具足の尊像として、黄金にて造られ、神威の力を具える。

Verse 45

रुक्मशय्यासमारूढं मनोन्मन्या समन्वितम् । हेमपात्रादिके पात्रे मधुना परिपूरिते

黄金の臥床に坐す御方を礼拝すべし。至上の観想境「マノーンマニー」と相応しておられる。さらに黄金の器および相応の諸器に、蜜を満たして供えよ。

Verse 46

रुक्मशय्यासमाच्छन्ने तत्रस्थं पूजयेत्क्रमात् । अनंतादिशिखंड्यंतैर्नामभिः क्रमशोऽर्चयेत्

黄金の臥床が正しく敷き整えられたなら、そこに安住する主を次第に礼拝すべし。さらに順序に従い、「アナンタ」に始まり「シカンディン」に終わる御名を唱えて供養せよ。

Verse 47

गन्धस्रग्धूपदीपैश्च नैवेद्यैश्च पृथग्विधैः । वस्त्रालंकारतांबूलच्छत्रचामरदर्प्पणम्

香料・花鬘・薫香・灯明、さらに種々の食供（ナイヴェーディヤ）を捧げ、衣服・装身具・檳榔・天蓋の傘・チャーマラの払子・鏡を供えて——このように諸々のウパチャーラをもって主を敬い奉るべし。

Verse 48

दीपघंटावितानं च पर्यंकं च सतू लिकम् । सोमेश्वरं समुद्दिश्य देयं पौराणिके गुरौ

灯台・鈴・天蓋（ヴィターナ）、そして枕を備えた寝台—これらはソーメーシュヴァラ（Someśvara）に奉献して、プラーナの伝統を説くプラーナ学の師（グル）に施与すべし。

Verse 49

भूषयित्वा तथाऽचार्य्यं होमं तत्रैव कारयेत् । बलिकर्मावसाने च रात्रौ तत्रैव जागृयात्

しかるのち、師（アーチャーリヤ）を正しく敬い荘厳して、その場でホーマ（火供）を行わせよ。さらにバリ供の作法が終わったなら、夜はその場で終夜の覚醒（ジャーガラ）を守るべし。

Verse 50

पञ्चगव्यं ततः पीत्वा ध्यायेत्सोमेश्वरं हृदि । प्रभाते तु ततः स्नात्वा ध्यायेत्तं च विधानतः

次に、パンチャガヴ்ய（pañcagavya）を飲み、心中にソーメーシュヴァラ（Someśvara）を念じ観想せよ。暁には沐浴して、定められた作法に従い、再び彼を観想すべし。

Verse 51

ततो भक्त्या च गंधर्व क्षीरखण्डादिनिर्म्मितम् । भक्ष्यभोज्यैरनेकैश्च भोजयेद्ब्राह्मणानथ

次いで、ガンダルヴァよ、信愛（バクティ）をもって、乳と砂糖などで作った甘味をはじめ、種々の食物・饗応の料理を整え、その後にブラーフマナたちに食を施し供養すべし。

Verse 52

वस्त्रयुग्मं ततो दत्त्वा गां च दत्त्वा विसर्जयेत्

それから、衣を一対捧げ、さらに牝牛を施して、作法のとおり儀礼を結び、誓戒の行を正式に辞するべきである。

Verse 53

एवं चीर्णव्रतः सम्यग्लभते पुण्यमक्षयम् । धनधान्यसमृद्धात्मा पुत्रदारसमन्वितः

このように、誓願を正しく修した者は尽きぬ功徳を得る。財と穀物に恵まれ、子と伴侶を具えて栄える。

Verse 54

न कुले जायते तस्य दरिद्रो दुःखितोऽपिवा । अपुत्रो लभते पुत्रान्वन्ध्या पुत्रवती भवेत्

その者の家系には貧しさも憂いも起こらない。子なき者は子（とくに男子）を得、子を宿せぬ女もまた子に恵まれる。

Verse 55

काकवंध्या तु या नारी मृतवत्सा च दुर्भगा । कन्याप्रसूश्च या कार्यमाभिरेतद्विशेषतः

しかし「カーкавァンドゥヤー」（たびたび流産する女）、子を失う女、不運の女、また娘ばかりを産む女は、とりわけこの作法を修すべきである。

Verse 56

एवं कृते विधाने तु देहपाते शिवं व्रजेत् । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । भुंक्तेऽसौ विपुलान्भो गान्यावदाभूतसंप्लवम्

この作法をかくのごとく行えば、身の終わりにシヴァのもとへ赴く。幾千・幾百のクロールに及ぶカルパのあいだ、宇宙の大壊に至るまで、広大なる天上の歓楽を享受する。

Verse 57

इति ते कथितं सर्वं सोमवारव्रतं क्रमात् । गच्छ शीघ्रं महाभाग यत्र सोमेश्वरः स्थितः

かくして順序に従い、月曜日の誓戒（ソーマヴラタ）のすべてを汝に説き明かした。幸いなる者よ、速やかに主ソーメーシュヴァラのまします所へ赴け。

Verse 58

ईश्वर उवाच । इत्युक्तः सच गन्धर्वः पुत्र्या सह वरानने । सर्वोपहारसंयुक्तः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

イーシュヴァラは言った。「かく告げられると、そのガンダルヴァは麗しき面差しの娘とともに、あらゆる供物を携えてプラバーサ聖域へと赴いた。」

Verse 59

तत्र सोमेश्वरं दृष्ट्वा आनन्दाश्रुपरिप्लुतः । यात्राक्रमेण संपूज्य चक्रे सोमव्रतं क्रमात्

そこでソーメーシュヴァラを拝見すると、歓喜の涙に満たされた。巡礼の作法に従って礼拝を捧げ、ついでソーマ（週の月曜）の誓戒を段階ごとに修した。

Verse 69

पुत्र्या सह महाभागस्तस्य तुष्टो महेश्वरः । सर्वरोगविनाशं च सर्वकामसमृद्धिदम् । ददौ गन्धर्वराज्यं च भक्तिं चैवात्मनस्तथा

娘とともにその高徳の者を喜ばれたマヘーシュヴァラは、あらゆる病の滅尽と、すべての願いの成就とを授けた。さらにガンダルヴァの王権を与え、また御自身への信愛（バクティ）をも授けられた。