Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 67

Devanagari script

यम उवाच । तुष्टोऽस्मि तव भद्रं ते वरं वरय भामिनि । सापि वव्रे च राज्यं स्वं विनयावनतानना

Transliteration

yama uvāca | tuṣṭo'smi tava bhadraṃ te varaṃ varaya bhāmini | sāpi vavre ca rājyaṃ svaṃ vinayāvanatānanā

Translation

ヤマは言った。「汝に満足した。汝に吉祥あれ。願いを一つ選べ、気高き女よ。」彼女もまた、謙遜して面を伏せ、自らの王国の回復を願いとして選んだ。

Word by Word

• यमः: Yama
• यमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Pradhāna-pada (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त from तुष्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (predicate adjective of ‘अस्मि’)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st), एकवचन

• तव: of you; your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• भद्रम्: good fortune
• भद्रम्: Sambandha (Benediction/आशीः)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; आशीर्वादार्थक प्रयोग (benedictive usage)

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; सर्वनाम

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वरय: choose
• वरय: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• भामिनि: O fair lady
• भामिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षा-अव्यय (also/even)

• वव्रे: chose
• वव्रे: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वम्: her own
• स्वम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘राज्यम्’)

• विनयावनतानना: with face bowed in humility
• विनयावनतानना: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विनय + अवनत + आनन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘सा’); ‘विनयेन अवनतम् आननं यस्याः’ (face bowed with humility)

Speaker

Yama (Dharmarāja); second half narratorial continuation

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (ṛṣi audience, contextual)

Visual Art Cues

Scene: Yama, now pleased, offers a boon; Sāvitrī bows with lowered face, choosing the restoration of her kingdom—an emblem of dharmic sovereignty regained.

Characters & Entities

• Yama (Dharmarāja)
• Sāvitrī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and dharmic steadfastness attract divine favor, resulting in rightful restoration and blessings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is embedded in Prabhāsakṣetra-māhātmya, reinforcing the sanctity of Prabhāsa through exemplary dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse introduces the boon-granting moment.